Θέλουν προσοχή

Τρόικα: της τρόικα ή της τρόικας; Με αφορμή την υπογραφή των Μνημονίων από την Ελλάδα χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από τους δημοσιογράφους η λέξη «τρόικα» (στη φωτογραφία οι Μορς, Μαζούχ και Τόμσεν), άλλοτε ως άκλιτη και άλλοτε ως κλιτή. Η λέξη υπάρχει στα ελληνικά από παλιά και αρχικά δήλωνε «τύπο ελκήθρου που σύρεται από τρία ζώα». Λόγω της κατάληξής της εντάχθηκε ομαλά στο μορφολογικό σύστημα των θηλυκών σε -α, οπότε κλίνεται κανονικά όπως αυτά: η τρόικα, της τρόικας.

Μετσόβιος: μετσόβιος ή μετσόβειος; Το συγκεκριμένο επίθετο γράφεται με -ι- (μετσόβιος) επειδή προέρχεται από τοπωνύμιο (από τη λέξη Μέτσοβο) και όχι από όνομα προσώπου. Γι’ αυτό γράφουμε Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (φωτογραφία), ενώ γράφουμε Αριστοτέλειο (με -ει-) για το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης επειδή προέρχεται από ανθρωπωνύμιο (από το κύριο όνομα Αριστοτέλης).

Ξένες λέξεις: Για τις ξένες λέξεις της ελληνικής ισχύει η αρχή της απλογράφησης, σύμφωνα με την οποία οι ξένες λέξεις γράφονται με την απλούστερη γραφή, δηλαδή με απλά σύμφωνα και με τα φωνήεντα -ι-, -ε, -ο- ανεξάρτητα από την προέλευσή τους. Θα γράψουμε δηλαδή βιτρό και όχι βιτρώ, καρό και όχι καρρώ, πορτρέτο και όχι πορτραίτο. Παλιότερα υπήρχε τάση να παραπέμπει η γραφή στη γραφή της ξένης λέξης, ωστόσο έγινε κατανοητό ότι αυτό απαιτούσε από τον γράφοντα και ιδίως τον μαθητή να γνωρίζει την ορθογραφία της ξένης λέξης από την οποία προέρχεται. Επισήμανση: Δεν κλίνουμε τις ξένες (μη προσαρμοσμένες) λέξεις της ελληνικής: τα ταξί – όχι τα ταξιά – , τα μπαρ (φωτογραφία) – όχι τα μπαρς -, τα κοντσέρτα – όχι τα κοντσέρτι – κ.λπ.

Ταµιακός: ταμιακός – ταμειακός. Ο τύπος ταμιακός (με -ι-) συνδέθηκε με τον ταμία (π.χ. ταμιακός κλάδος) ενώ ο τύπος ταμειακός (με -ει-) με το ταμείο (π.χ. ταμειακά διαθέσιμα).

Ως: Διαφορά του ως από το σαν. Μεταξύ του ως και του σαν υπάρχει ουσιώδης διαφορά. Το ως δηλώνει ιδιότητα ή χαρακτηριστικό που ο ομιλητής γνωρίζει ότι ισχύει, πιστεύει ότι αληθεύει: εργάζεται ως ιατρικός επισκέπτης. Μίλησε για το θέμα ως ειδικός περιβαλλοντολόγος.

Το σαν, αντιθέτως, χρησιμεύει για παρομοίωση ή ιδιότητα που ο ομιλητής θεωρεί ή εμφανίζει ως ψευδή ή αναληθή: Τρώει σαν λύκος. Ο σκύλος μας καταλαβαίνει σαν άνθρωπος. Μιλάει σαν ειδικός ενώ δεν γνωρίζει το θέμα. Από εσφαλμένη αντίληψη ότι το σαν είναι τύπος της δημοτικής και το ως της καθαρεύουσας, ορισμένοι ομιλητές χρησιμοποιούν το σαν αντί του ως σε όλες τις περιπτώσεις. Λ.χ. Μίλησε σαν ειδικός.