Φωνή ελευθερίας πάνω από τα παράσιτα

Ηταν ένα μεγάλο κόκκινο ραδιόφωνο στο σαλόνι. Στο καντράν ήταν γραμμένη η ονομασία όλων των μεγάλων πρωτευουσών του κόσμου. Σπανίως το ανοίγαμε, κυρίως τις Κυριακές, για να ακούσουμε τις προσφερόμενες εκπομπές των δισκογραφικών εταιρειών, να μάθουμε δηλαδή τα νέα τραγούδια. Αλλά κάθε βράδυ ο πατέρας καθόταν στον καναπέ, στο σκοτάδι και, συνωμοτικά, στα βραχέα κύματα, συντονιζόταν με την Ντόιτσε Βέλε. Το μόνο φως ήταν το φως που έβγαινε από το καντράν. Αλλά η φωνή που ξεχώριζε καμπάνα πάνω από τα παράσιτα έλεγε τα νέα που δεν μπορούσαμε να μάθουμε πουθενά αλλού, σε μια χώρα όπου η πληροφορία ελεγχόταν ασφυκτικά από τη λογοκρισία. Ηταν η φωνή των εκφωνητών της ελληνικής εκπομπής της δυτικογερμανικής ραδιοφωνίας της Κολωνίας, μοναδικό άμεσο παράθυρο στον κόσμο την εποχή της χούντας. Η φωνή της Ντόιτσε Βέλε – του Γερμανικού Κύματος.  

τριαντα γλωσσες. Η Ντόιτσε Βέλε σήμερα είναι ένας ραδιοτηλεοπτικός κολοσσός, που εκπέμπει σε 30 γλώσσες στο ραδιόφωνο και σε τέσσερις γλώσσες στην τηλεόραση, σχεδόν σε όλο τον κόσμο. Ιδρύθηκε τα χρόνια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης της Γερμανίας το 1953, με έδρα έως το 2003 την Κολωνία – έκτοτε οι κεντρικές εγκαταστάσεις της μεταφέρθηκαν στη Βόννη, ενώ τα τηλεοπτικά προγράμματά της παράγονται στο Βερολίνο.

Στις 13 Απριλίου 1964, πριν από 50 χρόνια, η Ντόιτσε Βέλε εξέπεμψε πρόγραμμα και στα ελληνικά. Πρώτος υπεύθυνος του ελληνικού προγράμματος ήταν ο δημοσιογράφος Βάσος Μαθιόπουλος. Οταν όμως στην Ελλάδα κατέβηκαν τα τανκς στους δρόμους και κηρύχθηκε η δικτατορία, τη σκυτάλη ανέλαβε ένας άλλος δημοσιογράφος: ο Κώστας Νικολάου. Ηταν το πρόσωπο που, όχι χωρίς δυσκολίες, μετέτρεψε τον σταθμό σε φωνή ελεύθερης ενημέρωσης και αντίστασης στη χούντα.

ΕΤΣΙ ΑΡΧΙΣΑΝ ΟΛΑ. Ο Κώστας Νικολάου, με μακρά θητεία στη δημοσιογραφία και στην πολιτική και μια θητεία στο Ευρωκοινοβούλιο εκλεγμένος με το ΠαΣοΚ, σήμερα ζει σε ένα αθηναϊκό προάστιο. Στην κατοικία του συναντηθήκαμε για να μας μεταφέρει την αντιδικτατορική ραδιοφωνική εμπειρία του.

«Μαζί με τη σύζυγό μου, Νίκη, που ήταν ηθοποιός, πήγαμε στην Ντόιτσε Βέλε έπειτα από πρόσκληση του Μαθιόπουλου. Μετεγκατασταθήκαμε μάλιστα από το Μόναχο, όπου μέναμε, στην Κολωνία, εκτός των άλλων και επειδή η αμοιβή ήταν πολύ καλή. Στην αρχή δουλεύαμε πέντε άνθρωποι. Η εκπομπή ήταν ημίωρη και περιείχε δελτίο ειδήσεων κυρίως με μεταφρασμένες στα ελληνικά ειδήσεις, πολιτικό σχόλιο γερμανού συντάκτη, πολιτιστικό σχόλιο και μουσική. Λίγο πριν από τη δικτατορία, το ελληνικό πρόγραμμα εξέπεμπε 11 – 11.30 πριν από το μεσημέρι και, βέβαια, στην Ελλάδα δεν το άκουγε σχεδόν κανείς. Και την 21η Απριλίου η είδηση ήταν διατυπωμένη ρητώς υπέρ του καθεστώτος: “Στην Ελλάδα, ο στρατός επενέβη και έσωσε τη χώρα από την αναρχία και τον κομμουνισμό”. Στη φάση εκείνη, με τη Νίκη θελήσαμε να φύγουμε από τον σταθμό. Τελικά, όμως, πήρα άδεια άνευ αποδοχών ώστε, στο μεταξύ, να σκεφτώ αν υπήρχε περιθώριο αντίδρασης, ενώ πήγαινα παντού στις αντιδικτατορικές εκδηλώσεις που διοργάνωνε η ελληνική παροικία. Και πριν λήξει η άδειά μου επιδίωξα να συναντήσω τον διευθυντή του σταθμού, τον Βάλτερ Στάιγκνερ (Walter Steigner). Ημουν ωμός. “Το Λονδίνο ασκεί φιλοχουντική πολιτική” του είπα. “Εσείς όμως γιατί έχετε παρωπίδες; Γιατί δεν κάνετε μια εκπομπή για να δείξετε τι τραβάει ο ελληνικός λαός;”. Ο Στάιγκνερ με άκουσε. Δεν ξέρω σε κρατικό επίπεδο τι συνεννοήσεις έγιναν, η εκπομπή ωστόσο μετατέθηκε σε βραδινή ώρα και πήρε τον αντιδικτατορικό χαρακτήρα της. Εκτός από εμένα, πολύ ενδιαφέρον είχε το οκτώ λεπτών πρόγραμμα αλληλογραφίας με την Ελλάδα που επιμελούνταν η Νίκη – με γράμματα που μας έστελναν Ελληνες που ταξίδευαν από πόλεις του εξωτερικού, στα οποία περιγραφόταν με μελανά χρώματα το δικτατορικό καθεστώς. Με τον σταθμό, μεταξύ των άλλων, συνεργαζόταν και ο οικονομολόγος Μάριος Νικολινάκος. Μάλιστα, ο Στάιγκνερ μου πρότεινε να ζητήσω τη συνεργασία και άλλων ελλήνων με δημοκρατικά φρονήματα. Τότε φωνάξαμε και τον Αλέξανδρο (ή Αλεκ) Σχινά, ο οποίος μετακόμισε στην Κολωνία από τη Φρανκφούρτη».

Αλλά τα πράγματα δεν πήγαν ευθύγραμμα. Η αλλαγή πλεύσης της Ντόιτσε Βέλε πυροδότησε την αντίδραση της χούντας. Και περίπου τρεις μήνες μετά, η εφημερίδα «Νέα Πολιτεία» το δεύτερο ανεπίσημο δημοσιογραφικό όργανο (μαζί με τον «Ελεύθερο Κόσμο») του καθεστώτος κυκλοφόρησε με τον τίτλο: «Deutche Welle – ή Τα τρωκτικά του ραδιοσταθμού της Κολωνίας».