Κωφοί και ακούοντες στην ίδια σκηνή

Η εκκωφαντική θύελλα του Εμφυλίου φέρνει στο θεατρικό σανίδι επί ίσοις όροις ηθοποιούς με και χωρίς κώφωση, για πρώτη φορά στην ιστορία του Θεάτρου Κωφών Ελλάδος

Η γλώσσα του σώµατος, η νοηµατική και οι σιωπές υπογραµµίζουν 60 λεπτά έντασης και καταιγισµού αισθηµάτων και συναισθηµάτων.

Χέρια τεντωμένα, δείκτες και μέσοι να εκτοξεύονται ευθεία μπροστά σαν σφαίρες, λες και κατευθύνονται στον στόχο τους. Το πρόσωπο του αντάρτη συσπάται. Η παραφροσύνη του Εμφυλίου πνίγει το βλέμμα του. Στέκεται μπροστά από μια κλειστή ξύλινη πόρτα που τη διαπερνά μια σφαίρα. Περνά δίπλα του ξυστά. Αλλόφρων την ανοίγει με μια κλωτσιά και αδειάζει τον γεμιστήρα του όπλου στο δωμάτιο. «Μόλις καταλάγιασε ο κουρνιαχτός, απέναντί μου είδα μια έγκυο με την κοιλιά της γεμάτη τρύπες και στα πόδια της το άλλο της παιδί να ψυχορραγεί». Οι θεατές παρακολουθούν αποσβολωμένοι.

Στον πρώτο όροφο του κτιρίου της οδού Σαχτούρη 8, ο μικρός επαγγελματικός χώρος που κάποτε στέγαζε γραφεία και (εδώ και 30 χρόνια) προσφέρει στέγη στο Θέατρο Κωφών Ελλάδας είναι γεμάτος. Και οι 85 θέσεις της αυτοσχέδιας πλατείας γέμισαν γρήγορα. Μεγάλα σακιά (γεμάτα πριονίδι) στοιβαγμένα σε δύο σειρές μετατρέπουν τα λιγοστά τετραγωνικά ανάμεσα στο βάθρο-σπίτι και τα πρώτα καθίσματα σε πεδίο μάχης.

Μπροστά στα μάτια των θεατών, στον πυρήνα του εθνικού διχασμού που επέδρασε καταλυτικά στις τύχες των ανθρώπων, ένας άνδρας και μια γυναίκα παρακολουθούν τη ζωή τους να διαλύεται.

Ο άνδρας που βγήκε στο αντάρτικο και η γυναίκα στο σπίτι που τον περιμένει, ελπίζοντας να τον ξαναδεί, συντροφιά με την αδελφή της (που θεωρεί ότι κάποιος άλλος θα ξανακάνει τα πράγματα όπως ήταν).

Τα γεμάτα από αγάπη και επιθυμία για ζωή αλλά και με φρικιαστικές εικόνες από τον Εμφύλιο γράμματα είναι σανίδες σωτηρίας της σχέσης τους.

Το ανδρόγυνο του θεατρικού Εμφυλίου παίρνει ζωή από τέσσερις ηθοποιούς, δύο άνδρες και δύο γυναίκες (διπλή διανομή έχει και ο ρόλος της αδελφής).

Στο «Κάρβουνο» – μια σύνθεση που βασίζεται σε αποσπάσματα λογοτεχνικών έργων («Το δίκιο» του Νίκου Αραπάκη, «Οι κόρες της λησμονιάς» του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, «Κοινός λόγος» της Ελλης Παπαδημητρίου) και μαρτυριών – που σκηνοθετεί ο Βασίλης Βηλαράς υπάρχει η εξής ιδιαιτερότητα: κωφοί και ακούοντες ηθοποιοί παίζουν ισότιμα. Μοιράζονται τους ίδιους ρόλους και τους ερμηνεύουν παράλληλα, σεβόμενοι ο ένας τη γλώσσα του άλλου. Ο,τι κάνει ο ένας με τη νοηματική το λέει ταυτόχρονα ο άλλος.

«Το συναίσθημα που αναδύεται από τις συσπάσεις στα πρόσωπα των κωφών ηθοποιών και από τις κινήσεις των χεριών σε συνδυασμό με τη δύναμη των λέξεων από τους ακούοντες συναδέλφους τους είναι συγκλονιστικό» ψιθυρίζει μια κυρία που κάθεται δίπλα μου στη φίλη της.

Το έργο, όπως κάθε παραγωγή που ανεβάζει το Θέατρο Κωφών, κρύβει πολύμηνη προετοιμασία. «Για το συγκεκριμένο αφιερώσαμε εννέα μήνες. Οι τρεις πρώτοι ήταν για την έρευνα και τη μελέτη εποχής και κειμένων» εξηγεί η κωφή ηθοποιός Ευανθία Πλαχούρα (με τη συνδρομή της Σοφίας Ρομπόλη που κάνει τη διερμηνεία). Φροντίζουν μάλιστα η επιλογή τους συχνά να συνδέεται με την επικαιρότητα. «Πέρυσι με τους “Ξένους” μιλήσαμε για τη μετανάστευση, την ξενοφοβία, τον ρατσισμό, τον φασισμό. Το “Κάρβουνο” μας κάνει να στρέψουμε το βλέμμα και προς την κρίση στην Ουκρανία» λέει ο σκηνοθέτης.

Στην παρατήρησή μου ότι το κοινό σχεδόν στο σύνολό του αποτελούνταν από ακούοντες, η Σοφία Ρομπόλη που έχει την ευθύνη για τη διερμηνεία και τον χρονισμό των ηθοποιών στο έργο εξηγεί πως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ακόμη και τώρα οι κωφοί είναι αποκλεισμένοι από τη γενική Παιδεία και έχουν ελλιπή γνώση. «Σκεφθείτε ότι στη νοηματική δεν υπάρχει η λέξη Εμφύλιος» υπογραμμίζει ο κωφός ηθοποιός Απόστολος Γιαννόπουλος.

Ερμηνευτικά η λέξη κάρβουνο παραπέμπει στα κατάλοιπα της φωτιάς, σε κάτι νεκρό, κάτι άχρηστο. «Από το αποκαΐδι όμως μπορεί να δημιουργηθεί κάτι καλό» υποστηρίζει για το «Κάρβουνο» ο Βηλαράς και όχι άδικα.

Info
«Κάρβουνο», με τους Απόστολο Γιαννόπουλο, Σοφία Ζιάβρα, Ευανθία Παλχούρα, Γιάννη Ιωάννου, Βασιλική Σουρρή, Πηνελόπη Τσούτσουβα στο Θέατρο Κωφών Ελλάδος (Σαχτούρη 8-10, Ψυρή, τηλ. κρατήσεων μόνο με SMS: 6985.765550, πληροφορίες στο τηλ. 6945.390799), έως το τέλος Μαΐου