Οι Ρομά και ο ρατσισμός

Βουδαπέστη. Ενα κορίτσι μπαίνει στο τραμ. Πέντε άνδρες αρχίζουν να της φωνάζουν: «Πήγαινε πίσω στην Ινδία, Γύφτισσα». Εκείνη καταλαβαίνει ότι είναι οπαδοί του νεοναζιστικού Jobbik, του ακροδεξιού ουγγρικού κόμματος, και κατεβαίνει στην επόμενη στάση. Η 20χρονη Αλεξάνδρα δεν είχε καμία ευκαιρία στη ζωή της: δεν τελείωσε το σχολείο, ζούσε σε ίδρυμα για εφήβους, πριν από επτά χρόνια έδωσε την κόρη της για υιοθεσία και είναι άνεργη τα τελευταία δύο χρόνια. Τώρα πηγαίνει σε βραδινό σχολείο και προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της. «Θέλω να συνεχίσω να σπουδάζω, να ζήσω κανονικά και να εργαστώ» λέει.

Οι Ρομά είναι η μεγαλύτερη μειονότητα στην Ουγγαρία. Υπολογίζεται ότι αποτελούν περίπου το 8% του συνολικού πληθυσμού των 10 εκατ. πολιτών. Οπως και στις άλλες χώρες της Ευρώπης, είναι εκείνοι που υποφέρουν από τις διακρίσεις, τον ρατσισμό και τη φτώχεια. Σε μια χώρα στην οποία η Ακροδεξιά είναι η τρίτη μεγαλύτερη πολιτική δύναμη δηλητηριάζοντας τη δημόσια συζήτηση, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν ομάδες πολιτών με στολές που σποραδικά εκφοβίζουν τους Ρομά και όπου έως πριν από πέντε χρόνια σημειώνονταν ρατσιστικές δολοφονίες, οι απόπειρες της μειονότητας να κερδίσει κάποια πολιτική δύναμη αποτυγχάνουν διαρκώς.

Στις εκλογές της 6ης Απριλίου ένας στους πέντε Ούγγρους ψήφισε το ακροδεξιό και αντισημιτικό κόμμα Jobbik που ζητούσε τη δημιουργία «κέντρων κράτησης για τους εγκληματίες Ρομά» και διακηρύσσει ότι «οι Εβραίοι αποτελούν κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια», ζητώντας μάλιστα επισήμως στη Βουλή να καταγραφούν ένας προς έναν προκειμένου να μπορούν οι υπηρεσίες του κράτους να τους παρακολουθούν στενά. Με όλα αυτά το Jobbik προσείλκυσε 130.000 καινούργιους ψηφοφόρους συγκεντρώνοντας ποσοστό 21%. Ο ηγέτης των νεοναζιστών Γκαμπόρ Βόνα διεκδίκησε για το κόμμα του τον τίτλο του «ισχυρότερου εθνικιστικού κόμματος» στην ΕΕ και προέβλεψε ότι η δύναμή του θα αυξηθεί στις ευρωεκλογές του Μαΐου.

Και οι Ρομά; Τον Νοέμβριο ίδρυσαν το Κόμμα των Ούγγρων Ρομά. Στις βουλευτικές εκλογές που διενεργήθηκαν τον Απρίλιο και στις οποίες επανεξελέγη το Fidesz, το δεξιό λαϊκιστικό κόμμα του πρωθυπουργού Βίκτορ Ορμπάν, το νέο κόμμα ψήφισαν μόνο 17.840 πολίτες, 0,18% των ψήφων. «Η φωνή των Ρομά στην Ουγγαρία δεν έχει καμία σημασία» παρατηρεί η Αγκνες Οστολικάν, βουλευτής του κόμματος των Πρασίνων LMP τα τελευταία 4 χρόνια. «Στο προηγούμενο Κοινοβούλιο (η νέα Βουλή ορκίζεται στις 6 Μαΐου) υπήρχαν μόνο τρεις ρομά βουλευτές από το κυβερνών Fidesz. «Από την αντιπολίτευση ήμουν η μοναδική». Δηλαδή, 4 στις 386 έδρες. Γνωρίζει ότι η πολιτική της καριέρα αποτελεί εξαίρεση, όπως και το γεγονός ότι είναι πανεπιστημιακός. «Υπάρχουν ελάχιστοι Ρομά με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Ως εκ τούτου, δεν μπορούμε να οργανωθούμε» λέει και διευκρινίζει ότι για εκείνη η λύση δεν βρίσκεται στη δημιουργία κόμματος. «Πρέπει να δώσουμε στους πολίτες να καταλάβουν ότι η ένταξη των Ρομά αποτελεί πρόβλημα για όλη τη χώρα και όχι μόνο για τη μειονότητα».  

