Eκλογικούς τόκους φέρνει το πλεόνασμα

Ατμόσφαιρα καλοκαιριού στο ξεκίνημα ενός ντεμί εορταστικού γουικέντ, αφού η 25η Μαρτίου πέφτει Τρίτη. Τα τελευταία χρόνια οι παρελάσεις ήταν εφιάλτης για τις κυβερνήσεις, που έψαχναν υπουργούς να στείλουν στην εξέδρα. Η κυβέρνηση όμως μπαίνει στο ψευδοτριήμερο με την ευφορία του κοινωνικού μερίσματος. Θα διανεμηθεί στις 9 Μαΐου. Αλλά ο πολιτικός χρόνος δεν τρέχει γραμμικά. Επιταχύνεται και επιβραδύνεται.

Τώρα είναι σαν να έχουμε προχωρήσει απότομα. Εκεί που η συμπολίτευση φοβόταν τις ευρω-αυτοδιοικητικές, ήρθαν μπροστά οι εξελίξεις στα δημοσιονομικά να αλλάξουν τα δεδομένα. Και να μεταμορφώσουν το τοπίο αντιπαράθεσης μεταξύ της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ. Η Κουμουνδούρου είχε ολόκληρη στρατηγική ανατροπής της κυβέρνησης για το πρώτο εξάμηνο του 2014. Τώρα κοιτάει να δει αν θα σωθεί από την υποψηφιότητα της Ρένας Δούρου στην Αττική.

Ο δύσκολος χειμώνας

Εν αρχή ην το πλεόνασμα.  Αυτό ήταν ο πυρήνας της στρατηγικής Σαμαρά πέρυσι το καλοκαίρι που αναπτυσσόταν σε δύο στοιχεία. Το ένα στοιχείο ήταν η οριστική αναδιάρθρωση του χρέους. Θέλαμε να γίνει γρήγορα. Πριν από τα Χριστούγεννα, ει δυνατόν. Και να μην μπλέξουμε στις αιώνιες κόντρες μεταξύ ΔΝΤ και Γερμανών. Το άλλο στοιχείο ήταν η διάθεση επιστροφής του πλεονάσματος σε αυτούς που είχαν κάνει τις μεγαλύτερες θυσίες την τελευταία πενταετία.

Η χρονιά όμως δεν ξεκίνησε καλά. Ηδη από τον Σεπτέμβριο η Αθήνα πήρε το μήνυμα ότι το χρέος θα συζητηθεί μετά τις ευρωεκλογές και, εν πάση περιπτώσει, σύμφωνα με τα τυπικά χρονοδιαγράμματα. Δηλαδή μετά την πιστοποίησή του από τη Eurostat, την άνοιξη.

Την ίδια ώρα, η εμμονή της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας στη διανομή κοινωνικού μερίσματος ξίνισε απότομα τη σχέση με την τρόικα – ιδίως με το ΔΝΤ. Η κόντρα Τόμσεν τριγωνικά με το Οικονομικών και το Μαξίμου ξεκίνησε κι αυτή πέρυσι τον Σεπτέμβριο. Διαρροές υπήρξαν εκατέρωθεν. Το πράγμα έφθασε στο ναδίρ στο τέλος Φεβρουαρίου. «Αυτοί τα ‘χουν σπάσει σε βαθμό που να απορείς αν μπορούν να κάτσουν στο τραπέζι και να συμφωνήσουν», έλεγε πρόσωπο που είχε εικόνα της διαπραγμάτευσης.

Η στιγμή
του ΣΥΡΙΖΑ

Η ζοφερή αυτή ατμόσφαιρα επηρέασε το ισοζύγιο κυβέρνησης – ΣΥΡΙΖΑ. Καμία κυβέρνηση έως τώρα δεν είχε επιβιώσει μπαίνοντας σε κόντρα με την τρόικα. Το πράγμα άρχισε να θυμίζει το φθινόπωρο του 2011. Τότε ο Γιώργος Παπανδρέου είχε παγιδευθεί ως πρωθυπουργός στην εμμονή του με τη διαβουλευτική δημοκρατία, έχοντας κολλήσει στην ιδέα του δημοψηφίσματος. Αντίστοιχα, ο Σαμαράς φαινόταν να έχει εγκλωβιστεί σε έναν κοινωνικό φιλελευθερισμό που υπαγόρευε ότι το πρωτογενές πλεόνασμα, αποτέλεσμα λιτότητας και μεταρρυθμίσεων, έπρεπε να δοθεί πίσω στα χαμηλότερα στρώματα. Με τους άπιστους Θωμάδες όμως να επιμένουν ότι το πλεόνασμα ήταν λογιστικό – αποτέλεσμα χρονικής ανακατανομής υποχρεώσεων του Δημοσίου – και όχι πραγματικό.

