Τα Θεία Πάθη έχουν τις δικές τους μελωδίες

Τρεις αιώνες μουσικής δημιουργίας παρουσιάζει η Ουρανία Γκάσιου στον κύκλο των συναυλιών με τον τίτλο «Adagio – Μουσικές για τις ημέρες του Πάσχα». Μέσα από τις παρτιτούρες του Σεζάρ Φρανκ, του Τιερί Εσκαΐς, του Λουί Βιερν και του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ φωτίζει το Θείο Πάθος υπό τον υποβλητικό ήχο του εκκλησιαστικού οργάνου. «Η αλήθεια είναι ότι ο χαρακτηρισμός “εκκλησιαστικό” είναι λάθος» ξεκαθαρίζει η 31χρονη Ουρανία Γκάσιου. «Στην Ελλάδα όμως ίσως να είναι αναγκαίος αφού τη λέξη “όργανο” τη χρησιμοποιούμε για να αποδώσουμε πολλά άλλα πράγματα».

Αν και ξεκίνησε ως πιανίστρια, ο επιβλητικός ήχος του οργάνου την κέρδισε και η αφοσίωσή της σε αυτό τής έχει δώσει τη μόνιμη θέση του οργανίστα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών αλλά και στη Γαλλική Εκκλησία στο Λονδίνο, όπου ζει μόνιμα τα τελευταία 15 χρόνια. Είναι ένα παρεξηγημένο όργανο, υποστηρίζει η Ουρανία Γκάσιου, αφού οι περισσότεροι πιστεύουν ότι μπορεί να παίξει μόνο θρησκευτικές μελωδίες και κυρίως δυτικές. Οπως όμως ξεκαθαρίζει, «είναι ελληνική εφεύρεση: το πρώτο πολύαυλο όργανο κατασκευάστηκε τον 3ο αι. π.Χ. στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου από τον Κτησίβιο και ονομάστηκε ύδραυλις. Τον 7ο αι. μ.Χ. είχε ήδη σημαντική θέση τόσο στο αυτοκρατορικό παλάτι όσο και στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης. Ιστορικοί λόγοι συνετέλεσαν ώστε το όργανο να χαθεί από την ελληνική μουσική και να ακμάσει στη Δυτική Ευρώπη».

Οι Ψαλμοί του Δαβίδ αποτέλεσαν το υλικό για τον έβδομο ομότιτλο δίσκο του Βασίλη Τσαμπρόπουλου που παρουσίασε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών – ο δίσκος πρόκειται να κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τη δισκογραφική εταιρεία ECM με την οποία έχει μακρά συνεργασία. Οι στίχοι του βιβλικού βασιλιά ντύθηκαν με τις μελωδίες του συνθέτη και αποδόθηκαν από τη Νεκταρία Καραντζή. Και σε αυτό το έργο ο Βασίλης Τσαμπρόπουλος δίνει τους άξονες των βασικών εμπνεύσεών του, αφού συνυπάρχουν για μια ακόμη φορά η κλασική και η βυζαντινή παράδοση. Οπως λέει ο ίδιος, «για μένα ο Δαβίδ είναι ο άνθρωπος που όλοι θα πρέπει να γίνουμε. Είναι παράδειγμα δύναμης και αισιοδοξίας. Χάνει τα πάντα σε μια νύχτα και συνεχίσει να παλεύει». Ο τίτλος του έργου μπορεί να προσδίδει ένα θρησκευτικό χαρακτήρα, όμως για τον ίδιο αυτή είναι μια πρώτη και πρόχειρη ανάγνωση. Οπως τονίζει, «η γέννηση της κλασικής μουσικής χρωστάει την ύπαρξή της στους θρησκευτικούς χώρους, αφού οι πρώτες συνθέσεις είχαν λατρευτικό ρόλο. Η μουσική είναι ένα δώρο που υπερβαίνει τον άνθρωπο, όποιος και αν είναι ο χαρακτήρας της».

Ο τελετουργικός και θρησκευτικός χαρακτήρας των μουσικών οι οποίες είναι συνδεδεμένες με αυτές τις ημέρες δεν στερούνται ομορφιάς και καλλιτεχνικής αξίας και για τη Νεκταρία Καραντζή, ερμηνεύτρια της σύγχρονης γενιάς, που έχει όμως ήδη μια μακρά θητεία στον χώρο της βυζαντινής και της δημοτικής μουσικής παράδοσης και κινείται με ζηλευτό τρόπο πάνω σε αυτούς τους μουσικούς δρόμους. Για την ίδια δεν υφίσταται ο διαχωρισμός στην καλλιτεχνική δημιουργία, ακόμη και αν αυτή αφορά συγκεκριμένο κοινό, και εξηγεί: «Η μουσική υπερβαίνει τον άνθρωπο και αυτό είναι το σημείο που συνδέεται με το θείο».

Η επόμενη εμφάνιση της νεαρής ψάλτριας θα είναι πάλι στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής – την οποία θα μοιραστεί με τον Τάσο Αποστόλου – στην παράσταση «Η υμνωδία του Πάσχα συναντά τον “Επιτάφιο του Μίκη Θεοδωράκη» όπου θα ερμηνεύσει ύμνους της Ακολουθίας της Μεγάλης Εβδομάδας (απόσπασμα από τον 68ο ψαλμό του Δαβίδ, «Αλληλούια/Ιδού ο Νυμφίος», «Η απεγνωσμένη διά τον βίον», «Τον νυμφώνα σου βλέπω», «Του κρύψαντος το τάλαντον», «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου», «Εξέδυσάν με τα ιμάτιά μου» κ.ά.) και θρήνους από τη λαϊκή παράδοση.

Οπως ισχυρίζεται, πάμπολλες φορές έχει ακούσει από ανθρώπους που την έχουν δει να λένε  «δεν είμαστε θρησκευόμενοι, αλλά ύστερα από αυτή τη συναυλία ίσως αρχίσουμε να πιστεύουμε». Για τη Νεκταρία Καραντζή δεν έχει σημασία αν αυτό θα γίνει, αλλά όπως τονίζει «το πιο σημαντικό είναι ότι έστω και μια στιγμή η μουσική έγινε αφορμή για να αισθανθεί κάποιος το μεγαλείο της δημιουργίας πέρα από τα εγκόσμια». Η κατανυκτική ατμόσφαιρα των ημερών δεν αφήνει ανεπηρέαστες και τις τζαζ σκηνές. Σαν αυτή του Half Note Jazz Club όπου για δύο ημέρες θα εμφανιστεί η Γλυκερία μαζί με τον Βασίλη Σαλέα για να παρουσιάσουν ένα διαφορετικό πρόγραμμα. Η γνωστή τραγουδίστρια θα ερμηνεύσει με τον δικό της τρόπο το σπαρακτικό μοιρολόι της Παναγίας «Ω γλυκύ μου έαρ» αλλά και μια επιλογή από άλλους ύμνους και παραδοσιακά τραγούδια.

«Δεν χρειάζεται να είσαι βαθιά θρησκευόμενος για να νιώσεις το μεγαλείο των έργων αυτών» λέει. «Δεν έχω γνώσεις ψάλτη για να τα προσεγγίσω με αυτή την τεχνική. Θα προσπαθήσω να τα αποδώσω με τον δικό μου τρόπο, αυτόν που προκύπτει από τα βιώματά μου και τις εικόνες μου».