[ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ] Πλανεύτρα Νάπολι

Μόλις βρεθείς στη Νάπολι και έρθεις αντιμέτωπος με το κομφούζιο που επικρατεί στους δρόμους, με οδηγούς που κορνάρουν ακατάπαυστα, ντόπιους που φωνάζουν από τη μια άκρη στην άλλη σε βαριά τοπική διάλεκτο, σοκάκια γεμάτα με μπουγάδες κρεμασμένες από σκοινιά δεμένα από το ένα κτίριο στο άλλο, βιτρίνες στολισμένες με δαντελένιες καλτσοδέτες μιας άλλης εποχής, εικονοστάσια αφιερωμένα στην Παναγία με μπλε φώτα νέον και πλαστικά λουλούδια σε τοίχους αρχοντικών, εκκλησίες διακοσμημένες με κρανία, πληθωρικές γυναίκες με τσιτωμένα πουκάμισα και γόβες στιλέτο, μετανάστες που πουλάνε λουσάτες τσάντες, εφήβους χωρίς κράνος που τρέχουν με τα μηχανάκια τους αντίθετα στο ρεύμα και μυρωδιές από δυνατό καφέ, τηγανίτες και φρέσκα θαλασσινά που ανακατεύονται με το θαλασσινό αγέρι, καταλαβαίνεις αμέσως ότι δύο είναι οι δυνάμεις που καθοδηγούν αυτό το υπέροχο χάος της πόλης, η ζωή και ο θάνατος.

 Ισως είναι η θέση της μέσα στον μεγάλο κόλπο με τη μοναδική θέα στα νησάκια του Κάπρι και της Ισκια και στον Βεζούβιο, το πιο διάσημο ηφαίστειο του κόσμου στην πλάτη της πόλης. Ισως, πάλι, είναι η ιστορία του εποικισμού της – στην αρχή από τους Ελληνες, μετά από τους Ρωμαίους, τους Νορμανδούς, κατόπιν από τους Ισπανούς και, τέλος, από τους Ιταλούς – αλλά και η παρατεταμένη παρουσία του οργανωμένου εγκλήματος που την κάνει να ξεχωρίζει. Είναι μια πόλη που τα έχει δει όλα αυτά, κατάφερε όμως να επιβιώσει. Και αν έχετε την υπομονή να την εξερευνήσετε, σίγουρα θα σας κερδίσει.Η γήινη, άθλια, ακόμη και απειλητική μερικές φορές Νάπολι είναι μία από τις πιο ρομαντικές πόλεις του κόσμου και η μαγεία της είναι πολύ δυνατή.

Πρώτη φορά επισκέφθηκα τη Νάπολι πριν από χρόνια. Ταξίδευα με μια ομάδα από επιστήμονες και αρχαιολόγους και δεν θυμάμαι πολλά, πέρα από το ότι τρέχαμε από τη μια εκκλησία στην άλλη και ότι μας προειδοποίησαν να προσέχουμε την τσάντα μας, συμβουλή διαχρονική και πολύ χρήσιμη καθώς στους δρόμους της Νάπολι το έγκλημα είναι γρήγορο και πραγματικό. Το επόμενο καλοκαίρι ξαναπήγα και έμεινα στην καταπράσινη μεσοαστική γειτονιά του Βόμερο. Ενα παράθυρο του δωματίου μου στο ξενοδοχείο είχε συγκλονιστική θέα στον κόλπο με τα πλεούμενα που μπαινοβγαίνουν στο λιμάνι κάτω από τον καυτό ήλιο, ένα άλλο έβλεπε στην απότομη πλαγιά του λόφου. Γοητεύτηκα τόσο ώστε υποσχέθηκα στον εαυτό μου ότι θα ξανάρθω. Και το έκανα πολλές φορές.

Μερικές φορές, η ημέρα μου στη Νάπολι αρχίζει από το Café Mexico στην Πιάτσα Ντάντε για έναν τέλειο εσπρέσο ή για ένα «καφέ σεκεράτο», ένα κρεμώδες μείγμα από καφέ, ζάχαρη και παγάκια χτυπημένα όλα μαζί. Κατόπιν ψάχνω για παλιά βιβλία στους πάγκους των παλαιοβιβλιοπωλείων στη στοά που οδηγεί στην Πιάτσα Μπελίνι, στην καρδιά της αρχαία πόλης.

Η περιοχή της Σπατσανάπολι είναι ένας κυκεώνας από στενά, βρώμικα σοκάκια, εκκλησίες, πιτσαρίες και μικρομάγαζα. Και στην καρδιά της κρύβεται ένα από τα ναπολιτάνικα αριστουργήματα. Ο πίνακας του Καραβάτζο «Επτά πράξεις του ελέους», ένα από τα πιο συναρπαστικά και παράξενα έργα στην ιστορία της ζωγραφικής, βρίσκεται στο εκκλησάκι Πίο Μόντε ντελα Μιζερικόρντια, μέσα σε ένα παλάτσο τόσο λιτό και μαυρισμένο από το νέφος που πολύ εύκολα μπορεί κανείς να το προσπεράσει. Αντιθέτως το «Μαστίγωμα του Ιησού», το άλλο μεγάλο έργο του ζωγράφου, βρίσκεται στο Καποντιμόντε, ένα από τα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου που στεγάζεται στο παλιό κυνηγετικό περίπτερο των Βουρβώνων, ηγεμόνων της Νάπολι, το οποίο δεν προσελκύει πολλούς τουρίστες. Οι περισσότεροι φθάνουν στην πόλη με κρουαζιερόπλοια και έχουν την τάση να συρρέουν στο αρχαιολογικό μουσείο με τα αρχαία αγάλματα και τις τοιχογραφίες της Πομπηίας.