Πηγαίνοντας να το διανείμει, η κυβέρνηση Σαμαρά θα έβρισκε μπροστά της τους Γερμανούς όπως τους είχε βρει η κυβέρνηση Παπανδρέου στο δημοψήφισμα. Αυτό θα την αποσταθεροποιούσε διπλά. Θα έχανε τη στήριξη των έξω, ενώ δεν θα είχε καμία αξιοπιστία έναντι των μέσα.

Ο Δεκέμβριος ήταν η χρυσή στιγμή του ΣΥΡΙΖΑ. Η κυβέρνηση φαινόταν χαμένη στην αιθαλομίχλη από τα τζάκια. Οι δημοσκοπήσεις έδειχναν την Κουμουνδούρου να κερδίζει έδαφος, ενώ στα χοντρά των μετρήσεων φαινόταν ότι έκλιναν προς τον ΣΥΡΙΖΑ και οι περισσότεροι αναποφάσιστοι.

Ολα αυτά ενώ το πολιτικό χρονοδιάγραμμα ευνοούσε τον Αλέξη Τσίπρα και το επιτελείο του. Η θητεία της κυβέρνησης είχε φθάσει στο λεγόμενο mid-term, δηλαδή στο μέσον. Είναι η στιγμή που αρχίζει να φαίνεται η φθορά. Η ώρα της κοιλιάς. Μια κυβέρνηση την ξεπερνάει ή, διαφορετικά, περνάει το σημείο της μη επιστροφής.

Το ωραίο όμως ήταν ότι αυτό συνέπιπτε με διπλές εκλογές τον Μάιο. Οι αυτοδιοικητικές προσφέρονταν ιστορικά για να δοθεί η ένδειξη μεταστροφής του εκλογικού σώματος – όπως είχε γίνει, ας πούμε, το 1986 με Εβερτ, Ανδριανόπουλο σε Αθήνα, Πειραιά. Οι ευρωεκλογές ήταν κλασικές κάλπες χαλαρής ψήφου που ευνοούν την αντιπολίτευση. Ο Μάιος ήταν ένα πολιτικό ατύχημα που περίμενε να συμβεί.

Τοπίο
στην αιθαλομίχλη

Ολα αυτά δεν είχαν διαφύγει της προσοχής της κυβέρνησης. Η «εντολή Σαμαρά» ταυτίστηκε αργότερα με αποφασιστικές κινήσεις, όπως η προσγείωση στη σεισμόπληκτη Κεφαλονιά, επιστρέφοντας από Βρυξέλλες, ή διάφορα μέτρα κοινωνικής πολιτικής. Ωστόσο, ανήμερα τα Χριστούγεννα ήταν με εντολή του Πρωθυπουργού που Στουρνάρας, Γεωργιάδης και Μανιάτης μαζεύτηκαν στο γραφείο του πρώτου για να κάνουν σύσκεψη για την αιθαλομίχλη. Ηταν το επίδομα θέρμανσης και όχι το νέφος που κρεμόταν πάνω από τα κεφάλια τους.

Η σύσκεψη, με τους αποσβολωμένους υπουργούς, την ημέρα που η Ελλάδα έτρωγε γαλοπούλα ήταν το σύμβολο μιας κυβέρνησης που φαινόταν να βρίσκεται σε αδιέξοδο. Ειδικά ο Στουρνάρας είχε τη διαρκή παρενόχληση των εμφανιζομένων ως καραμανλικών βουλευτών. Η πολιτική αγορά βοούσε για κομπρομί ή συναντίληψη της ομάδας αυτής με τον ΣΥΡΙΖΑ και για επαφές μεταξύ Ραφήνας και Τσίπρα.

