Οι ακτίνες Χ που καταργούν το νυστέρι

Υπερσύγχρονοι ψηφιακοί αγγειογράφοι και τρισδιάστατοι αξονικοί τομογράφοι που σαρώνουν όλο το σώμα σε πέντε δευτερόλεπτα και δημιουργούν τρισδιάστατες εικόνες των αγγείων και των οργάνων προστίθενται στη θεραπευτική φαρέτρα της επεμβατικής ακτινολογίας, με τη βοήθεια της οποίας διενεργούνται δεκάδες θεραπείες χωρίς την ανάγκη ανοιχτού χειρουργείου.

Ο κ. Κυριάκος Στριγγάρης, καθηγητής Ακτινολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Ακτινολογικής Εταιρείας, εξηγεί τι προσφέρει η επεμβατική ακτινολογία και ποιες παθήσεις μπορεί να αντιμετωπισθούν με τη βοήθειά της.

Τι είναι η επεμβατική ακτινολογία;

Είναι η διαδικασία κατά την οποία χρησιμοποιούνται απεικονιστικές μέθοδοι για να θεραπευτούν παθολογικές καταστάσεις χωρίς να χρησιμοποιηθεί νυστέρι, δηλαδή χωρίς να γίνει εγχείρηση.

Χωρίζεται σε δύο κατηγορίες: στην επεμβατική ακτινολογία των αγγείων και στην επεμβατική ακτινολογία των οργάνων.

Στην πρώτη περίπτωση χρησιμοποιείται ο ψηφιακός αγγειογράφος για να διανοιχθούν λ.χ. με μπαλονάκια και στεντ αποφραγμένες αρτηρίες ή να γίνει καθετηριασμός, ενώ στη δεύτερη χρησιμοποιούνται υπέρηχοι ή αξονικός τομογράφος για την παρέμβαση (λ.χ. βιοψία) σε διάφορα όργανα του σώματος.

Σε ποιες παθήσεις μπορεί να βοηθήσει;

Οι εφαρμογές της είναι πάρα πολλές, αλλά από τις πιο σημαντικές είναι η αντιμετώπιση ανευρυσμάτων, δυσπλασιών και στενώσεων στα αγγεία του εγκεφάλου (συμπεριλαμβανομένων των καρωτίδων αρτηριών), η συρρίκνωση καλοήθων ή κακοήθων όγκων στον εγκέφαλο, στο ήπαρ και σε άλλα όργανα με την έγχυση ειδικών φαρμάκων, οι βιοψίες (λ.χ. πνευμόνων και ήπατος), η τοποθέτηση στεντ στις νεφρικές αρτηρίες για την αντιμετώπιση της υπέρτασης, η αντιμετώπιση των ανευρυσμάτων της κοιλιακής αορτής, η διάνοιξη των αγγείων στα πόδια για την αντιμετώπιση του διαβητικού ποδιού και άλλων παθήσεων.

Και στη σπονδυλική στήλη η αντιμετώπιση των δυσπλασιών (λ.χ. ενός ανευρύσματος) και η σπονδυλοπλαστική.

Γίνονται επίσης παροχετεύσεις (λ.χ. του ασκίτη, δηλαδή της συλλογής υγρού στην κοιλιά, ή ενός αποστήματος), αντιμετώπιση της εσωτερικής αιμορραγίας, θρομβολύσεις (διάλυση θρόμβων αίματος), καυτηρίαση όγκων στο ήπαρ με ηλεκτρόδια και πολλές άλλες θεραπείες.

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα από τη χρήση της;

Τα κύρια πλεονεκτήματα είναι η αποφυγή μιας μεγάλης χειρουργικής επέμβασης με όλους τους δυνητικούς κινδύνους που τη συνοδεύουν, η μείωση της διάρκειας της νοσηλείας (συνήθως πρόκειται για μονοήμερη νοσηλεία) και της περιόδου ανάρρωσης και η δραστική μείωση του κόστους της θεραπείας.

Ωστόσο απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία είναι να γίνεται προσεκτική επιλογή και προετοιμασία των ασθενών, καθώς και να εφαρμόζονται οι τεχνικές της επεμβατικής ακτινολογίας από εξειδικευμένους γιατρούς.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο καθιερώθηκε το 2012 η ειδικότητα του επεμβατικού ακτινολόγου – του γιατρού ο οποίος εξειδικεύεται με επιπλέον δύο χρόνια σπουδών μετά την ολοκλήρωση της πενταετούς ειδικότητας της ακτινοδιαγνωστικής (ακτινολογίας).

Ποιες είναι οι νεότερες εξελίξεις;

Η νεότερη εξέλιξη είναι κυρίως οι σύγχρονοι, ταχύτατοι αξονικοί τομογράφοι, οι οποίοι κάνουν τουλάχιστον 64 τομές ανά δευτερόλεπτο και έχουν τη δυνατότητα να σαρώσουν όλο το σώμα σε 5 δευτερόλεπτα.

Οι τομογράφοι αυτοί έχουν τη δυνατότητα της ανασύνθεσης εικόνας σε τρεις διαστάσεις (3D): εγκάρσια (απεικονίζεται το όργανο από πάνω), κάθετη (απεικονίζεται το όργανο από μπροστά) και οβελιαία (απεικονίζεται το όργανο από τα πλάγια). Αυτό έχει αποτέλεσμα τον ακριβέστερο εντοπισμό της οποιασδήποτε βλάβης και την καλύτερη διόρθωσή της.
 
