Κλικ με άρωμα παλιάς Αθήνας

Μια ηλικιωμένη γυναίκα που πλέκει την κάλτσα του στρατιώτη στην οδό Σπύρου Πάτση. Μαθήτριες στις γυμναστικές επιδείξεις του 64ου Δημοτικού Σχολείου στο Μεταξουργείο που υποδύονται τις Εννέα Μούσες. Φοιτητές και καθηγητές του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών αλλά και ερωτευμένα ζευγάρια με φόντο τις κατάφυτες αυλές του Βοτανικού. Είναι μερικά μόνο από τα δεκάδες πρόσωπα που «συγκατοικούν» στο Κτίριο Αποθήκη (Δ9) της Τεχνόπολης.

«Δυο χρόνια που κράτησε η έρευνα συγκεντρώσαμε με τον Δημήτρη Χρυσικόπουλο 250 ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Ολες ανέκδοτες, κατευθείαν από το προσωπικό αρχείο κατοίκων ή ανθρώπων που παλιότερα έζησαν πολλά χρόνια στις συγκεκριμένες γειτονιές με μοναδική εξαίρεση αυτές του Γεωπονικού Πανεπιστημίου που παραχωρήθηκαν από το ιστορικό αρχείο του εκπαιδευτικού ιδρύματος. Τελικά όμως αποφασίσαμε να εκθέσουμε μόνο 160 στιγμιότυπα. Το οικονομικό κόστος της εκτύπωσης, αν και στο μεγαλύτερο μέρος του το ανέλαβε η ΕΣΗΕΑ, δεν μας επέτρεψε να βγουν από τα σεντούκια όλες οι φωτογραφίες» διευκρινίζει η Αφροδίτη Παπακαλού, δημοσιογράφος, εμπνεύστρια και επιμελήτρια της έκθεσης.

26 ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Η χρονική περίοδος που καλύπτουν οι φωτογραφίες με άρωμα παλιάς Αθήνας ξεκινά στις αρχές του 20ού αιώνα και φτάνει μέχρι τη σχετικά πρόσφατη δεκαετία του 1970. Αν και αρχική σκέψη ήταν ο διαχωρισμός τους να γίνει κατά οικογένεια – συνολικά 26 διαφορετικές οικογένειες έψαξαν στα πατάρια τους και σε σκονισμένες κούτες προκειμένου να ενισχύσουν με υλικό την έκθεση -, τελικά η κατηγοριοποίηση έγινε κατά θεματικές ενότητες: καφενεία, δρόμοι, Βοτανικός Κήπος – περιβόλια (όσοι γνωρίζουν καλά την περιοχή θυμούνται τα περιβόλια γύρω από την εκκλησία του Αγ. Πολυκάρπου στον Βοτανικό), παιδικά χρόνια, καθημερινότητα, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, στιγμές, σχολεία -εκκλησίες.

Γέννημα – θρέμμα Βοτανικιώτισσα, η Αφροδίτη Παπακαλού ξεκίνησε την έρευνά της το 2012, όταν ένα πρωί είδε τον εκσκαφέα να γκρεμίζει μια γειτονική μονοκατοικία. Μια δηλαδή από τις πολλές της περιοχής που δεκαετίες πριν μοσχοβολούσαν από τους ανθούς των εσπεριδοειδών στους κήπους τους. «Εκεί που σήμερα στριμώχνονται λοφτ και πολυώροφες πολυκατοικίες, υπήρχαν χαμηλά σπίτια και μονοκατοικίες που πλέον έχουν γκρεμιστεί. Οταν λοιπόν είδα την μπουλντόζα, συνειδητοποίησα για πρώτη φορά πως κάθε σπίτι έκρυβε την ιστορία του και πως πίσω από τους τοίχους του κάποιοι άνθρωποι έχουν γελάσει, έχουν κλάψει, έχουν γλεντήσει με φίλους. Τότε ήταν που αποφάσισα να κάνω κάτι για όλους αυτούς τους ανθρώπους».  

Τον ρόλο του συνδετικού κρίκου με το παρελθόν ανέλαβαν αρχικά οι γονείς της Αφροδίτης. Μετά λειτούργησε από στόμα σε στόμα ενώ στην προσπάθεια αυτή συνέβαλε καθοριστικά και ο Σύλλογος Κατοίκων Κεραμεικού, Γκαζιού και Ρουφ Μέγας Αλέξανδρος με πρόεδρο την Βασιλική Μπάρκα. Τα πράγματα ωστόσο δεν ήταν πάντα εύκολα για να βρεθούν οι κατάλληλοι άνθρωποι και το κατάλληλο υλικό, εξηγεί ο σκηνοθέτης Θανάσης Τσαουσόπουλος και ένας από τους βασικούς τροφοδότες της έκθεσης με φωτογραφίες από το Μεταξουργείο. «Οι πόρτες που χτυπήσαμε δεν ήταν πάντα ανοιχτές. Πολλοί φοβούνταν πως αν μας δάνειζαν τις εικόνες, θα έχαναν ένα οικογενειακό φωτογραφικό κειμήλιο. Υπήρξαν ωστόσο τρεις οικογένειες που μένουν στην περιοχή από το 1900 και έδωσαν με χαρά υλικό από το αρχείο τους. Πολλοί δεν πίστευαν πως δικές τους φωτογραφίες, τραβηγμένες ακόμα και έναν αιώνα πριν, θα είχαν σήμερα ιστορική και καλλιτεχνική αξία» σχολιάζει.

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ. Μια από τις φωτογραφίες του Θανάση Τσαουσόπουλου απεικονίζει τον πατέρα του, ιδιοκτήτη λεωφορείου, το 1954, να φουσκώνει με χειροκίνητη τρόμπα τη ρεζέρβα του οχήματος. Μια άλλη δείχνει αγόρια του δημοτικού να απαγγέλλουν το ποίημά τους στο σχολείο, σε μια τρίτη έχει αποτυπωθεί η πρόσοψη ενός τυπογραφείου στο Μεταξουργείο. «Κάθε φωτογραφία έχει το ενδιαφέρον της. Πολλές φορές όμως αυτό που μετράει περισσότερο ιστορικά είναι το φόντο. Κάτι που πολλοί από εμάς συχνά παραβλέπουμε. Στη φωτογραφία για παράδειγμα με τα νεαρά αγόρια, μπορεί κανείς να διακρίνει στο βάθος αριστερά νεολαίους του Μεταξά», διευκρινίζει.