Από ίνδαλμα κόκκινο πανί

Το Νομπέλ που απονεμήθηκε στον Οκτάβιο Πας το 1990 ήταν το πρώτο μετά την πτώση του Τείχους. Γεννημένος στις 31 Μαρτίου 1914, ο Πας ακολούθησε διπλωματική καριέρα από το 1945 μέχρι το 1968. Υπηρέτησε στην πρεσβεία του Μεξικού στο Παρίσι και γνώρισε τον Αντρέ Μπρετόν, κατόπιν πήγε στην Ινδία και ήρθε επαφή με τις ανατολικές κουλτούρες. Πολύ πριν αποκληθεί «αντιδραστικός» και κάποιοι κάψουν ομοίωμά του – το 1984 – έξω από την αμερικανική πρεσβεία στην Πόλη του Μεξικού, είχε γίνει ίνδαλμα της αριστερής νεολαίας: το 1968, και ενώ υπηρετούσε στην Ινδία, παραιτήθηκε από διπλωμάτης διαμαρτυρόμενος  για τη σφαγιαστική καταστολή φοιτητικών διαδηλώσεων στη συνοικία Τλατελόλκο της Πόλης του Μεξικού. Το 1976, όταν είχε ήδη κάνει την ιδεολογική στροφή του, ο Πας ίδρυσε το περιοδικό «Βουέλτα», στο οποίο δημοσίευε και κείμενα αντιφρονούντων της Ανατολικής Ευρώπης (όπως των Αντρέι Ζαχάροφ, Ανταμ Μίχνικ και του ίδιου του Σολζενίτσιν), αλλά και άλλων συγγραφέων απογοητευμένων από τον κομμουνισμό. Ο Πας κατήγγειλε εκεί επίσης τις δικτατορίες της Λατινικής Αμερικής, ασκώντας όμως παράλληλα κριτική στις αντιδημοκρατικές τάσεις του λατινοαμερικανικού αντάρτικου των δεκαετιών του 1970 και του 1980. Τα βραβεία άρχισαν να πέφτουν βροχή: από το Θερβάντες (1981) και το Βραβείο των Γερμανών Βιβλιοπωλών (1984) μέχρι το Νομπέλ Λογοτεχνίας.