Αλεξάνταρ Βούτσιτς: Πρώην αντιδυτικός, νυν φιλοευρωπαίος

Το μέγεθος της αλλαγής είναι πολύ μεγάλο για να αρκεστεί κανείς στην υπόθεση ότι το μόνο που κρύβεται από πίσω είναι το ένστικτο της πολιτικής του επιβίωσης. Ο Βούτσιτς δεν πέρασε από μια ιδεολογία σε μια άλλη ιδεολογία. Το πέρασμά του ήταν από έναν κόσμο σε έναν άλλο κόσμο. Είναι σαν να ανακάλυψε ότι αυτό που θεωρούσε άλλοτε σαν κόλαση ήταν στην πραγματικότητα ένας παράδεισος και ότι αυτό που ζούσε κάποτε ως προσωπικό του παράδεισο αποδείχθηκε κόλαση.

«ΠΑΙΔΙ» ΤΟΥ ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ. Η αλήθεια είναι ότι σε αυτή την εικοσαετία άλλαξε και η Σερβία. Το 1995 μεσουρανούσαν ο Μιλόσεβιτς, ο Μλάντιτς και ο Ράντοβαν Κάρατζιτς. Το Σαράγεβο υπέφερε από μια πολυετή πολιορκία κι έναν ανελέητο βομβαρδισμό. Το όραμα της Μεγάλης Σερβίας φαινόταν ένας απολύτως εφικτός στόχος και η εθνοκάθαρση ένα φυσιολογικό μέσο για την επίτευξή του. Ο Βούτσιτς ήταν τότε ένα από τα αγαπημένα «παιδιά» του Μιλόσεβιτς κι ένα από τα νέα αστέρια του Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος του Βόισλαβ Σέσελι, ο οποίος σήμερα κρατείται στη φυλακή Σεβενίγκεν του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Χάγης για την πρώην Γιουγκοσλαβία.

Γεννημένος τον Μάρτιο του 1970 στο Μπλοκ 45 του Βελιγραδίου και με πατέρα οικονομολόγο, ο Βούτσιτς εντάχθηκε στο κόμμα του Σέσελι το 1993. Την ίδια χρονιά εξελέγη μέλος του σερβικού Κοινοβουλίου. Δύο χρόνια αργότερα, πριν καν συμπληρώσει τα 25 του χρόνια, έγινε γενικός γραμματέας του Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος. Το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς ανέβηκε στο βήμα της Βουλής φορώντας ένα άσπρο πουκάμισο. Εμφανώς πιο αδύνατος σε σχέση με σήμερα, άρχισε να μιλά με πάθος. «Θα πρέπει να εκτελούνται εκατό μουσουλμάνοι για κάθε Σέρβο που σκοτώνεται στον πόλεμο» είπε κάποια στιγμή. «Και μετά θα δούμε εάν τολμήσουν ξανά να μας μεταχειριστούν κατ’ αυτόν τον τρόπο».

Αυτοί που θα «έβλεπαν» ήταν οι Δυτικοί. Το αντιμουσουλμανικό και αντιδυτικό μένος του νεαρού βουλευτή δεν πέρασε απαρατήρητο. Το 1998 ο Βούτσιτς διορίστηκε υπουργός Τύπου στην κυβέρνηση του Μίρκο Μαργιάνοβιτς. Το πρώτο του νομοθέτημα ήταν στην ουσία ένα πογκρόμ εναντίον των δημοσιογράφων που ασκούσαν κριτική στον Μιλόσεβιτς. Το μεγαλύτερο θύμα του πογκρόμ ήταν ο δημοσιογράφος Σλάβκο Κουρουνίγια, ο οποίος δολοφονήθηκε πιθανότατα από παρακρατικούς. Η εμπλοκή του Βούτσιτς δεν αποδείχθηκε ποτέ. Πολλοί θυμούνται πάντως στη Σερβία τη δήλωσή του στον Τύπο λίγες ημέρες πριν από τη δολοφονία του δημοσιογράφου: «Θα εκδικηθώ τον Σλάβκο Κουρουνίγια για όλα τα ψέματα που έχει δημοσιεύσει στην εφημερίδα του».