Ενα ραντεβού του Αντώνη Σαμαρά με τον Καραμανλή στη Νέα Μάκρη τον Δεκέμβριο φαινόταν περισσότερο ως κίνηση άμυνας παρά ως απόδειξη ότι όλα έβαιναν καλώς. Στο τέλος του 2013 το στόρι ήταν ήδη για τη μεγάλη δοκιμασία του Μαΐου. Την περίμεναν οι πάντες. Ακόμη και τα μεγάλα funds που είχαν παίξει Ελλάδα κοιτούσαν να δουν πώς θα αντιδράσουν. Στον ΣΥΡΙΖΑ έκαναν την αριθμητική των δημοσκοπήσεων και ετοίμαζαν την επόμενη ημέρα: κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ με ΔΗΜΑΡ και ΠαΣοΚ που να έχει ανατρέψει τον Βενιζέλο. Η πίεση επί του αντιπροέδρου και υπουργού Εξωτερικών για το θέμα των Ναυπηγείων δεν ήταν τυχαία. Δεν είχαν κάτι εις βάρος του, όπως τελικά αποδείχθηκε. Ηθελαν να τον φθείρουν κι άλλο συντηρώντας μια ατμόσφαιρα σκανδάλου για να πέσει πιο εύκολα τον Ιούνιο.

Και ξαφνικά Καρυπίδης

Εκ των υστέρων είναι εντυπωσιακό ότι αυτή ήταν η χρυσή στιγμή του ΣΥΡΙΖΑ. Το ζενίθ μετά τις εκλογές του 2012. Από τις πρώτες εβδομάδες του 2014 άρχισε η πτώση. Οι λόγοι είναι γνωστοί. Κακές επιλογές στις περιφερειακές εκλογές, δυσαρμονία κόμματος – ηγετικής ομάδας Τσίπρα, εσωκομματική αντιπολίτευση από την Αριστερή Πλατφόρμα, το διπλό πρόβλημα Καρυπίδη – Βουδούρη.

Οταν έκατσε η σκόνη ο ΣΥΡΙΖΑ αντιμετώπιζε μια κατάσταση όπου βρισκόταν να μη διεκδικεί με αξιώσεις καμία περιφέρεια. Η μεγαλύτερη όμως ζημιά ήρθε στις δημοτικές. Βουλευτές – όπως η Κωνσταντοπούλου και ο Παπαδημούλης – που δεν ήθελαν να κατέβουν και υποψήφιοι της πρώτης φοράς – όπως ο Σακελλαρίδης – και απείχαν από το να είναι Μεσσίες.

Ακόμη χειρότερα: η Κουμουνδούρου είχε επιλέξει λάθος στρατηγική. Κουρασμένη, ηττημένη και φοβισμένη, η κοινωνία δεν είχε όρεξη να μετατρέψει τις ευρω-αυτοδιοικητικές σε δημοψήφισμα, φοβούμενη την επιστροφή στην πολιτική αστάθεια του καλοκαιριού του 2012. Η επιθετική ρητορική του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν μόνο άσφαιρη. Αλλά και αντιπαραγωγική.

Λευκές νύχτες
με την τρόικα

Την ίδια ώρα η συμπολίτευση ανασυντασσόταν πολιτικά (η σταυροδοσία στις ευρωεκλογές και λιγότερο η Ελιά) και ο Στουρνάρας με τον Παπασταύρου και τους άλλους υπουργούς μάτωναν με την τρόικα. Το σημείο θραύσης ήταν οι τράπεζες. Παραμονές του τελευταίου Eurogroup ο Στουρνάρας πήγε σε γραμμή γαία πυρί μιχθείτω. Στο κάτω κάτω, ως πανεπιστημιακός με καριέρα και στο εξωτερικό και όχι πολιτικός, δεν είχε κάτι να φοβηθεί. Εκεί περίπου συνθηκολόγησε η τρόικα, ενώ υπήρξε και σαββατιάτικο ραντεβού στο Οικονομικών με τον Τόμσεν, παρουσία του Παπασταύρου. Η αντίστροφη μέτρηση για συμφωνία είχε αρχίσει. Ερχονταν οι λευκές νύχτες της τελικής διαπραγμάτευσης. Η ελληνική πλευρά ήξερε – από εποχής ΦΠΑ στην εστίαση – ότι αν επέμενε μπορούσε να πάρει αυτά που ήθελε. Αλλωστε, γραμμή γραμμή ο Στουρνάρας είχε κερδίσει τη μάχη στα δημοσιονομικά.

