Χορός για το άγνωστο Ολοκαύτωμα

Μια αφώτιστη σελίδα της Ιστορίας – οι διώξεις των Ρομά από τους Ναζί – αλλά και η δύναμη της ανθρώπινης θέλησης για επιβίωση  ανεβάζουν ακόμη μία φορά στη σκηνή τον πολυβραβευμένο ισπανό χορευτή και χορογράφο, που δεν κρύβει τον φόβο του για την άνοδο των νεοναζί στην Ελλάδα

Το να ακούγεται το «Γυφτο-πούλα στο χαμάμ» σε ένα ντουμανιασμένο από τα τσιγάρα ρεμπετάδικο δεν θα έκανε σε κανέναν εντύπωση. Το να ακούγεται όμως το τραγούδι που έχουν κάνει επιτυχία η Πόλυ Πάνου και η Γλυκερία στην καρδιά της Βαρκελώνης, στο θέατρο Μερκάτ ντε λες Φλορς, ζωντανά και στα ελληνικά σε παράσταση φλαμένκο, δεν είναι ό,τι πιο αναμενόμενο.

Ποιος θα μπορούσε να βάλει τη Γυφτοπούλα, εκτός από το να κάνει χαμάμ, να χορεύει και τον χορό που έχει ταυτιστεί με την παράδοση της Ισπανίας; Ποιος άλλος από τον διάσημο και πολυβραβευμένο χορευτή και χορογράφο Ισραέλ Γκαλβάν. Καλλιτέχνης ριζοσπαστικός και τολμηρός, όπως λέει, αν δεν ήταν αυτό που είναι σήμερα, θα ήθελε να είναι ιδιοκτήτης βιντεοκλάμπ!

Διχασμένη προσωπικότητα; Μπορεί. Διότι ο Ισραέλ Γκαλβάν εκτός σκηνής είναι άνθρωπος ήρεμος, ντροπαλός, εσωστρεφής, που μοιάζει να δυσκολεύεται να εξωτερικεύσει τις σκέψεις του. Στη σκηνή όμως είναι ένας άλλος. Επιθετικός, νευρώδης, αεικίνητος, αισθάνεσαι ότι η προσωπικότητά του δεν χωράει στο πάλκο, ότι τα χέρια του θα τα απλώσει στους θεατές να τους αγκαλιάσει, να τους παρασύρει.

Πάνω από όλα, όμως, να τους αφυπνίσει. Διότι αυτό θέλει να κάνει με την παράστασή του «Lo Real» («Το αληθινό»), που φέρνει για πέντε βράδια στην Αθήνα, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Ενα έργο διάρκειας σχεδόν δύο ωρών που στον πυρήνα του μιλάει για μια όχι και τόσο προβεβλημένη σελίδα της Ιστορίας: εκείνη της δίωξης των Ρομά από τους Ναζί και την εξόντωσή τους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

«Το θέμα όμως δεν είναι μόνο οι Ρομά, αλλά και το τι σήμαινε το φλαμένκο για τους Ναζί, ποια εικόνα υπήρχε για τον συγκεκριμένο χορό εκείνη την εποχή. Από τη μία εξεδίωκαν και εξόντωναν τους Ρομά και από την άλλη ενδιαφέρονταν για το φλαμένκο, τον χορό τους. Τον έβρισκαν εξωτικό. Η Λένι Ρίφενσταλ, για παράδειγμα (σ.σ. η κινηματογραφίστρια της προπαγάνδας του Χίτλερ), είχε γυρίσει μια ταινία (σ.σ. «Κάτω Χώρες» 1943) στην οποία εμφανίζεται η ίδια να χορεύει φλαμένκο και γύρω της Ρομά της χτυπούν παλαμάκια. Δεν ξέρουμε την τύχη αυτών των ανθρώπων. Κάποιοι από αυτούς δεν αποκλείεται να εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης» λέει ο Ισραέλ Γκαλβάν.

Για ποιον λόγο όμως το κυνήγι των Ρομά δεν έχει πάρει την ίδια έκταση στις σελίδες της Ιστορίας, ανάλογη με εκείνο των Εβραίων; «Ισως επειδή οι Ρομά δεν είναι οργανωμένοι, δεν έχουν λόμπι που να τους εκπροσωπούν» λέει ο Ισραέλ Γκαλβάν στο «Νσυν».

«Πρέπει να μιλάμε για τα πράγματα ώστε να μην ξανασυμβούν. Είναι ένα θέμα πολύ δυνατό. Αφορά τον θάνατο, αλλά τελικά μιλάει για το πώς ο άνθρωπος μπορεί να επιβιώσει σε κάθε κατάσταση» συνεχίζει. Αλλωστε, αν ζούσε την εποχή που μεσουρανούσε ο Χίτλερ, μάλλον θα ήταν δύσκολο να ξεφύγει από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Κατά το ήμισυ, από την πλευρά της μητέρας του, είναι Τσιγγάνος. Είναι μάρτυρας του Ιεχωβά. Και τον λένε Ισραήλ. Πόσες ελπίδες είχε να γλιτώσει;

Στη σκηνή ένα ξεδοντιασμένο πιάνο. Ενας ναζιστικός χαιρετισμός. Ενα ξέφρενο γλέντι με πρωταγωνιστή έναν άνδρα που χορεύει με πάθος, ενώ τα δάχτυλα των χεριών του δίνουν ένα ξεχωριστό ρεσιτάλ.

