Κώστας Φιλίνης: Ο επίμονος μαχητής της Ανανεωτικής Αριστεράς

Κηδεύτηκε χθες από το Α’ Νεκροταφείο ο Κώστας Φιλίνης, που πέθανε τα ξημερώματα της περασμένης Δευτέρας σε ηλικία 93 ετών. Ηταν ένα από τα τελευταία εν ζωή ηγετικά στελέχη που συνέβαλαν στην ιστορική διάσπαση του ΚΚΕ, το 1968, και στη δημιουργία του ΚΚΕ εσωτερικού, διαφοροποιούμενα με την προσήλωση στα ανελεύθερα κομμουνιστικά καθεστώτα του σοβιετικού μπλοκ και διεκδικώντας έναν σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία, σύνθημα «δανεικό» από την Ανοιξη της Πράγας που, εκείνη τη χρονιά, καταπνίγηκε από τα ρωσικά τανκς.

Χαμηλόφωνος αλλά και μεθοδικός, μαχητής και ταυτόχρονα στοχαστικός, ο Κώστας Φιλίνης ήταν πρωτίστως ένας διακριτικός άνθρωπος. Τη διακριτικότητα την είχε κατακτήσει μέσα στην κομμουνιστική Αριστερά, στις πολιτικές αλλά και στις στρατιωτικές μάχες της, στον λόγο της περί χειραφετήσεως αλλά και στις αντιφάσεις της. Φοιτητής στο Πολυτεχνείο οργανώθηκε από τα 20 χρόνια του στην ΟΚΝΕ (Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας), την πρώτη οργάνωση νεολαίας του κομμουνιστικού κινήματος. Ιδρυτικό μέλος της ΕΠΟΝ, εκδήλωσε συστηματική δράση εναντίον των Ναζί κατακτητών και, στη συνέχεια, έλαβε μέρος στον Εμφύλιο, ζώντας στην παρανομία έως το 1955, οπότε και συνελήφθη για να καταδικαστεί σε ισόβια. Στη φυλακή έκανε τρόπο ζωής την παλιά λακωνική επιταγή των κομμουνιστών: «αγάπα το κελί σου, τρώγε το φαΐ σου, διάβαζε πολύ».

Αποφυλακίστηκε το 1966 και αμέσως, με τη συγκρότηση του διανοούμενου που είχε στο μεταξύ κατακτήσει με άπειρες ώρες διαβάσματος, εργάστηκε ως υποδιευθυντής στην εφημερίδα «Αυγή», που τότε εξέφραζε τις θέσεις της ΕΔΑ. Με το πραξικόπημα του Απριλίου του 1967 βγήκε ξανά στην παρανομία. Με τον Μίκη Θεοδωράκη και λίγους ακόμα συντρόφους του συνέστησαν το ΠΑΜ, από τις ευάριθμες οργανώσεις κατά της χούντας, αλλά γρήγορα εντοπίστηκε και συνελήφθη εκ νέου το φθινόπωρο του 1967, Καταδικάστηκε εκ νέου σε ισόβια και φυλακίστηκε στην Αίγινα.

Στη φυλακή τον βρήκε η σφοδρή ιδεολογική σύγκρουση μέσα στο ενιαίο ΚΚΕ, την επόμενη χρονιά. Οπως περιγράφει στο άρθρο της, που δημοσιεύθηκε προχθές στην ιταλική αριστερή εφημερίδα «Μανιφέστο», η κομμουνίστρια πρώην βουλευτής και ευρωβουλευτής Λουτσιάνα Καστελίνα, ο Κώστας Φιλίνης «ήταν μέσα από τη φυλακή που έγινε ένας από τους ιδρυτές της νέας οργάνωσης, ως μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ Εσωτερικού, όπως ονομάστηκε, για να δείξουν ότι δεν ήθελαν να παίρνουν διαταγές από το εξωτερικό. Οι φοιτητικές εξεγέρσεις που κατέληξαν στη μεγάλη εξέγερση του Πολυτεχνείου της Αθήνας το 1973 εξανάγκασαν τους συνταγματάρχες, που είχαν ταρακουνηθεί, να απελευθερώσουν έναν αριθμό κρατουμένων, αλλά ο Κώστας συνέχισε και τότε να αντιστέκεται, μέχρι την τελική πτώση του στρατιωτικού καθεστώτος».

