Το Ποτάμι στην Ηπειρο: «Ακούμε όσους παράγουν, όχι τους γραφειοκράτες»

Φοράει την «ψείρα» του και παίρνει θέση. Φοράει πάντα μικρόφωνο. Τα πάντα βιντεοσκοπούνται. Η κάμερα τον τραβά από διάφορα σημεία. Θα έμοιαζε με γύρισμα άλλης μιας εκπομπής του, αν έλειπε το κοινό. Ομως, το κοινό είναι εκεί, τον κυκλώνει, και «διψάει». Ο Σταύρος Θεοδωράκης δεν κουράζεται να επαναλαμβάνει ότι δεν έχει απαντήσεις σε όλα. Δεν το λέει απολογητικά. Το λέει με αυτοπεποίθηση. Με επίγνωση ότι το μεγαλύτερο όπλο του δεν είναι η τεχνοκρατική ανάλυση ούτε η ρητορική. Είναι η αμεσότητα. Η οικειότητα. Η επικοινωνία. Το «πες μου, ρε φίλε». Αυτό που επιστράτευσε ξανά και ξανά στη δεύτερη περιοδεία του στην Ηπειρο.

Οι γαλότσες και οι αγελάδες

Σκηνή πρώτη: αεροδρόμιο Βασιλιάς Πύρρος στα Γιάννινα. Ο Θεοδωράκης κι οι συνεργάτες του φορούν τις γαλότσες έξω από βανάκι που έχει νοικιαστεί για να μεταφέρει την αποστολή. Σκηνή δεύτερη: Νεοχώρι Ιωαννίνων, στον κάμπο, στο αγελαδοτροφείο του Μιχάλη Τζίμα, όπου τους περιμένει μόνος του ο ιδιοκτήτης. Σκηνή τρίτη: ο «Σταύρος» έχει πατήσει με τις γαλότσες του τις σβουνιές των αγελάδων και ενώ αυτές συνεχίζουν να τρώνε το σανό τους, εκείνος στέκεται μπροστά τους, αξιοποιώντας τες ως ταμπλό βιβάν, και εκφωνεί τη δήλωσή του για το γάλα. «Τα πράγματα είναι απλά όταν ακούς αυτούς που πρέπει. Αυτούς που παράγουν το γάλα, τους κτηνοτρόφους και τους επιστήμονες. Οχι τους γραφειοκράτες των υπουργείων» αρχίζει. Ο Τζίμας πίσω από την κάμερα τσεκάρει αν ο Θεοδωράκης τα λέει καλά. Τον έχει, άλλωστε, ως ειδικός προθερμάνει. Το SOS είναι να αναγράφεται στο κουτί αν το γάλα είναι ελληνικό ή ξένο. Μετά το γύρισμα, ο γεωπόνος Βασίλης Θεοδωράκης εξηγεί στον αρχηγό του Ποταμιού: «Το 1988 ο κάμπος των Ιωαννίνων έβγαζε 13.500 τόνους καλαμπόκι. Πέρυσι έβγαλε 750. Γιατί δεν υπάρχει κίνητρο. Υπάρχει ανασφάλεια». Αμέσως βγάζει το μπλοκάκι του για να σημειώσει τα νούμερα. Από Το Ποτάμι άλλωστε έχουν πει ότι ο αρχηγός θα αρθρογραφεί για τα προβλήματα των περιοχών που επισκέπτεται. Οι συνεργάτες του μέσα στο βαν, καθ’ οδόν για την Αρτα, έχουν τα λάπτοπ στα πόδια και δουλεύουν πυρετωδώς. Μοντάρουν τη δήλωση για να την αναρτήσουν όσο γίνεται πιο γρήγορα στο Ιντερνετ. Η κυβέρνηση, ακούγεται στο βίντεο, «κινδυνεύει να πληγεί (sic) σε μια κουταλιά γάλα». Το σαρδάμ πρέπει να κοπεί.

