Μάικλ Νάιμαν: Ρεμπέτικο α λα «Μαθήματα πιάνου»

Ακόμη γελάει όταν του έρχεται στο μυαλό η εικόνα του ποιητή Αλεν Γκίνσμπεργκ να κάθεται πάνω σε μια σκάλα και να παίζει αρμόνιο, το 1967, στο Χάιντ Παρκ του Λονδίνου. Ηταν ο πρωταγωνιστής σε μια μικρού μήκους ταινία με τίτλο «Love, love, love» – ένα ντοκιμαντέρ για τη νομιμοποίηση της μαριχουάνας.

Η αλήθεια είναι ότι το παρεμβατικό δημιούργημα δεν κατάφερε και πολλά, αλλά ο σκηνοθέτης του Μάικλ Νάιμαν βρήκε άλλο τρόπο να δρέψει δάφνες στη μεγάλη οθόνη. Είναι ελάχιστοι εκείνοι που δεν ξέρουν ποιος έγραψε τη μουσική για τη  βραβευμένη ταινία της Τζέιν Κάμπιον «Μαθήματα πιάνου». Αυτή την αναγνώριση, μιλώντας στα «ΝΕΑ», τη χαρακτηρίζει «ευλογία που του προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα». Μίλησε όμως και για τα όνειρα και τα πάθη του: ένα από αυτά είναι να ασχοληθεί με το ρεμπέτικο, που τον γοητεύει.

Πριν από τρεις ημέρες ήταν στο Οβιέδο, στη Βορειοδυτική Ισπανία, σήμερα έχει πρόβες στη Θεσσαλονίκη για την αυριανή συναυλία με την ΚΟΘ, που θα διευθύνει δικά του έργα – δύο ημέρες πριν συμπληρώσει τα 70 του χρόνια -, και από τις 25 Μαρτίου συνεχίζει την περιοδεία του με επόμενους σταθμούς το Μπάρι, το Κάλιαρι, τη Μόντενα. «Πότε μόνο με ένα πιάνο, πότε διευθύνοντας μια ορχήστρα, άλλες φορές με τη Michael Nyman Band. Το κοντσέρτο της Θεσσαλονίκης έχει έρθει σε μια πολύ σημαντική στιγμή στην καριέρα μου. Είναι η στιγμή που εκτός από τον ρόλο του συνθέτη αποκτώ και αυτόν του μαέστρου. Εχω δημιουργήσει τρία συμφωνικά έργα και υπάρχουν ακόμη εννέα που βρίσκονται σε τελικό στάδιο» λέει στα «ΝΕΑ».

Σύνθετος, πολύπλευρος, πολυάσχολος.  Συνθέτης, μουσικός, διευθυντής ορχήστρας, φωτογράφος, δημοσιογράφος. Σε αντίστιξη με την πληθωρική προσωπικότητά του, το 1968 ως δημοσιογράφος εισήγαγε τον όρο «μινιμαλισμός» για τη μουσική. Ηταν μια απόπειρα να περιγράψει τους ήχους που έφθαναν στ’ αφτιά του από συνθέτες οι οποίοι ανέπτυσσαν τον δικό τους ρυθμό διατηρώντας τις βασικές αρχές της μουσικής. Ενας δηλαδή ακόμη τρόπος για να υπενθυμίσει πως το περίπλοκο και το σύνθετο είναι η εξέλιξη του βασικού. Πηγαίνοντας πίσω σε εκείνη την περίοδο, ο Μάικλ Νάιμαν εξηγεί: «Δεν προέκυψε από κάποια προσωπική ανάγκη όσο από την προσπάθεια που έκανα εκείνη την περίοδο για να αναγνωριστούν η ύπαρξη και η σημασία εκείνης της μουσικής, στην οποία εφαρμόζονταν οι αρχές του μινιμαλισμού».

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 είχε ήδη ένα σταθερό και πιστό κοινό να τον ακολουθεί, κυρίως από τις ηχογραφήσεις που έκανε για τις ταινίες του Πίτερ Γκρίναγουεϊ. Ομως η επιτυχία, με εμπορικούς όρους, ήρθε το 1993, όταν έγραψε το σάουντρακ της ταινίας «Μαθήματα πιάνου» – περισσότερες από 4 εκατομμύρια πωλήσεις σε όλο τον κόσμο.

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. Ο Μάικλ Νάιμαν – ο οποίος το 2008 απέκτησε τίτλο ευγενείας για τη συνολική προσφορά του στη βρετανική μουσική – δίνει ξεκάθαρη απάντηση στην ερώτηση πότε νιώθει τη μεγαλύτερη ελευθερία, όταν γράφει μουσική για τον κινηματογράφο ή αποκλειστικά δικές του συνθέσεις; «Σίγουρα όταν δουλεύω τα δικά μου έργα. Εχει όμως ενδιαφέρον να σου ζητάει ένας καλλιτέχνης, ο οποίος έχει δημιουργήσει το δικό του έργο, να δουλέψεις πάνω σε αυτό. Μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη. Αλλά γενικά προτιμώ τα δικά μου έργα!».

Εχει έρθει πολλές φορές στην Ελλάδα για συναυλίες. Η σχέση του με τη χώρα επισφραγίστηκε με μια συνεργασία, όταν έγραψε μουσική για την παράσταση της Σοφίας Σπυράτου «Ηλέκτρα αυτουργός». Στο μυαλό του όμως έχει ακόμα πιο τολμηρά σχέδια, τα οποία ακόμη δεν κατάφερε να υλοποιήσει. «Επρόκειτο να συνεργαστώ με κάποιους ρεμπέτες μουσικούς» λέει χωρίς να προχωρήσει σε λεπτομέρειες. Δεν είναι όμως το μοναδικό που γνωρίζει για την ελληνική μουσική και τους δημιουργούς της αφού, όπως αποκαλύπτει, έχει ακούσει και θαυμάσει το έργο του Μίκη Θεοδωράκη και του Ιάννη Ξενάκη. Ανθρωπος που έχει τα αφτιά και τα μάτια του ανοιχτά σε ό,τι συμβαίνει στον κόσμο, αναφέρθηκε και στην κατάσταση της Ελλάδας: «Εχουν ηρεμήσει αρκετά τα πράγματα τον τελευταίο καιρό. Δυστυχώς στο επίκεντρο τώρα είναι η Μέση Ανατολή και η Ουκρανία».

ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ
«Κλικ» στην κρεαταγορά
Μια ακόμη δίοδος έκφρασης της δημιουργικότητας του καταξιωμένου συνθέτη είναι η φωτογραφία. Οπου σταθεί και όπου βρεθεί έχει πάντα μια φωτογραφική μηχανή. Πριν από τρία χρόνια κυκλοφόρησε ένα φωτογραφικό άλμπουμ με 1.946 καρέ, υπό τον τίτλο «Sublime», στο οποίο υπάρχουν φωτογραφίες από την κεντρική κρεαταγορά στην Αθήνα και, όπως λέει ο ίδιος, «δεν υπάρχει τίποτα πιο σημαντικό από μια φωτογραφία που απεικονίζει κρεμασμένα νεκρά ζώα στη Βαρβάκειο». Και έπεται συνέχεια. «Από τότε έχω συγκεντρώσει περίπου 85 φιλμ διαφόρων ειδών και διάρκειας: και φωτογραφίες αλλά και βίντεο».