 Μια υπέροχη ανοιξιάτικη ημέρα πριν από λίγα χρόνια πήραμε με φίλους το τελεφερίκ και ανεβήκαμε στο Σαν Μαρτίνο, που κάποτε ήταν μοναστήρι. Η θέα από τους κήπους του είναι εκπληκτική. Στα πόδια μας απλώνονταν ο κόλπος, παλιά ετοιμόρροπα σπίτια, δορυφορικές κεραίες, καμπαναριά εκκλησιών και χορταριασμένοι τρούλοι, το βιομηχανικό λιμάνι και στο βάθος ο Βεζούβιος. Η κεντρική αυλή του Σαν Μαρτίνο είναι διακοσμημένη με κρανία και υπέροχα μαρμάρινα γλυπτά του Κόζιμο Φαντζάγκο, σπουδαίου γλύπτη της εποχής του ναπολιτάνικου μπαρόκ.

 Περιφερόμενοι στις αίθουσες του παλιού μοναστηριού θαυμάσαμε πίνακες με τοπία του Κόλπου της Νάπολι που τράβηξε για πρώτη φορά την προσοχή ελλήνων ναυτικών τον 8ο αιώνα π.Χ. Βγήκαν στη στεριά και έφτιαξαν στην πλαγιά του λόφου έναν οικισμό που τον ονόμασαν Κούμα από την πόλη Κύμη της Εύβοιας, που ήταν η γενέτειρά τους. Η ονομασία Νάπολι (Νέα Πόλη) προέκυψε πολύ αργότερα. Ισως εκείνη την ημέρα, σκέφτηκα, ξεκίνησε η ιστορία της Ευρώπης από μια δράκα έλληνες που έβαλαν πλώρη για μακρινές ακτές ψάχνοντας για ένα μέρος που τους θύμιζε την πατρίδα τους. Ακόμα και σήμερα, πάντως, είναι φανερό ότι η Νάπολι ήταν κάποτε ελληνική πόλη.

 Οπως και σε ολόκληρη τη Μάγκνα Γκρέτσια, δηλαδή τις νότιες περιοχές της  Ιταλίας που κάποτε ήταν ελληνικές αποικίες, εδώ κάτω το φως είναι πιο δυνατό, πιο καθαρό και σε κάνει να νιώθεις ότι είναι αρχαίο. Διαφέρει από το φως της Ρώμης  με τις απαλές ροζ ανταύγειες ή το λεπτό φως του ιταλικού Βορρά με τις αμέτρητες αποχρώσεις του γκρίζου.

 Ενα βροχερό απόγευμα επισκεφθήκαμε τη σπηλιά της Σίβυλλας, όπου είχε γυριστεί το 1953 μια σκηνή της ταινίας «Ταξίδι στην Ιταλία» του Ρομπέρτο Ροσελίνι με την Ινγκριντ Μπέργκμαν. Η περιοχή – προπύργιο της Καμόρα, της ναπολιτάνικης Μαφίας – είναι δύσκολα προσβάσιμη μέσα από επαρχιακούς δρόμους με κακή σήμανση. Οι μουστακαλήδες φύλακες μας έκαναν νόημα να περάσουμε χωρίς να πληρώσουμε εισιτήριο. Ημασταν οι μοναδικοί επισκέπτες. Το σπήλαιο είναι ένα μακρύ τούνελ με μερικά στενά ανοίγματα από όπου μπαίνει το φως και από κει μπορείς να δεις τη θάλασσα. Βρήκα τον χώρο καταθλιπτικό. Η βροχή, το βάρος της ιστορίας με γέμισαν λύπη και μια αίσθηση ματαιότητας της ανθρώπινης προσπάθειας. Είναι δυνατόν ύστερα από τόσους αιώνες πολιτισμού αυτός ο τόπος να έχει μολυνθεί τελικά από τη Μαφία και να έχει οριοθετηθεί από τη φτώχεια, τις άσχημες τσιμεντένιες κατασκευές και ένα τόσο κακό οδικό δίκτυο; Σήμερα πάντως η Νάπολι έχει αριστερό δήμαρχο, τον 47χρονο Λουίτζι ντε Μαγκίστρις, ένα πρώην δικαστή γνωστό για τις μάχες του κατά της Μαφίας.

Τέλος, το ναπολιτάνικο φαγητό δεν ξεχνιέται. Είναι υπέροχο. Θα θυμάμαι πάντα το φρέσκο ψάρι καρπάτσιο στη Pescheria Mattiucci, τα ζυμαρικά α λα τζενοβέζε με βοδινό κρέας και καραμελωμένα κρεμμύδια στην τρατορία L’Europeo di Mattozzi, μια απλή πίτσα μαργαρίτα στην πιτσαρία Di Matteo και, βέβαια, τη διάσημη σφολιατέλα του ζαχαροπλαστείου Scaturchio, με στρώσεις από ρικότα και ξύσμα πορτοκαλιού ανάμεσα σε ντελικάτα τραγανά φύλλα σφολιάτας πασπαλισμένα με ζάχαρη άχνη.