Το ΚΚΕ εσωτερικού οφείλει πολλά από τα χαρακτηριστικά της φυσιογνωμίας του στον Κώστα Φιλίνη, μεταξύ άλλων την εμβάθυνση της διάσπασης με το ΚΚΕ, τη στρατηγική του δημοκρατικού δρόμου για τον σοσιαλισμό και την ευρωκομμουνιστική ταυτότητα του κόμματος. Οπαδός μιας ενεργού δημοκρατικής νομιμότητας, συνέχισε τις διακριτικές παρεμβάσεις, διεκδικώντας από το ΚΚΕ εσωτερικού, ιδίως μετά τα πρώτα χρόνια του 1980, την υιοθέτηση όλο και περισσότερων αυτόνομων κοινωνικών κινημάτων για τα δικαιώματα της γυναίκας και για την οικολογία.

Τα χρόνια της Μεταπολίτευσης συνέχισε την ιδεολογική, περισσότερο, δουλειά, κυρίως μέσα από την «Αυγή». Το 1985 αντικατέστησε τον Λεωνίδα Κύρκο στο Ευρωκοινοβούλιο. Στη διάρκεια της τελευταίας μεγάλης κρίσης του ΚΚΕ εσωτερικού, μπροστά στο δίλημμα «αναβάθμιση» ή «μετεξέλιξη», μπροστά δηλαδή στο όραμα του Λεωνίδα Κύρκου και όσων ακολούθησαν τις θέσεις του για ένα ευρύτερο αριστερό δημοκρατικό κόμμα και στην επιμονή του Γιάννη Μπανιά και των οπαδών του για εμβάθυνση στον κομμουνιστικό χαρακτήρα του υπάρχοντος ανανεωτικού δημοκρατικού κόμματος, ο Κώστας Φιλίνης βρέθηκε στη μέση εισηγούμενος την περίφημη «τρίτη άποψη», που έδινε έμφαση στην πολιτική από τα κάτω και στις δημοκρατικές ωσμώσεις των κινημάτων με την κομματική οργάνωση. Ηττήθηκε και έμεινε στο εγχείρημα του Λεωνίδα Κύρκου, που το 1989 οδήγησε στον Συνασπισμό.

Αραγε οι πολιτικές εξελίξεις τον δικαίωσαν; Μάλλον όχι. Ο ευρωπαϊκός δρόμος για τη σημερινή δεσπόζουσα Αριστερά έχει ξεθωριάσει. Η δημοκρατία και οι κανόνες της δεν είναι προϋπόθεση για όσους διακινούν συνθήματα του τύπου «ή εμείς ή αυτοί». Ακόμα και η κατάρρευση του δογματικού κομμουνισμού οφείλεται στα αυταρχικά καθεστώτα του παρά στην ιδεολογική υπεροπλία της λεγόμενης «κομμουνιστικής ανανέωσης».

Συγγραφέας ενός βιβλίου για τη θεωρία των παιγνίων στην πολιτική, ο Κώστας Φιλίνης είχε συμπεράνει, ήδη από τα χρόνια της δικτατορίας, όταν ήταν στη φυλακή, ότι η Αριστερά δεν θα μπορούσε να κερδίσει τον Εμφύλιο. Σε μια εποχή ανόδου της Αριστεράς, ωστόσο, ο Κώστας Φιλίνης υπήρξε μάρτυρας μιας πολιτικής (αλλά όχι αναγκαστικά και ιδεολογικής) ήττας του ειρηνικού ευρωπαϊκού δρόμου προς τον σοσιαλισμό με δημοκρατία. Για την Ελλάδα της κρίσης μια τέτοια διέξοδος θα ήταν η ευτυχέστερη. Αλλά είναι τόσο μακρινή.