Αλλη σημαντική εξέλιξη είναι οι τρισδιάστατοι ψηφιακοί αγγειογράφοι. Σημειώνεται ότι με τους ίδιους, νέας γενιάς τομογράφους γίνεται και η αξονική στεφανιαιογραφία χωρίς να υπάρχει ανάγκη για καθετηριασμό, δηλαδή για τομή στη μηριαία αρτηρία για να φθάσει ένας καθετήρας στην καρδιά όπου θα γίνει έγχυση υγρού.

Γίνονται επίσης αρτηριογραφίες σε άλλα όργανα του σώματος (λ.χ. της κοιλιάς, του εγκεφάλου) χωρίς καθετηριασμό.

Οι πιο συχνές θεραπείες

Η επεμβατική ακτινολογία συνίσταται στη χρήση σύγχρονων απεικονιστικών μεθόδων (ψηφιακοί αγγειογράφοι, νέας γενιάς αξονικοί τομογράφοι, υπέρηχοι) για την θεραπεία πολλών παθολογικών καταστάσεων. Το 90% των θεραπειών γίνονται με τοπική αναισθησία, ενώ οι πιο συχνές είναι:

Αγγειοπλαστική: Τεχνική που χρησιμοποιείται για τη διάνοιξη αρτηριών (όπως οι καρωτίδες, που τροφοδοτούν με αίμα τον εγκέφαλο ή οι αρτηρίες των ποδιών στο διαβητικό πόδι) οι οποίες έχουν σοβαρή στένωση ή απόφραξη.

Χημειοεμβολισμός: Η έγχυση χημειοθεραπευτικού φαρμάκου στο εσωτερικό ενός όγκου (λ.χ. στο ήπαρ), μέσω ενός καθετήρα που τοποθετείται σε αρτηρία που τον τροφοδοτεί με αίμα.

Σπονδυλοπλαστική: Η έγχυση ειδικού φαρμάκου που σταθεροποιεί έναν ή περισσότερους σπονδύλους όταν έχουν υποστεί σοβαρή βλάβη («καθίζηση»), κυρίως εξαιτίας κατάγματος ή όγκου

Εμβολισμός: Η επιλεκτική απόφραξη μιας αρτηρίας (λ.χ. για να αντιμετωπιστεί η αιμορραγία)

Θρομβόλυση: Η «διάλυση» θρόμβων αίματος με ειδικές τεχνικές (λ.χ. τοπική έγχυση ισχυρών φαρμάκων)

Θεραπεία ανευρύσματος: Γίνεται καθετηριασμός και εμβολισμός των ανευρυσμάτων (λ.χ. στον εγκέφαλο ή στην κοιλιακή αορτή) με ειδικά υλικά, που τα αδρανοποιούν και έτσι αποτρέπεται ο κίνδυνος ρήξης και ακατάσχετης αιμορραγίας.

Θεραπεία υπέρτασης: Σε ασθενείς με ανθεκτική υπέρταση (η πίεση δεν ρυθμίζεται παρότι παίρνουν 3 ή περισσότερα αντιυπερτασικά φάρμακα) γίνεται απονεύρωση της νεφρικής αρτηρίας με την εισαγωγή καθετήρα και την χρήση ρεύματος υψηλής συχνότητας.

Καθετήρες

Οι θεραπείες γίνονται με τη βοήθεια καθετήρων, που καθοδηγούνται από τις προηγμένες απεικονιστικές συσκευές. Οι καθετήρες χωρίζονται σε 5 κύριες κατηγορίες:

* Αγγειογραφίας

* Μικροκαθετήρες

* Παροχέτευσης

* Με μπαλονάκι

* Κεντρικοί φλεβικοί (τοποθετούνται στον λαιμό ή ψηλά στον θώρακα)

Διαγνωστικές εφαρμογές

* Αγγειογραφίες: Απεικόνιση των αγγείων, με ή χωρίς την ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικής ουσίας, ούτως ώστε να εντοπιστεί η θέση μίας βλάβης (λ.χ. στένωσης, απόφραξης, ανευρύσματος, αιμορραγίας)

* Διαδερμικές βιοψίες: Η λήψη δείγματος από έναν όγκο (λ.χ. του πνεύμονα, του ήπατος) για να ελεγχθεί αν και τι είδους καρκίνος είναι.

* Διαφορική διάγνωση με μαγνητικό τομογράφο: Χρησιμοποιούνται σύγχρονοι μαγνητικοί τομογράφοι για να διαχωρίσουν τις διάφορες παθολογικές καταστάσεις του εγκεφάλου, της σπονδυλικής στήλης, του παγκρέατος και άλλων οργάνων. Γίνεται επίσης φασματοσκοπική ανάλυση των όγκων, δηλαδή λαμβάνονται εικόνες από το εσωτερικό τους, για να εξακριβωθεί αν είναι καλοήθεις ή κακοήθεις.

Χρονολόγιο

1964: Η πρώτη αγγειοπλαστική

1966: Οι πρώτοι εμβολισμοί (τοπικές εγχύσεις ειδικών φαρμάκων) για όγκους και για δυσμορφίες της σπονδυλικής στήλης

1967: Οι πρώτες τεχνικές αντιμετώπισης αιμορραγίας του πεπτικού (ενδοσκοπική αιμόσταση)

1969: Οι πρώτες τεχνικές τοποθέτησης στεντ

1970: Η πρώτη αφαίρεση «πέτρας» από τη χολή

1974: Οι πρώτες θρομβολύσεις (διάλυση θρόμβων αίματος)

1984: Η πρώτη σπονδυλοπλαστική

1985: Εμφανίζονται τα αυτοεκτεινόμενα στεντ που χρησιμοποιούνται και σήμερα

1990: Θεραπεία με ραδιοσυχνότητες για όγκους του ήπατος

ΠΗΓΗ: Κυριάκος Στριγγάρης, καθηγητής Ακτινολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος της Ελληνικής Ακτινολογικής Εταιρείας