Η «σταύρωση» του Καστελλόριζου: Τέσσερα χρόνια μετά το διάγγελμα Παπανδρέου

Φέρουν βαρέως ότι το νησί τους ταυτίστηκε με το Μνημόνιο. Οι 250 ακρίτες Καστελλοριζιοί που ζουν στο νοτιοανατολικότερο άκρο της χώρας, νιώθουν πια κάτοικοι στο «νησί του Μνημονίου», αφού από εκεί, συμβολικά, ο Γιώργος Παπανδρέου ανακοίνωσε, τέτοιες ημέρες τέσσερα χρόνια πριν, την προσφυγή της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης.
Με τον πρώην πρωθυπουργό το Καστελλόριζο – η Μεγίστη – είχε μέχρι τότε καλές σχέσεις, θεωρούν. Ως υπουργός Παιδείας τούς είχε βοηθήσει: επί των ημερών του λειτούργησε λύκειο, ενώ εκεί είχε διοργανώσει άτυπη Σύνοδο υπουργών Εξωτερικών στρέφοντας τα φώτα της δημοσιότητας στο νησάκι. «Ανέκαθεν ήταν στο πλευρό μας» του αναγνωρίζουν. «Με αυτό όμως που έκανε στις 23 Απριλίου 2010, να βγει να μιλήσει από εδώ, μας χρησιμοποίησε. Μέχρι και “νησί του Μνημονίου” μάς αποκαλούν, ένας χαρακτηρισμός προσβλητικός. Από εκεί, δηλαδή, που όλος ο κόσμος μάς ήξερε ως ακρίτες και ως το νησάκι της Κυράς της Ρω, τώρα μας έμαθαν και από την ανάποδη» λέει ο Στράτος Αμύγδαλος, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Μεγίστης.
Κανείς από τους ντόπιους δεν φανταζόταν εκείνη την ημέρα ότι ο τότε πρωθυπουργός θα κατέβαινε στο λιμάνι του νησιού για να απευθύνει τέτοιο διάγγελμα. «Τον βλέπαμε από μακριά να μιλάει στην κάμερα, αλλά πού να φανταστούμε τι θα έλεγε. Οτι θα ερχόταν, δηλαδή, μέχρι εδώ για να ανακοινώσει τέτοια μέτρα, που τα ένιωσε και τα ζει όλη η Ελλάδα. Και εμείς εκείνο το βράδυ τα ακούσαμε στην τηλεόραση και νιώσαμε όπως όλοι οι υπόλοιποι Ελληνες. “Μα καλά, γιατί δεν τον διώχνατε αμέσως;” μας λένε από τότε όσοι Ελληνες έρχονται εδώ» περιγράφει και ο 60χρονος Γιώργος Μωραΐτης, ο μοναδικός οδηγός ταξί σε όλο το νησί.
«Είχε συνέδριο εδώ τότε, παρουσία του Παπανδρέου και επτά υπουργών. Κάποιος τον πήρε τηλέφωνο και αυτός έφυγε βολίδα. Κι εμείς τρέξαμε ξοπίσω του. Τον ακολουθήσαμε μέχρι τη θάλασσα, όπου αιφνιδιαστικά ζήτησε να μιλήσει στο μικρόφωνο. Από απόσταση όπως μας είχαν, δεν ξέραμε ούτε ακούγαμε τη στιγμή εκείνη τι ανακοίνωνε. Ανυποψίαστοι, δεν τον ρωτήσαμε ούτε μετά τι δήλωσε, τότε ήταν άλλωστε και απόμακρος. Από κάπου θα τα έλεγε όλα αυτά, αλλά πρέπει να το είχε προγραμματισμένο να τα πει από εδώ, συμβολικά. Οπως και να έχει, μας μπήκε η στάμπα, κακοχαρακτηρίστηκε το Καστελλόριζο» θεωρεί και ο (επί 18 χρόνια) τότε δήμαρχος Παύλος Πανηγύρης (τελεί σήμερα σε αργία).

«ΜΑΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ». «Δεν έχουμε καμιά δουλειά εμείς με το Μνημόνιο. Δεν έπρεπε να μας μάθουν με τέτοιο αρνητικό τρόπο. “Νησί της αγάπης” να μας λένε, αφού όποιος επισκεφθεί το Καστελλόριζο θα αγαπήσει και το νησί και τους κατοίκους του» λέει με τη σειρά του ο Γιώργος Αχλαδιώτης, πρώην δημοτικός σύμβουλος Μεγίστης. «Ας γνωρίζουν όσοι δεν το ξέρουν ότι αυτός ο βράχος, μπορεί να είναι μικρός σε μέγεθος, αλλά έχει μεγάλη ιστορία. Η καρδιά της Ελλάδας χτυπά εδώ. Δεν είμαστε η εσχατιά, όπως μας αποκαλούν. Εδώ είναι η είσοδος όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην ΕΕ» τονίζει.
«Λόγω γεωγραφικής θέσης, το χρησιμοποίησε ο πρώην πρωθυπουργός σαν σημαία του Μνημονίου και έμαθε όλη η Ελλάδα ότι όσα εξήγγειλε, τα είπε από εδώ. Στενοχωριόμαστε πολύ για την ταύτιση του νησιού με το Μνημόνιο» υποστηρίζει και ο πολιτικός μηχανικός Γιώργος Καραβέλατζης.
Με το μάτι ενός τρίτου, όχι του ντόπιου αλλά του εργαζόμενου εδώ και τρία χρόνια στο νησί, ο Στέφανος Ζώης, διευθυντής στην τοπική (Εθνική) τράπεζα, δεν έχει, όπως λέει, την εντύπωση ότι βρίσκεται στο «νησί του Μνημονίου». «Δεν εισέπραξα ότι είναι ένας τόπος εγκαταλειμμένος διαχρονικά από την πολιτεία: και συγκοινωνία, ακτοπλοϊκή και αεροπορική, έχει καθημερινά, και περίθαλψη σε ιατρικό κέντρο. Εστω και αν δεν έχει μόνιμο γιατρό, πάντως, δεν ξέμεινε ποτέ» αναφέρει.

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ. Να μείνουν αλώβητοι από την κρίση αυτή, που η έναρξή της επισημοποιήθηκε από τον τόπο τους διά στόματος πρωθυπουργού, κατάφεραν οι περισσότεροι από τους λιγοστούς Καστελλοριζιούς το διάστημα αυτής της τετραετίας που μεσολάβησε. Οχι ότι δεν τους άγγιξε, λένε, η γενική οικονομική ύφεση. Αλλά είναι που έχουν και το αντίδοτο. Το γεωγραφικό πλεονέκτημά τους, τη γειτνίαση με την Τουρκία που εξακολουθεί να τους στέλνει τουρίστες, όχι μόνο Τούρκους, από το κοντινό, ορατό και με γυμνό μάτι, Κας (αρχαία Αντίφυλλος).
«Δεν ήρθαν και τα πάνω κάτω στη ζωή μας. Αλλά, όσο να ‘ναι, το Μνημόνιο επηρέασε τα οικονομικά μας» λέει ο κ. Αμύγδαλος, ιδιοκτήτης καφετέριας και μικρής ξενοδοχειακής μονάδας. «Ευτυχώς, βασιζόμαστε στον τουρισμό. Αυτός μας κρατά ακόμα ζωντανούς, συγκριτικά με την ηπειρωτική Ελλάδα που βιώνει πιο έντονα την ύφεση. Δουλεύουμε, βέβαια, μόνο με ξένους που φτάνουν εδώ από απέναντι με ημερόπλοια» αναφέρει.
Ρολά στα τοπικά μαγαζιά δεν κατέβηκαν εν μέσω κρίσης, αφού οι περισσότεροι ντόπιοι έχουν και δεύτερη ή και τρίτη απασχόληση, συνήθως εποχική, για να τα βολεύουν. Τα δύσκολα πάντως φαίνεται να είναι για τους νέους που αδυνατούν να βρουν δουλειά στο Καστελλόριζο, αλλά και για συγκεκριμένους επαγγελματίες που δυσκολεύονται περισσότερο σε σχέση με τους ιδιοκτήτες καταστημάτων εστίασης, οι οποίοι δουλεύουν με τους τουρίστες. «Στις καλές εποχές, οι ντόπιοι έδιναν μέχρι και 25-30 ευρώ το κιλό για ψάρια. Ερχόταν ο κόσμος στη βάρκα μου και έπαιρνε ροφούς, αστακό, συναγρίδες, γαρίδες και φαγκρί. Από το Μνημόνιο όμως και μετά, αυτή η πελατεία έχει εξαφανιστεί. Τώρα με το ζόρι να πάρει κανείς κάνα σκάρο ή γερμανό (ψάρι) προς 8-10 ευρώ το κιλό» λέει ο 49χρονος αλιέας Νίκος Μάτσος.
«Αναγκαστικά περιμένω τους τουρίστες να έρθουν, τρεις μήνες το καλοκαίρι, για να δουλέψω. Να πάρουν τα ψάρια μου στα κότερα ή να τα φάνε στα εστιατόρια. Μόλις όμως φύγει και ο τελευταίος, τότε πια μένω στο ράφι. Σταματάω να ψαρεύω καθημερινά, γιατί δεν βγάζω πλέον τα έξοδά μου» αναφέρει. «Εχει γίνει είδος… πολυτελείας πια ο έλληνας επιβάτης στο ταξί μου. Από εκεί που έρχονταν εδώ Αθηναίοι, Ροδίτες, Θεσσαλονικιοί, γενικά κόσμος από όλη την Ελλάδα, τώρα τους βλέπω με το κιάλι – μόνο ξένοι και Ελληνοαυστραλοί φτάνουν, και αυτοί κυρίως το καλοκαίρι. Με άλλα λόγια, το εισόδημά μου μειώθηκε κατακόρυφα, πάτο έπιασα» λέει ο ταξιτζής Γιώργος Μωραΐτης, που εκτελεί δρομολόγια από και προς το μικρό αεροδρόμιο του νησιού. «Πολεμάω να κερδίσω χρήματα το καλοκαίρι ώστε να τα φέρνω βόλτα τον χειμώνα που τρώω το κουφάρι μου, τότε που το ταξί μου πέφτει σε χειμερία νάρκη. Πώς όμως να τα βγάλω πέρα όταν έχω να δίνω 900 ευρώ το δίμηνο στον ΟΑΕΕ ή πρέπει να πηγαίνω για σέρβις το αμάξι μου στη Ρόδο;» αναρωτιέται.
«Τώρα το μεροκάματο βγαίνει πιο δύσκολα, αφού και σε εμένα έκοψαν 500 ευρώ από τον μισθό μου» λέει και η αδελφή της Λίζα Νίτη, υπάλληλος στο ΚΕΠ και μητέρα τριών ανηλίκων. «Κάθε μήνα πρέπει να πηγαίνουμε στη Ρόδο για τα εμβόλια του μικρού. Που σημαίνει δαπάνη εκατοντάδων ευρώ σε κάθε ταξίδι, αφού πρέπει να μένουμε εκεί, γιατί δεν έχει αυθημερόν επιστροφή. Το Καστελλόριζο, πάντως, δεν το έχει εγκαταλείψει κανένας ντόπιος εξαιτίας των Μνημονίων. Ισα ίσα που ήρθε κόσμος να μείνει εδώ, αφού το κόστος διαβίωσης είναι μικρότερο» λέει.

