[Διαστάσεις] Στο έλεος του «συλλογικού Πούτιν»

Το γεγονός που σημάδεψε τη ζωή στη Σοβιετική Ενωση στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ήταν η κατάργηση της λογοκρισίας και η έκρηξη των μέσων ενημέρωσης. Υστερα από δεκαετίες κατευθυνόμενης πληροφόρησης, ο Γκορμπατσόφ απελευθέρωσε ξαφνικά τα πάντα. Και οι Ρώσοι άρχισαν να καταβροχθίζουν οτιδήποτε γραφόταν ή μεταδιδόταν γύρω από την πολιτική, την τέχνη, την ιστορία, την επιστήμη, τη φιλοσοφία. Υστερα ήρθαν όλα τα άλλα, η ελεύθερη επικοινωνία με τη Δύση, το ξεκαθάρισμα των λογαριασμών με το παρελθόν, μια νέα οργάνωση της κοινωνίας. Το άρωμα της ελευθερίας ήταν κυρίαρχο, μαζί με μια διάχυτη αισιοδοξία για το μέλλον.

Η ατμόσφαιρα σήμερα δεν θα μπορούσε να είναι πιο διαφορετική. Η συγγραφέας Σβετλάνα Αλεξίεβιτς, που ο πατέρας της είναι Λευκορώσος, η μάνα της Ουκρανή και η ίδια ζει στη Μόσχα, διηγείται στη «Μοντ» την εξής σκηνή κοντά στην Κόκκινη Πλατεία. Δύο νέοι κρατούν ένα πανό που γράφει: «Πόσα παιδιά, αδέλφια και γείτονες πρέπει να θυσιαστούν για να αποτελέσει η Κριμαία μέρος της Ρωσίας;». Οι περαστικοί τούς βρίζουν, τους αποκαλούν φασίστες και τσιράκια των Αμερικανών, ηλικιωμένες γυναίκες τούς φτύνουν, κάποιοι φωνάζουν πως η Σεβαστούπολη είναι ρωσική και σ’ όποιον δεν αρέσει να πάει στο Ισραήλ. Φτάνει ένα περιπολικό, οι αστυνομικοί ρωτούν τι συμβαίνει, μια γυναίκα λέει ότι οι δύο νέοι βωμολοχούσαν και χτυπούσαν ηλικιωμένους.

Ο εγκέφαλος αυτής της μεταμόρφωσης, αυτής της επιστροφής στη σοβιετική εποχή, έχει ονοματεπώνυμο: Βλαντίμιρ Πούτιν. Είναι ο άνθρωπος που την περασμένη εβδομάδα απέλυσε τη διευθύντρια ενός από τους ελάχιστους φιλελεύθερους ιστότοπους που είχαν απομείνει στη Ρωσία (την Γκαλίνα Τιμτσένκο, του Lenta.ru), που λίγο νωρίτερα είχε απολύσει τον διευθυντή της «Ηχώς της Μόσχας» και τον περασμένο Δεκέμβριο είχε διαλύσει το πρακτορείο Νοβόστι. Ο ίδιος άνθρωπος που όταν ρωτήθηκε για τη δολοφονία της Αννα Πολιτκόφσκαγια, το μόνο που βρήκε να πει ήταν πως η επιρροή της στην πολιτική ζωή ήταν έτσι κι αλλιώς πολύ μικρή. Χθες υπέγραψε διάταγμα με το οποίο αναγνωρίζει την Κριμαία ως «κυρίαρχη και ανεξάρτητη χώρα». Σήμερα απευθύνεται στο Κοινοβούλιο για να «ζητήσει» την προσάρτηση της Κριμαίας, την πρώτη προσάρτηση τμήματος χώρας σε άλλη χώρα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ποια θα είναι η επόμενη κίνησή του. Διακηρυγμένος του στόχος είναι πάντως η ανασύσταση της σοβιετικής αυτοκρατορίας.

Κανείς αυταρχισμός δεν λειτουργεί σε κενό. Οπως γράφει η Αλεξίεβιτς, το πρόβλημα στη σημερινή Ρωσία είναι ο «συλλογικός Πούτιν», όπως έχει διαμορφωθεί από την καθημερινή πλύση εγκεφάλου των μέσων ενημέρωσης. Ο πρόεδρος είπε πως φασίστες κυβερνούν στο Κίεβο; Φασίστες κυβερνούν στο Κίεβο! Πογκρόμ κατά των Εβραίων; Πογκρόμ κατά των Εβραίων! «Ακόμη κι αν απαλλαγούμε αύριο από τον δυνάστη», σημειώνει χαρακτηριστικά η συγγραφέας, «δύσκολα θα απαλλαγούμε από τον εαυτό μας».