Από τη μουσική «εξορία» στα online μαθήματα

Μια τάση, τελευταία, θέλει τον όρο «μπουζουξής» ή «μπουζουξού» ως μειωτικό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή στα εναπομείναντα τηλεοπτικά πρωινάδικα. Και αυτό, εμμέσως πλην σαφώς υπονοεί πως το μπουζούκι είναι ταυτισμένο με το ελαφρό, το λαϊκό, το μαζικό και διατηρεί τον ηγεμονικό ρόλο του στη μουσική μας.

Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι. Το μπουζούκι σήμερα, ως το κυρίαρχο εθνικό όργανο, ακολουθεί τις δικές του αντιφατικές υπόγειες διαδρομές σε ένα ρευστό μουσικό πεδίο. Τα μεγάλα νυχτερινά κέντρα (όσα δεν μετασχηματίζονται εσχάτως σε θέατρα, όπως το Πάνθεον) το διατηρούν ως μέλος της ορχήστρας. Οχι πάντως ως το κυρίαρχο. Παράλληλα τις ενορχηστρώσεις ή επιμέλειες προγραμμάτων ως διευθυντές μαέστροι δεν κάνουν πια οι μπουζουξήδες, ενώ και η φθίνουσα δισκογραφία όπως και οι περισσότεροι ραδιοφωνικοί σταθμοί δεν παίζουν παλιό λαϊκό τραγούδι που έχει άξονα το μπουζούκι.

Ωστόσο, μια αντίρροπη τάση θέλει μια άλλη εικόνα. Παλαιοί σολίστες του μπουζουκιού όπως ο Κώστας Παπαδόπουλος, ο Δημήτρης Βύζας ή ο Γιώργος Δράμαλης συνεχίζουν να διδάσκουν πενιές με τον παλιό καλό τρόπο. Πειραματιστές του είδους όπως ο βιρτουόζος Βαγγέλης Τρίγκας με έδρα το Ναύπλιο κάνουν μαθήματα ακόμη και μέσω Skype στο Ιντερνετ. Και δεκάδες νέα παιδιά ασχολούνται με το λαϊκό όργανο, κάνουν συμπράξεις με μουσικούς ή πειραματίζονται στα πιο «ξένα» είδη (όπως ο Νίκος Κατσίκης που παντρεύει συχνά το σουίνγκ με λαϊκές πενιές και τον κορυφαίο κιθαρίστα της τζαζ Τζάνγκο Ράινχαρντ με τον Μανώλη Χιώτη ή τον Γιώργο Ζαμπέτα).

«Δάσκαλοι, μαθητές, όργανα υπάρχουν. Αυτό που λείπει είναι η ιδεολογία του μπουζουκιού, η γνώση, η ρίζα», λέει στα «ΝΕΑ» ο σολίστας του μπουζουκιού και συνθέτης Γιώργος Αλτής, ο οποίος συμμετείχε για χρόνια στο κουαρτέτο μπουζουκιών Ραστ και σήμερα έχει τους δικούς του μαθητές. Και η ιδεολογία, θα προσθέταμε, είναι η θεωρητική επάρκεια, η γνώση της ιστορίας της μουσικής και των τάσεών της που συμπληρώνει το βιωματικό κομμάτι, τις ώρες μάθησης και μελέτης, την ώσμωση με τον κόσμο και τα πιο κοσμοπολίτικα ρεύματα.

Σε αυτό το κομμάτι εντάσσεται η δεύτερη ημερίδα που ετοιμάζεται για τις 8 Ιανουαρίου στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης με θέμα το μπουζούκι, συναυλίες, ομιλίες και ανακοινώσεις από τα μέτωπα των… μπουζουκομάχων και μπουζουκόφιλων. Εδώ, για παράδειγμα υπάρχουν εξελίξεις αφού το μπουζούκι φτιάχνει τον δικό του φάκελο για να υπαχθεί στην UNESCO, ενώ πλέον φαίνεται πως κατοχυρώνεται με κρατικό πτυχίο.   

