Από το κόκκινο αβγό στο μαύρο κουτί

Ας ξεκαθαρίσουμε ένα πράγμα: το μαύρο κουτί δεν είναι μαύρο. Είναι πορτοκαλί. Προτού οι αεροπορικές εταιρείες καθιερώσουν αυτό το χρώμα, σε ορισμένα Boeing οι καταγραφείς δεδομένων πτήσης ήταν κίτρινες σφαίρες, ενώ οι Βρετανοί χρησιμοποιούσαν αντίστοιχα μια συσκευή την οποία ονόμαζαν κόκκινο αβγό. Γιατί λοιπόν ονομάζεται μαύρο κουτί;

Μια ερμηνεία είναι η εξής. Το 1939, ένας αεροναυπηγός ονόματι Φρανσουά Χουσενό επινόησε ένα μέσο καταγραφής των δεδομένων πτήσης μέσα σε ένα κουτί φωτογραφικού φιλμ. Οι αισθητήρες ανίχνευσης του αεροπλάνου αντανακλούσαν πάνω στο κουτί μέσω καθρεφτών και εντόπιζαν μια πλάκα με τις παραμέτρους της πτήσης, περιλαμβανομένου του ύψους, της ταχύτητας και της θέσης του χειριστηρίου του πιλοτηρίου. Επειδή η συσκευή λειτουργούσε σαν κάμερα, τα εσωτερικά μέρη της έπρεπε να είναι αποκλειστικά μαύρα. Εξού – ενδεχομένως – και το «μαύρο κουτί».

Πιστεύεται ότι ο Χουσενό θεωρούσε το κουτί του πολύ σημαντικό, τόσο ώστε να θάψει το πρωτότυπο στους αμμόλοφους κοντά τις ακτές της Ακουιτανίας, τον Ιούνιο του 1940, προκειμένου να μην πέσει στα γερμανικά χέρια. Μετά τον πόλεμο, η τεχνολογία των καταγραφέων δεδομένων πτήσης διαδόθηκε. Καμία ωστόσο δεν κατέγραφε τους ήχους στο πιλοτήριο.

Αργότερα, το 1953, ανατέθηκε σε έναν αυστραλό χημικό, τον Ντέιβιντ Ουόρεν, να βρει τις αιτίες πρόσφατων συντριβών. «Σκεφτόμουν διαρκώς… Εάν μπορούσαμε να ανακτήσουμε εκείνα τα τελευταία δευτερόλεπτα, θα γλιτώναμε όλη αυτή την αβεβαιότητα» είχε δηλώσει ο ίδιος σε συνέντευξή του το 1985. Η εκδοχή του Ουόρεν αποθήκευε τα ηχητικά δεδομένα από το πιλοτήριο σε μια μπομπίνα από μαγνητισμένο χαλύβδινο σύρμα. Σύμφωνα με αυτήν την ιστορία, η ονομασία «μαύρο κουτί» οφείλεται σε έναν βρετανό κυβερνητικό αξιωματούχο, ο οποίος το 1958 χρησιμοποίησε αυτόν τον όρο αντί της συνηθισμένης αργκό για τα ηλεκτρικά συστήματα των αεροπλάνων της βρετανικής πολεμικής αεροπορίας.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’60, ο καταγραφέας δεδομένων πτήσης και ο καταγραφέας φωνής στο πιλοτήριο ήταν απαραίτητος εξοπλισμός κάθε εμπορικού αεροπλάνου. Τα φωτογραφικά φιλμ και τα μαγνητικά σύρματα αντικαταστάθηκαν από άλλα αποθηκευτικά μέσα, όπως η μνήμη που χρησιμοποιείται στις συσκευές USB.

Τα μαύρα κουτιά δεν είναι απαραίτητο να μοιάζουν με κουτιά. Σύμφωνα με τους κανονισμούς της Ομοσπονδιακής Διοίκησης Αεροπορίας (FAA), οι συσκευές μπορεί να έχουν ποικίλα σχήματα, αρκεί να μην είναι πολύ μικρές ώστε να μπορούν να τις εντοπίσουν τα συνεργεία διάσωσης ανάμεσα στα συντρίμμια. Πρέπει επίσης να φέρουν ετικέτα στην οποία θα αναγράφεται με γράμματα μεγέθους τουλάχιστον 2,5 εκ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑΣ ΠΤΗΣΗΣ – ΝΑ ΜΗΝ ΑΝΟΙΓΕΤΑΙ.