Συμβολικό μέρισμα

Η 9η Μαΐου τα αλλάζει όλα. Μπορεί κάποιοι να δηλώνουν απογοητευμένοι που «η κυβέρνηση μοιράζει πεντακοσάρικα σε παλιομοδίτικη λογική στους ενστόλους αντί να κάνει μια αναπτυξιακή επένδυση-φάρο για τον 21ο αιώνα». Ωστόσο το κοινωνικό μέρισμα έχει τεράστια συμβολική σημασία. Απενοχοποιεί τη συμπολίτευση. Και δείχνει ότι η οικονομική πολιτική δεν είναι μόνο θυσίες. Ασφαλώς η κολασμένη δεξαμενή της ανεργίας – ένα εκατομμύριο και βάλε εργαζόμενοι – παραμένει. Αλλά η κυβέρνηση μπορεί να λέει ότι νοιάζεται και ότι μπορεί να διαπραγματευθεί.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο ΣΥΡΙΖΑ φεύγει από την κεντρική εκλογική αντιπαράθεση και τα ρίχνει όλα στην Περιφέρεια Αττικής με την ελπίδα να κερδίσει εκεί η Δούρου και να μπορούν να πουν ότι επικράτησαν στο ένα τρίτο των ψηφοφόρων. Δηλαδή να εξισορροπήσουν το αποτέλεσμα στην υπόλοιπη Ελλάδα. Η αντεπίθεση για το Ελληνικό υποδηλώνει και την επιστροφή της Κουμουνδούρου στη σκανδαλολογία. Αλλά η αναμενόμενη αποχή και η αδιαμφισβήτητη επιτυχία της κυβέρνησης αλλάζουν τα δεδομένα. Παράγων της συμπολίτευσης επιμένει κατ’ ιδίαν ότι «τα πράγματα θα πάνε καλύτερα για μας. Ο Σαμαράς θα αρχίσει να βάζει σιγά σιγά και τα διλήμματα».

Αυτοπεποίθηση εκφράζεται και για τις ψηφοφορίες στη Βουλή. Παρ’ όλα αυτά, το κοινωνικό μέρισμα δεν θα έφτανε για να αλλάξει τα δεδομένα στο ισοζύγιο κυβέρνησης -ΣΥΡΙΖΑ αν ο δεύτερος δεν είχε πέσει σε πολιτικό ναρκοπέδιο τον Ιανουάριο.

Ιατρικό δελτίο

Υπό την έννοια αυτή, η αντεπίθεση της κυβέρνησης είναι πολυδιάστατη. Δεν είναι τυχαία η προσπάθεια επανασύνδεσης της ΝΔ με ομάδες – οι ένστολοι ή οι αστυνομικοί – που είχαν εκτροχιαστεί προς τη Χρυσή Αυγή. Η κυβέρνηση κινείται πάνω – στη σχέση με την τρόικα – κάτω – μοιράζοντας το κοινωνικό μέρισμα – και πλαγίως – στον ιδεολογικό άξονα – την ώρα που ο ΣΥΡΙΖΑ τείνει να ακινητοποιηθεί. Η λοίμωξη στο αναπνευστικό από την οποία κρεβατώθηκε ο Αλέξης Τσίπρας είχε τη σημασία της ως ένδειξη υπερκόπωσης και άγχους. Αντιθέτως, ο Πρωθυπουργός, που είχε γυρίσει ασθενής από τις Βρυξέλλες προ δεκαπενθημέρου, ήταν όλο χαμόγελα στη Σύνοδο Κορυφής αυτής της εβδομάδας. «Είναι ευαίσθητος αλλά ανθεκτικός», σχολίαζε υπουργός που τον ξέρει καλά.

Η προσωπική υπεροπλία στις δημοσκοπήσεις κάνει τον Σαμαρά να υποκύπτει στον πειρασμό της επίθεσης κατά του Τσίπρα. Αλλά το πιο ενδιαφέρον είναι ότι το πλεόνασμα μπορεί να βοηθήσει τον Πρωθυπουργό να χτίσει αξιοπιστία ενόψει εκλογών. Δηλαδή να μπορεί να υπαινίσσεται ότι, όπως τα πράγματα έγιναν όπως τα είπε με το πλεόνασμα, έτσι και θα γίνει με τα υπόλοιπα. Είναι ένας τρόπος να γεφυρωθεί το χάσμα πειστικότητας που είχαν οι κυβερνήσεις από το 2007 και μετά, όταν άλλα έλεγαν κι άλλα γίνονταν και, κυρίως, όλα γίνονταν χειρότερα.