Βιβλία κατά του εκφοβισμού και της προκατάληψης

Ανάμεσα στους υποψηφίους για το βραβείο παιδικού βιβλίου Αστριντ Λίντγκρεν είναι και η ΕΨΥΠΕ, φορέας που κατάφερε να ευαισθητοποιήσει τους εκπαιδευτικούς για τη σχολική βία αλλά και να «ενώσει» δημιουργικά την Αλκη Ζέη με τη Ζωρζ Σαρή

Η επόμενη εβδομάδα, σε ό,τι έχει να κάνει με το βιβλίο, ανήκει δικαιωματικά στον κόσμο των παιδιών. Ή, καλύτερα, στον κόσμο των μεγάλων που ασχολούνται επαγγελματικά με τον κόσμο των παιδιών.

Από τη Δευτέρα μέχρι την Πέμπτη θα πραγματοποιηθεί, όπως κάθε χρόνο τέτοια εποχή, η Εκθεση Παιδικού Βιβλίου της Μπολόνια, η σπουδαιότερη παγκοσμίως διεθνής έκθεση βιβλίου για παιδιά, όπου γίνονται και οι μεγαλύτερες αγορές και πωλήσεις δικαιωμάτων.

Στη διάρκειά της θα ανακοινωθούν και οι νικητές των δύο μεγαλύτερων βραβείων παιδικού βιβλίου στον κόσμο, που και τα δύο έχουν σκανδιναβική προέλευση: το Βραβείο Χανς Κρίστιαν Αντερσεν και το Βραβείο Αστριντ Λίντγκρεν, βραβεία που φέρουν τα ονόματα των δύο μεγάλων παραμυθάδων, του Δανού και της Σουηδέζας, αντίστοιχα, που έζησαν και δημιούργησαν με έναν αιώνα διαφορά.

Τις υποψηφιότητες για τα βραβεία αυτά τις υποβάλλουν τα διάφορα κράτη με τους αρμόδιους φορείς τους (Κύκλος Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, Εταιρεία Συγγραφέων κ.λπ.). Στο Βραβείο Αντερσεν, το επονομαζόμενο και Μικρό Νομπέλ, που οι υποψηφιότητες είναι λιγότερες (φέτος υποψήφιοι είναι 28 συγγραφείς και 30 εικονογράφοι από 34 χώρες) η Ελλάδα εκπροσωπείται από τη συγγραφέα Σοφία Μαντούβαλου και την εικονογράφο Ντανιέλα Σταματιάδη.

Στο Βραβείο Αστριντ Λίντγκρεν, όπου οι υποψηφιότητες είναι πολύ περισσότερες (238 από 68 χώρες), η Ελλάδα έχει τις τέσσερις από αυτές. Είναι ο Ευγένιος Τριβιζάς, η Σάσα Βούλγαρη, αλλά και δύο φορείς: η Παιδική Βιβλιοθήκη Μίμης Βασιλόπουλος του Δήμου Χαλανδρίου και η Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ). Αξίζει να σταματήσουμε λίγο σε αυτή την τελευταία περίπτωση.

Η ΕΨΥΠΕ, με σημαντικές εκδόσεις τα τελευταία χρόνια, κατάφερε να παντρέψει την επιστημονική δουλειά με την παιδική λογοτεχνία. Είναι η πρώτη που έφερε στην επιφάνεια, στον ελληνικό χώρο, την πραγματικότητα του εκφοβισμού στο σχολείο και αργότερα του ηλεκτρονικού εκφοβισμού (όπως έχει επικρατήσει στα αγγλικά, του bullyin και του gcyber bullying). Και το έκανε μέσω ενός παιδικού βιβλίου, του «Μίλα, μη φοβάσαι – 3 ιστορίες για τη βία στο σχολείο», που έγραψαν οι Ελένη Δικαίου, Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Τζέμη Τασάκου και εικονογράφησαν οι Λήδα Βαρβαρούση, Βάσω Ψαράκη, Χρήστος Ζωίδης, Διατσέντα Παρίση.