Πρόσκληση στους εθελοντές

Ο Θεοδωράκης τσεκάρει και την παραμικρή λεπτομέρεια. Από το υλικό που θα σταλεί στην Αθήνα μέχρι τα οργανωτικά των συναντήσεων. Στα 56 χιλιόμετρα πριν από την Αρτα συνειδητοποιεί ότι οι εθελοντές του Ποταμιού δεν έχουν ειδοποιηθεί για την επίσκεψή του στον Πτηνοτροφικό Συνεταιρισμό στη Γαβριά. Ζητά από τους συνεργάτες του από εδώ και πέρα να ενημερώνονται οι εθελοντές κάθε πόλης, ώστε αν θέλουν να τον συναντήσουν. Στο κυλικείο του Συνεταιρισμού οι πτηνοτρόφοι τον περιμένουν με πιατέλες γεμάτες κουλουράκια σε όλα τα τραπεζάκια. Πιστός στο ιδρυτικό μότο «δεν ξέρω πώς να αρχίσω…» τους ξεκαθαρίζει: «Για να είμαι ειλικρινής, δεν ξέρω λεπτομέρειες από τα προβλήματά σας». Το μήνυμα που επιθυμεί να περάσει είναι σαφές: ήρθε για να ακούσει.

Ενα από τα βασικά χαρακτηριστικά που Το Ποτάμι προσπαθεί να πλασάρει για να τονίσει την – κατά την έκφραση όλων των στελεχών του – «διαφορά του από τους άλλους», είναι η διάθεσή του για διάλογο με την κοινωνία. Ετσι, ο αρχηγός γυρνά την Ελλάδα για να ακούσει. Θα το δηλώσει και το βράδυ της Τετάρτης στα Γιάννινα. Επέλεξε αυτού του είδους την καμπάνια, κι όχι τηλεοπτικές εμφανίσεις, ώστε, όπως λέει, να βγάλει συμπεράσματα για την κατάσταση και επιστρέφοντας στην Αθήνα να γίνουν «λεπτομερέστεροι» στο πρόγραμμά τους.

«Καλό είναι να πάρουμε μια γερμανική αποζημίωση. Να πάνε τα επιτόκια λίγο πιο μακριά, αλλά δεν θα σωθεί η Ελλάδα αν δεν αρχίσει να παράγει. Να δώσουμε τη μάχη των καλύτερων προϊόντων» θα πει στους πτηνοτρόφους κάποια στιγμή. Σε όλη την περιοδεία του στην Ηπειρο, σε κάθε ευκαιρία, θα επαναλάβει τα περί παραγωγής και θα προσπαθήσει να πείσει το εκάστοτε κοινό του ότι η χώρα πρέπει να στραφεί στην παραγωγή ποιοτικών προϊόντων. Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να παραγάγουμε φθηνό κρασί σαν της Νότιας Αφρικής, όπου ποτίζουν τα αμπέλια με αεροπλάνα, αλλά μπορούμε να φτιάξουμε κρασί σαν της Γαλλίας, λέει. Στους εθελοντές και φίλους που μαζεύτηκαν στο τουριστικό συγκρότημα στο Φρόντζο Ιωαννίνων για να τον ακούσουν, στους αγρότες στο περίπτερο της παραλίας στην Πρέβεζα και στους κατοίκους του χωριού Γλυκή κάτω από τα επιβλητικά βουνά του Σουλίου, δίπλα στον Αχέροντα. Το χαλάζι που έριξε λίγο πριν τους επισκεφθεί παραλίγο να χαλάσει το πρόγραμμά του που προέβλεπε και βόλτα στο ποτάμι «για πλάνα».

Η γλώσσα του σώματος

Ενας ασπρομάλλης στην Αρτα τού ζητά να διαγραφούν τα χρέη των αγροτών. «Μόνο ο Τζαμτζής και ο Κασσής φωνάζουν για τους αγρότες σήμερα» του λέει. «Αυτό δεν είναι λίγο ανισότιμο; Αυτός χρωστά τόσο. Αυτός καθόλου. Γιατί να χαριστούν όλα; Οι τράπεζες να καλέσουν κάθε αγρότη ξεχωριστά και να ρυθμιστούν» του απαντά. Προσπαθεί να πει πράγματα που λέγονται δύσκολα από έναν πολιτικό στους απλούς ψηφοφόρους χρησιμοποιώντας ένα αδιαμφισβήτητο ατού του: ότι ξέρει να μιλάει στη γλώσσα τους. Τη γλώσσα που χρησιμοποιεί για να περιγράψει, φέρ’ ειπείν, το πολιτικό του σχέδιο: «Να μπούμε εμείς να κάνουμε ένα ντου τώρα, να ταρακουνηθεί το σύστημα, και μετά να έρθουν κι άλλοι». Τη γλώσσα που συμπληρώνεται και από τη γλώσσα του σώματος: «Αν πω στον πατριώτη μου» – τραβά χαλαρά από το μανίκι τον διπλανό του για να καταστήσει σαφές ποιον πατριώτη εννοεί – «ότι έδωσε 100 ευρώ, θα σου πάρουμε άλλα τόσα, αλλά το παιδί σου θα βρει τον δρόμο του και θα έχεις γιατρό, θα τα δώσει».

