Δεν ακούν, αλλά «μιλούν» στον καμβά

«Δώστε μου ένα μουσείο και θα το γεμίσω» είχε πει κάποτε ο Πάμπλο Πικάσο. Δεν είναι βέβαιο αν ο 27 ετών Φίλιππος Τσάτσης και ο 30 ετών Μανώλης Αντωνάκης γνωρίζουν τη φράση του σπουδαίου ισπανού ζωγράφου, ωστόσο εύκολα θα μπορούσαν να καλύψουν με έργα τους κάθε επιφάνεια στο Ιδρυμα Ευγενίδου (στο πλαίσιο αφιερώματος στις νευροεπιστήμες με τίτλο «Εγκέφαλος και Γλώσσα»).

Η ζωγραφική για τους δύο αριστούχους της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών είναι σημαντικός παράγοντας στη ζωή τους, είναι λεωφόρος επικοινωνίας αλλά και μοχλός για να ανοίξουν δίοδο διεκδικώντας ισότιμη θέση στην κοινωνία των ακουόντων.

Ζωγράφοι μεν, κωφοί δε. Είναι θέμα οπτικής. Στο ραντεβού μας πήγα σαν να πρόκειται να συναντήσω δύο καλλιτέχνες ξένους. Που δεν ξέρουν καν αγγλικά. Απέναντί μου είχα δύο νέους ανθρώπους που θέλουν να ρουφήξουν τη ζωή ώς το μεδούλι και με αστείρευτη έμπνευση. Απλώς γιατί η ζωή είναι η έμπνευσή τους.

Από όσο θυμούνται τους εαυτούς τους, ζωγραφίζουν. Στην πορεία – δύσκολη και λόγω του κοινωνικού αποκλεισμού – διαμόρφωσαν καθένας το προσωπικό του στυλ. Ο Φίλιππος συμπυκνώνει ό,τι θέλει να εκφράσει σε χειρομορφές. Κινήσεις δηλαδή των χεριών που σημαίνουν λέξεις ή και νοήματα για τους κωφούς. Και τις αντλεί από την ελληνική νοηματική γλώσσα, τη φυσική γλώσσα της ελληνικής κοινότητας κωφών.

Η χειρομορφή, εξηγεί, είναι το σχήμα που παίρνει η παλάμη και η διάταξη των δακτύλων τα οποία «σε συνδυασμό με τον προσανατολισμό της παλάμης, την κίνηση του χεριού, την έκφραση του προσώπου, τη στάση και κίνηση του σώματος και τη θέση της χειρομορφής στο σώμα ή τον χώρο αποδίδουν το κάθε νόημα».

Ο Μανώλης «μιλάει» με έργα μεγάλων διαστάσεων, στα οποία κυριαρχούν ανθρωπόμορφα σχήματα με έμφαση στο βλέμμα. Στα τελάρα του Φιλίππου κυριαρχούν το άσπρο και το μαύρο, «τα δύο μη χρώματα», όπως λέει ο ίδιος. Κάθε πίνακας του Μανώλη είναι γιορτή χρωμάτων. Μόνο που οι φιγούρες του δεν έχουν στόματα, ούτε αυτιά, παρά μόνο τις λευκές (άδειες) κόγχες των ματιών. «Το κάνω για να τονίσω το βλέμμα. Η δυνατή ματιά δίνει το νόημα της επικοινωνίας» υπογραμμίζει και εξηγεί ότι οι φιγούρες έχουν τα μάτια του.

Από απόσταση κοιτώντας κάποιος τα έργα του Φίλιππου νομίζει πως είναι ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Η ζωντάνια και η πλαστικότητα των χεριών ξεγελούν το μάτι. Μόνο από κοντά γίνεται αντιληπτό πως πρόκειται για ζωγραφική. Κάθε τελάρο, με υλικό τα λάδια σε καμβά, αναπαριστά ένα νόημα – μία λέξη της ελληνικής νοηματικής γλώσσας που αποτυπώνεται με τα δύο χέρια. «Χειρομορφές “παγωμένες” στον χρόνο και τον χώρο δημιουργούν μια ζωγραφική σύνθεση που έχει επιλεγεί για την εικαστική της δύναμη και όχι για την έννοια που συμβολίζει» εξηγεί ο Τσάτσης.

το μηνυμα

«Ζούμε όλοι μαζί»

«Τα μάτια αντικαθιστούν την ακοή μας. Το κωφό υποκείμενο συναντά αυτόν τον μοναδικό τρόπο που θα το κάνει να επικοινωνήσει με τον άλλον άνθρωπο. Και ο τρόπος αυτός είναι τα μάτια, το βλέμμα, αυτό που του δίνει τη δυνατότητα να καταλάβει κάθε έννοια και κάθε κρυφό συναίσθημα» λέει ο Μανώλης Αντωνάκης. Αισιόδοξοι και οι δύο, παρά τις δυσκολίες που έχουν βιώσει μέχρι σήμερα και παρότι δεν έχουν εξασφαλίσει τον βιοπορισμό τους, δεν θα πάψουν – λένε – να ζωγραφίζουν. Ακόμα και η οικονομική κρίση δεν αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα. «Η φτώχεια δεν μας δυσκολεύει στη σκέψη και τη δημιουργία αλλά στα υπόλοιπα» λένε. Η έκθεσή τους «Εικόνες μιας μη λεκτικής σκέψης» αποτελεί και ένα μήνυμα. «Ζούμε όλοι μαζί, κωφοί και ακούοντες. Καταλαβαίνουμε τον τρόπο που εκφράζεστε, θέλουμε να καταλάβετε τον τρόπο που επικοινωνούμε. Δεν υπάρχει θέμα μη αρτιμέλειας ή απώλειας ακοής, μόνο η διαφορετική επικοινωνία ανάμεσα σε ακούοντες και κωφούς».