Οταν άρχισαν να μιλούν οι άνθρωποι της ΕΨΥΠΕ για το πρόβλημα αυτό στους εκπαιδευτικούς συναντούσαν άρνηση και δυσπιστία, λέει στο «Βιβλιοδρόμιο» η υπεύθυνη εκδόσεων της Εταιρείας, Μαίρη Κρητικού. Το πρόβλημα της βίας στο σχολείο δεν είχε γίνει γνωστό ούτε, κυρίως, είχε συνειδητοποιηθεί. Σήμερα το βιβλίο αυτό, το πρώτο στην Ελλάδα για την ενδοσχολική βία, έχει τη μεγαλύτερη ζήτηση από όλες τις εκδόσεις της ΕΨΥΠΕ ενώ είχε την τιμή να περιληφθεί στον διεθνή κατάλογο μιας διάσημης παιδικής βιβλιοθήκης,  της Internationale Jugendbibliothek του Μονάχου.

Αργότερα συμπληρώθηκε με μία ακόμη έκδοση, το «Delete στον ηλεκτρονικό εκφοβισμό», που παρήγγειλε η Εταιρεία στον Βαγγέλη Ηλιόπουλο (εικονογράφηση Ναταλία Καπατσούλια). Βέβαια ο εκφοβισμός, ηλεκτρονικός ή μη, δεν είναι το μόνο πρόβλημα που μπορεί να αντιμετωπίζει ένα παιδί. Εστω και αν ένα στα τρία παιδιά έχει πέσει θύμα του, έστω και αν, όπως λέει η Μαίρη Κρητικού, υπάρχει τάση των πιο βίαιων συμπεριφορών – μας θυμίζει και την περίπτωση μαθητή στο Μαρούσι που πήγε να «καθαρίσει» για τον αδελφό του με σπαθί σαμουράι! Τα παιδιά σήμερα, λόγω κρίσης, πηγαίνουν στο σχολείο φορτωμένα με προβλήματα από το σπίτι, ενώ δεν λείπουν, βέβαια, και τα πιο διαχρονικά ανθρώπινα προβλήματα: ο θάνατος, το ψέμα, η έλλειψη αυτοεκτίμησης, το διαζύγιο των γονέων, οι προκαταλήψεις κ.ά.

Τα επτά βιβλία της ΕΨΥΠΕ έχουν σημαντική διάδοση: σχεδόν όλα έχουν ξεπεράσει τα 10.000 αντίτυπα και είναι δημοφιλή στα παιδιά. Το πρώτο βιβλίο κυκλοφόρησε το 2004 και λέγεται «Στον κήπο με τα παραμύθια». Στον εκδοτικό της κατάλογο περιλαμβάνεται και το τελευταίο κείμενο της Μάρως Λοΐζου, το βιβλίο «Τα πουλιά τραγουδούν τα κάλαντα όλο τον χρόνο», το οποίο όμως η συγγραφέας δεν πρόλαβε να το δει τυπωμένο. Η πιο πρόσφατη έκδοση είναι «Ο Μίλτος, η Μίνα, η Ροζαλία, ο Τσε και… η βαλίτσα», συλλογικό έργο με πραγματικές ιστορίες παρμένες από τη Συμβουλευτική Τηλεφωνική Γραμμή της ΕΨΥΠΕ (801.801.1177) «Πώς να μιλήσετε σε ένα παιδί για…». Περιλαμβάνει τις πιο συχνές ερωτήσεις γονέων και εκπαιδευτικών προς την επιστημονική ομάδα.

Η ΕΨΥΠΕ, που ιδρύθηκε το 1991 και έχει επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Παιδοψυχιατρικής Ιωάννη Τσιάντη, καλείται πολύ συχνά από σχολεία για παρουσιάσεις και εργαστήρια φιλαναγνωσίας για εκπαιδευτικούς, για βιωματικά εργαστήρια για παιδιά και για δράσεις. Τα βιβλία της μετατρέπονται από τα παιδιά σε κουκλοθέατρο, θεατρικά έργα, ακόμη και μακέτες. Τα δέκα χρόνια εκδοτικής της δραστηριότητας (υπάρχουν και μη κυβερνητικές οργανώσεις που κάνουν δουλειά) έχουν πιάσει τόπο.