«Από το γένος των μπουζουκιών που παίζονται ανά τον κόσμο και κυρίως στην Aνατολική Μεσόγειο, υπάρχει ένα διακριτό είδος, από τα άλλα, που αναπτύχθηκε ως κατασκευή, τεχνοτροπία παιξίματος και σύνθεση, το οποίο είναι το ελληνικό μπουζούκι σε μορφή μπαγλαμά, τζουρά, τρίχορδου και τετράχορδου. Το ότι φέρει ξενικό όνομα (κατ’ άλλους περσικό και κατ’ άλλους οθωμανικό/ τουρκικό, που σημαίνει είτε μεγάλο /bozorgi είτε σπασμένο /bozuk) δεν είναι δηλωτικό της καταγωγής του αφού και το τηλέφωνο (telephone), επί παραδείγματι, παρότι φέρει ελληνικό όνομα, δεν είναι ελληνική εφεύρεση», λέει στα «ΝΕΑ» ο Δημήτρης Σταθακόπουλος, διδάκτωρ του Παντείου Πανεπιστημίου και δικηγόρος που επιμελήθηκε τον φάκελο του μπουζουκιού για την UNESCO (παράλληλα κινείται και το Αρχείο Κουνάδη, για την  ένταξη του ρεμπέτικου τραγουδιού στη λίστα πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, στο πρότυπο του φακέλου των φάντο της Πορτογαλίας). Ο φάκελος θα υποβληθεί τον Μάρτιο.

Παράλληλα, υπάρχουν εξελίξεις από το μέτωπο της αναγνώρισης του μπουζουκιού και των παραδοσιακών λαϊκών οργάνων στην εκπαίδευση με κρατικό πτυχίο. Τι σημαίνει όμως μια τέτοια πράξη; Ο σολίστας Θανάσης Πολυκανδριώτης που έχει πρωτοστατήσει σε όλο αυτό το εγχείρημα, ενώ εμπνεύστηκε τη φετινή και την περυσινή ρετροσπεκτίβα-ημερίδα για το μπουζούκι, απαντά:

«Σημαίνει ότι θα διδάσκεται όπως όλα τα κλασικά όργανα (πιάνο, κιθάρα, βιολί), ξέρω επίσης ότι δεν πρέπει να χαθεί η ψυχή στο όργανο που θα μεταδώσει ο βιωματικός αλλά και θεωρητικός δάσκαλος. Ποτέ δεν θα μπορούσα στη σχολή μου να δείξω μπουζούκι σε έναν νέο μόνο βάσει της θεωρίας. Πρέπει ο νέος σπουδαστής  να πάρει (μάθει) τα βιώματα των παλιών να τους μοιάσει αν θέλετε, να τους “κλέψει” και παράλληλα να μορφωθεί θεωρητικά».

Ο Θανάσης Πολυκανδριώτης, πολύπειρος σε κέντρα και δισκογραφία και έχοντας φτιάξει εδώ και χρόνια το συγκρότημα μπουζουκιών Οι Επόμενοι, που αποτελεί φυτώριο νέων δεξιοτεχνών, έχει και εικόνα για το σημερινό τοπίο: «Περνάμε μια μεταβατική περίοδο και λόγο οικονομικής κρίσης, δηλαδή εκεί που βλέπαμε στις ορχήστρες δύο μπουζούκια, πρίμα – σεκόντα, τώρα υπάρχει ένα. Στο Χάραμα το 1997 είχα πέντε. Ομως το μπουζούκι ήταν, είναι και θα είναι το “σολιστικότερο” όλων των λαϊκών οργάνων. Αυτό που με ενοχλεί περισσότερο είναι ότι κάποιοι τραγουδιστές δεν αφήνουν τους μπουζουκίστες να παίξουν ένα ταξίμι, άστε που έχουν κόψει και τις εισαγωγές από τα τραγούδια».

INFO
«Το μπουζούκι σήμερα», η δεύτερη ημερίδα για το μπουζούκι στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (Πειραιώς 206, Ταύρος, τηλ. 210-3418.550), στις 8/01 (17.00-20.30). Ομιλητές: Κατερίνα Καμηλάκη, Νίκος Τσούχλος, Λάμπρος Λιάβας Παναγιώτης Κουνάδης, Γιώργος Τσάμπρας, Νίκος Φρονιμόπουλος, Δημήτρης Σταθακόπουλος, Κώστας Μπαλαχούτης, Χρήστος Νικολόπουλος, Θανάσης Πολυκανδριώτης, Αντώνης Μιτζέλος. Θα παρέμβουν μέσω Skype ο κιθαρίστας Πάντσο Αμάτ (Κούβα), ο μπουζουκίστας Γρηγόρης Τζιστούδης (Μόναχο) καθώς και ομάδα νέων καλλιτεχνών του μπουζουκιού από την Κύπρο. Στις 21.00, συναυλία αφιερωμένη στον Μανώλη Χιώτη με το Μουσικό Σύνολο Μπουζουκιών του Θανάση Πολυκανδριώτη Οι Επόμενοι και με τη συμμετοχή της Μαίρης Λίντα, του Αντώνη Μιτζέλου, του Στέλιου Διονυσίου κ.ά.