Ο Αλαντάρ Χορβάτ είναι γνωστός ακτιβιστής και εκπρόσωπος του Κόμματος των Ρομά και υποστήριξε τη δημιουργία του σχηματισμού αυτού επειδή «τα κόμματα υποκύπτουν στις πιέσεις των ρατσιστών ψηφοφόρων τους. Γι’ αυτό εμείς έπρεπε να οργανωθούμε». Μετά την απογοητευτική εμφάνιση στις εθνικές  εκλογές το κόμμα δεν κατεβαίνει στις ευρωεκλογές. Ενας από τους ιδρυτές, ο Σάντορ Τσόκε έκανε αυτοκριτική και παραδέχθηκε την ανάγκη εσωτερικού ξεκαθαρίσματος επειδή κάποιοι «μπήκαν στο κόμμα για να βγάλουν λεφτά». Οπως και αλλού, η κακή οργάνωση και η έλλειψη πολιτικής κουλτούρας συνδέονται με τη φτώχεια.

«Οι ΡΟΜΑ ψηφοφόροι είναι πιο ευάλωτοι στην πώληση ψήφων με αντάλλαγμα χρήματα, τρόφιμα ή μια θέση εργασίας» παρατηρεί ο Ζέλικο Γιοβάνοβιτς, του ιδρύματος Open Society στη Βουδαπέστη. Δίνει και παράδειγμα: στη μικρή πόλη Σακάσι όπου οι Ρομά αποτελούν το 70% του πληθυσμού κυβερνά η… Ακροδεξιά.

Στην Ουγγαρία υπάρχουν επίσημα κανάλια εκπροσώπησης των μειονοτήτων – με τον νέο εκλογικό νόμο θεσπίζεται η παρουσία τσιγγάνου εκπροσώπου στο Κοινοβούλιο αλλά χωρίς δικαίωμα ψήφου – και ένα όργανο των Ρομά που συμβουλεύει την κυβέρνηση. «Αυτοί οι κρατικοί μηχανισμοί είναι σημαντικοί, το Fidesz όμως ελέγχει τη χρηματοδότηση και το εκλογικό σύστημα» καταγγέλλει ο Γιοβάνοβιτς. Στις πρόσφατες εκλογές το 90% των ψήφων των Ρομά πήγε στο Fidesz, σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων της Ουγγαρίας.

Οι Βρυξέλλες προσπαθούν τα δύο τελευταία χρόνια να ενισχύσουν τις πολιτικές ενσωμάτωσης των έξι εκατομμυρίων Ρομά στην ΕΕ. Οι προσπάθειες αυτές όμως δεν φθάνουν στη φτωχογειτονιά της Βουδαπέστης, όπου ζει η Αλεξάνδρα με τη μητέρα και τα τρία από τα αδέλφια της – κοιμούνται στο πάτωμα του σπιτιού μιας συγγενικής οικογένειας που τους φιλοξενεί. Το 45% των Ρομά ζει σε σπίτια όπου δεν υπάρχει κουζίνα, τουαλέτα, νερό ή ηλεκτρικό. Η εκστρατεία εκφοβισμού τους άρχισε από ομάδες ακροδεξιών όπως η Ουγγρική Φρουρά, που επιτίθεντο από καιρού εις καιρόν σε καταυλισμούς και συνδέονται με το ακροδεξιό κόμμα Jobbik, που θεωρεί τους Ρομά εγκληματίες και τεμπέληδες που ζουν με τα επιδόματα. «Το μεγάλο πρόβλημα είναι η σιωπή των μετριοπαθών κομμάτων της Αριστεράς και της Δεξιάς» τονίζει ο Γιοβάνοβιτς. «Σε αυτό το πλαίσιο, όπου το μίσος γίνεται ανεκτό, οι Ρομά φοβούνται ότι η ευάλωτη θέση τους θα χειροτερεύσει».