«Ας είναι καλά οι απέναντι…»
«Είμαστε τυχεροί που κρατιόμαστε από τους απέναντι. Στην Τουρκία έχει ανέβει η μεσαία τάξη. Οι γείτονες είναι τώρα οι “Ελληνες της δεκαετίας του ’90”, αυτοί που μας φέρνουν πλέον χρήματα…» λέει ο εστιάτορας Γιώργος Λαζαράκης. «Αντιθέτως εμείς, από αστακούς, χταπόδια και μεγάλα ψάρια το γυρίσαμε πλέον σε σουβλάκια και μπίρες, μαζευτήκαμε στο καβούκι μας. Τώρα είναι που το Καστελλόριζο πρέπει να στηριχθεί από την πολιτεία. Από τη στιγμή που έχουμε μια μεγάλη αγορά δίπλα μας, η Ελλάδα πρέπει να γίνει ευέλικτη για να δεχθεί όλους αυτούς τους ξένους. Να μην τους δυσκολεύει με βίζες και άλλα εμπόδια» τονίζει.

«Τα ακριβά εισιτήρια φρενάρουν τον τουρισμό»
«Σπάνια πλέον βλέπει κανείς ελληνική οικογένεια να έρχεται για διακοπές. Στοιχίζουν πολύ τα εισιτήρια – το αεροπορικό μετ’ επιστροφής για Αθήνα έχει τουλάχιστον 250 ευρώ. Προσπαθούμε να ρίχνουμε τις τιμές, αλλά και πάλι δεν τους προσελκύουμε. Και τώρα το Πάσχα, που έχουμε 40 ευρώ το δίκλινο με πρωινό, από τα 50 κρεβάτια μας έχουμε κλεισμένα μόνο 15» λέει ο Στράτος Αμύγδαλος

«Γιόρταζε και του έκανα δώρο μια ακριβή εικόνα»
«Την ημέρα εκείνη που ο Γιώργος Παπανδρέου ανακοίνωσε την ένταξη της Ελλάδας σε πρόγραμμα διάσωσης είχε και τη γιορτή του. Του έκανα δώρο και μία ακριβή εικόνα του Αγίου Γεωργίου, γιατί νόμιζα ότι ήρθε εδώ για να κάνει κάτι καλό για εμάς, ως πρωθυπουργός. Πού να ήξερα τι μας περίμενε…» θυμάται και ο παπα-Γιώργης, ο ιερέας του νησιού.

«Εδώ συνεχίζουμε να κάνουμε παιδιά»
«Εδώ εξακολουθεί ο κόσμος να κάνει παιδιά, παρότι είναι δύσκολες οι συνθήκες» λέει η Χριστίνα Νίτη, υπάλληλος στo κατάστημα αφορολογήτων ειδών. «Εγώ, π.χ., τώρα που θα γεννήσω σε λίγες ημέρες, πρέπει να φύγω στη Ρόδο για τον τοκετό. Εκεί πήγαινα και για ιατρικές εξετάσεις κάθε μήνα. Πέρα από αυτά τα έξοδα, υπάρχει και ακρίβεια στα προϊόντα, λόγω μεταφορικών. Η λύση που βρήκαμε είναι να πηγαίνουμε στην Τουρκία να ψωνίζουμε, γιατί είναι πιο φθηνά. Τώρα, μάλιστα, είναι ακόμα περισσότεροι όσοι πετάγονται μέχρι απέναντι, είκοσι λεπτά απόσταση…»