«Αντιφατικές ιδεολογικές χρήσεις»

«Ανάμεσα στο “εθνικό πάνθεον” του Εικοσιένα, η περίπτωση του Μακρυγιάννη ξεχωρίζει ακριβώς επειδή γνώρισε ποικίλες και αντιφατικές ιδεολογικές χρήσεις μέσα στη νεοελληνική Ιστορία και κουλτούρα». Ο Γιάννης Παπαθεοδώρου, που διδάσκει Νεοελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, με αφορμή τη συζήτηση για τον Μακρυγιάννη καταθέτει στα «ΝΕΑ» τη δική του άποψη.

«Κάποιοι ανακάλυψαν στον Μακρυγιάννη το ιδεατό αρχέτυπο της “ελληνικότητας”, άλλοι βρήκαν την αυθεντικότητα της λαϊκής παράδοσης, άλλοι επινόησαν τον “ευγενή αγράμματο” ως εκπρόσωπο του άδολου λαού, ενώ κάποιοι άλλοι εξέλαβαν την (διόλου αθώα) αυτοβιογραφική αφήγηση ως απόλυτο τεκμήριο ενός λογοτεχνικού ύφους και ενός ιστορικού ήθους. Σήμερα διαθέτουμε πια τα εργαλεία να σκεφτούμε ξανά τον Μακρυγιάννη αλλά και τον “μακρυγιαννισμό” ως δύο ξεχωριστές και συμπληρωματικές ιστορικές οντότητες, που ανταποκρίνονται σε διαφορετικά πολιτισμικά αιτούμενα των εποχών. Τόσο το πρόσφατο βιβλίο του Ν. Θεοτοκά («Ο βίος και το έργο του στρατηγού Μακρυγιάννη», Βιβλιόραμα, Αθήνα, 2012), όσο και οι παλαιότερες μελέτες των Γ. Γιαννουλόπουλου και Τ. Καγιαλή έχουν ανοίξει τον δρόμο για μια ερμηνευτική προσέγγιση χωρίς εικονοστάσια και “εθνικούς αγίους” των γραμμάτων. Στην κατεύθυνση αυτή, η έμφαση θα μπορούσε να δοθεί όχι μόνο στην κατασκευή του μύθου αλλά και στο ίδιο το πρόσωπο ως υποκείμενο μιας πολύπλοκης νεωτερικής πολιτικής συνείδησης, που ανήκει ταυτόχρονα στον 19ο αλλά και στον 21ο αιώνα.  Είναι ίσως μία περίπτωση που μπορεί να φωτίσει καλύτερα τα “καθεστώτα ιστορικότητας” των μοντέρνων καιρών μας».