«Τα λόγια του είναι άμεσα, όχι σαν των άλλων» παρατηρεί χαμηλόφωνα ένας μουστακαλής από τη γαλαρία. Αυτό, λέει, του αρέσει στον Θεοδωράκη. «Προς το παρόν, αυτό αρκεί. Μετά, όταν ανοιχθούν όλα τα χαρτιά, βλέπουμε» εξηγεί. Οπου «προς το παρόν» βλέπε ευρωεκλογές. Αλλοι είναι πιο εκδηλωτικοί. Μια κυρία στα Ιωάννινα τον ρωτά «γιατί σας πολεμούν τόσο οι συνάδελφοί σας;». Η απάντηση αρχίζει με την ατάκα «λένε κάτι στην Κρήτη για τα ψηλά βουνά…» και πολύ αρέσει στο κοινό. «Γενικώς ωραία τα λέτε. Κι άλλοι τα έχουν πει, κι άλλοι τα έχουν διαπιστώσει, αλλά κάτι πρακτικό, πώς θα γίνει η αρχή;» τον ρωτά ένας κύριος προς το τέλος της συνάντησης. «Το σημαντικότερο είναι να πιστέψουμε στον εαυτό μας» του απαντά.

Σε κάθε ευκαιρία και με κάθε εκφραστικό μέσο διαλαλεί ότι αυτός δεν ανήκει στο «πολιτικό σύστημα», δεν έχει σχέση με τους πολιτικούς του παρελθόντος. Το σύστημα, λέει, είναι «σαπισμένο». Ούτε του αρέσει η λέξη «κόμμα» για Το Ποτάμι, αλλά την ανέχεται «χάριν συνεννοήσεως». «Είμαστε τέσσερις φίλοι, είκοσι διανοούμενοι στην Αθήνα που μας βοηθάνε και 100 άνθρωποι σε όλη την Ελλάδα. Δεν έχουμε ακόμη κομματικό μηχανισμό» λέει στην Αρτα. Για να τονίσει αυτή τη διαφορά από τους παλιούς, χρησιμοποιεί και ορισμένες από τις παλιά δοκιμασμένες διατυπώσεις: «Πρέπει να εμπιστευθούμε τους νέους θεσμούς σε νέους ανθρώπους που δεν έχουν λερώσει τα χέρια τους». Το νέο, βεβαίως, δεν φθάνει να είναι νέο, πρέπει και να φαίνεται. «Ισως αντιλαμβάνεται η νεολαία ότι ήρθε η στιγμή η πολιτική να μην είναι συνδεδεμένη με γραβάτες, λιμουζίνες και μπόντιγκαρντ» δηλώνει στην Πρέβεζα.

Επαναλαμβάνει τις προτάσεις του από χωριό σε χωριό, από πόλη σε πόλη. Ξέρει όμως από επαγγελματική εμπειρία γιατί «πεινάνε» τόσο τα παραδοσιακά όσο και τα σόσιαλ μίντια. Ετσι, την ώρα που το βαν κατευθύνεται στην Πρέβεζα, την Πέμπτη το πρωί, όχι μόνο διαλέγει ποια σημεία των ομιλιών του θα σταλούν στην Αθήνα, δηλαδή αυτά που λέει «καινούργια πράγματα», αλλά συλλαμβάνει και την ιδέα της καρυδόπιτας. Με γρήγορα αντανακλαστικά, σε μόλις μισή ώρα από τη στιγμή που έχει μάθει ότι ο Πάνος Καμμένος έχει πει σε τηλεοπτική εκπομπή ότι η Δάφνη Σημίτη είναι θεία του, τηλεφωνεί στους συνεργάτες του στην Αθήνα. Ζητά να ανεβάσουν στο twitter την εικόνα μιας καρυδόπιτας με τη λεζάντα «τρώγοντας την καρυδόπιτα που μας έστειλε η θεία Δάφνη».