 Οι χορδές του πιάνου βγαίνουν από μέσα του σαν εντόσθια ενός μαχαιρωμένου. Τη μια στιγμή μετατρέπονται σε αυτό που θα μπορούσε να είναι η φυσική τους εξέλιξη: σε πεντάγραμμο. Και την άλλη αγριεύουν. Μεταμορφώνονται σε συρματόπλεγμα στρατοπέδου συγκέντρωσης. Τυλίγουν μια γυναίκα ασφυκτικά. Είναι έτοιμα να τη στραγγαλίσουν.

Το δράμα και το γλέντι εναλλάσσονται. Το ίδιο το σκοτάδι και το φως. Επί σκηνής ο Ισραέλ Γκαλβάν δεν είναι, αυτή τη φορά, μόνος. Πρώτη φορά, εδώ και 18 χρόνια. Και δεν μιλάμε για τη ζωντανή ορχήστρα και τους τραγουδιστές που τον συνοδεύουν, αλλά και για ακόμη δύο χορεύτριες, τις εξαιρετικές Μπελέν Μάγια και Ισαμπέλ Μπαγιό, που σπάνε την καλλιτεχνική μοναξιά που είχε επιλέξει ο 41χρονος χορευτής, ο οποίος όταν δεν βρισκόταν μόνος επί σκηνής, ως παρτενέρ είχε μόνο αντικείμενα.

Πώς και το αποφάσισε; «Το ίδιο το θέμα με οδήγησε στο να συνεργαστώ με άλλους χορευτές. Ενιωθα την ανάγκη να είμαι κοντά σε άλλους ανθρώπους. Ο χορός αισθάνομαι ότι διώχνει τον φόβο και τα προβλήματα. Επιπλέον ήθελα να δω τη χορογραφία μου, τα βήματα που σχεδιάζω, σε άλλα κορμιά. Γεννημένος μέσα στον χορό καθώς και οι δύο γονείς του είναι χορευτές, ο Ισραέλ Γκαλβάν πιστεύει ότι το φλαμένκο είναι φιλοσοφία ζωής. Και δεν τον ενοχλεί που πολλοί το αντιμετωπίζουν ως φολκλόρ, αφού ο περισσότερος κόσμος γνωρίζει την Ισπανία από «τις ταυρομαχίες, το φλαμένκο, την Μπαρτσελόνα και τη Ρεάλ Μαδρίτης. Είναι αλήθεια. Είναι η παράδοσή μας, όμως, δεν πρέπει να τη χάσουμε. Καλλιτεχνικά έχουμε την ευθύνη να μιλάμε για το σήμερα, αλλά πρέπει να σεβόμαστε και την παράδοση» λέει και παραδέχεται ότι ακόμη και όταν κάθεται στο σπίτι του, ακίνητος, το μυαλό του «χορεύει». Η κόρη του μάλιστα τον έχει μάθει πια και όταν τον βλέπει στην πολυθρόνα ακίνητο του φωνάζει: «Μπαμπά, σταμάτα να χορεύεις!».

Τώρα βρίσκεται στην τελική ευθεία για τη νέα δουλειά του για την οποία θα συνεργαστεί με την επίσης μεγάλη μορφή του σύγχρονου χορού, Ακραμ Καν. Οταν τον συναντήσαμε – στα μέσα Ιανουαρίου – οι δύο αστέρες έβαζαν τις τελευταίες πινελιές στο έργο τους, που προγραμματίζεται να κάνει πρεμιέρα στην Γκρενόμπλ την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου. Και μόνο ο τίτλος «Τορομπάκα» είναι ενδεικτικός του θεάματος, καθώς αφορά τον πολιτιστικό συγκρητισμό. Σύνθετη λέξη που προέρχεται από τα ζώα σύμβολα της Ισπανίας (τόρο είναι ταύρος) και της Ινδίας (μπάκα είναι η αγελάδα), διότι μπορεί ο Ακραμ Καν να έχει καταγωγή από το Μπαγκλαντές, όμως οι χορευτικές του ρίζες βρίσκονται στο Κάτακ, έναν από τους παραδοσιακούς χορούς της Ινδίας. Οι δύο άνδρες εμφανίζονται μαζί επί σκηνής, αλλά έχουν και από ένα σόλο μέσα από τα οποία φαίνεται ότι έχει ο ένας κατανοήσει και αφομοιώσει την κουλτούρα του άλλου.

INFO
«Lo Real», 23-27 Απριλίου στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (Λ. Συγγρού 107-109) στις 20.30. Εισιτήρια: 15, 18, 25, 36 ευρώ (10, 12, 15 ευρώ μειωμένο, 5 ευρώ για ανέργους). Πληροφορίες και τηλεφωνική πώληση στο τηλ. 210-9005.800)