Σήμερα ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς δηλώνει πως δεν έχει πρόβλημα να αναγνωρίσει τα λάθη του παρελθόντος. Εκείνη η περίοδος εξάλλου που τόσο πλήγωσε τη Σερβία και τους γείτονές της φαίνεται να έχει περάσει ανεπιστρεπτί, ενώ ως πολιτικός χρόνος ανήκει πλέον στην προϊστορία. Στις εκλογές της περασμένης Κυριακής, ο Βούτσιτς απέσπασε το 48% των ψήφων όχι με την υπόσχεση της Μεγάλης Σερβίας και απειλώντας τους μουσουλμάνους και τη Δύση, αλλά με τη δέσμευση ότι θα καταπολεμήσει τη διαφθορά και ότι θα οδηγήσει τη χώρα του στην αγκαλιά της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Η μεταμόρφωση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς δεν έγινε ασφαλώς μέσα σε μία νύχτα. Η πρώτη πράξη παίχθηκε το 2008, όταν μετά τη σύλληψη του Σέσελι εγκατέλειψε το Σερβικό Ριζοσπαστικό Κόμμα για να ακολουθήσει τον Τόμισλαβ Νίκολιτς, ο οποίος δημιούργησε το Προοδευτικό Κόμμα. Τα επόμενα τέσσερα χρόνια, ο Βούτσιτς πολιτεύτηκε ως αντιπρόεδρος του κόμματος. Και ανέλαβε τα ηνία όταν ο Νίκολιτς εξελέγη πρόεδρος της Σερβίας. Η διαδοχή δεν εξέπληξε κανέναν: ο Βούτσιτς ήταν ήδη ένας από τους πλέον δημοφιλείς σέρβους πολιτικούς, με το ποσοστό της αποδοχής του στην κοινή γνώμη να φθάνει σε μια δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε πέρυσι το 71%.

Παράλληλα, γινόταν ο προνομιακός συνομιλητής της Ευρώπης. Ο Βούτσιτς ταξίδεψε πολλές φορές στις Βρυξέλλες για να συναντηθεί με τη βαρόνη Αστον, υπεύθυνη για την εξωτερική πολιτική της ΕΕ. Αλλα τόσα ταξίδια έχει κάνει στη Μιτρόβιτσα. Ο Βούτσιτς γνωρίζει πολύ καλά ότι ευρωπαϊκή προοπτική για τη Σερβία δεν υπάρχει χωρίς εξομάλυνση των σχέσεων με το Κόσοβο. Ο άνθρωπος που κάποτε συμμετείχε σε διαδηλώσεις υπέρ του στρατηγού Μλάντιτς, πρωταγωνιστή στη σφαγή των 9.000 μουσουλμάνων της Σρεμπρένιτσα, σήμερα καλεί τους Σέρβους του Κοσόβου να «αφήσουν το παρελθόν και να σκεφτούν το μέλλον». Το αποτέλεσμα αυτής της διπλωματικής δραστηριότητας ήταν η υπογραφή το 2013 μιας ιστορικής συμφωνίας ανάμεσα στο Βελιγράδι και την Πρίστινα. Η συμφωνία ήταν το κλειδί για να ανοίξει η πόρτα της ενταξιακής προοπτικής για τη Σερβία. Ο στόχος του Βούτσιτς είναι πλέον ένας: η ολοκλήρωση της ένταξης της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση ώς το 2020. Οι Βρυξέλλες φαίνεται να αναγνωρίζουν την προσπάθεια. Στο πρόσωπο του Βούτσιτς βλέπουν έναν αξιόπιστο συνομιλητή.

ΟΙ ΕΥΛΟΓΙΕΣ ΤΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΩΝ. Μία από τις αιτίες της ευρωπαϊκής αποδοχής είναι το γεγονός ότι η οικονομική πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει ο Βούτσιτς έχει τις ευλογίες των Βρυξελλών. Ο 44χρονος πρωθυπουργός της Σερβίας σκοπεύει να συνεργαστεί με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, να κλείσει δημόσιους οργανισμούς που δεν έχουν λόγο ύπαρξης, να προχωρήσει σε ιδιωτικοποιήσεις. Εκείνο πλέον που μένει να αποδειχθεί είναι εάν η μεταμόρφωση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς αφορά και τις αντιλήψεις του για τις προσωπικές σχέσεις. Γιατί ήταν μόλις πριν από έξι χρόνια όταν δήλωνε: «Αγαπώ τη γυναίκα μου, δεν θα την άλλαζα για τίποτα στον κόσμο. Είναι πολύ μετρημένος άνθρωπος. Δεν με ρωτά ποτέ πού πάω και τι ώρα θα γυρίσω. Η ίδια δεν πάει πουθενά χωρίς τα παιδιά της και τον άνδρα της. Δεν θα πήγαινε ούτε για έναν καφέ με τις φιλενάδες της χωρίς τη συγκατάθεσή μου».