Παραμύθια για να πάει καλά η χρονιά

^«Μια φορά κι έναν καιρό…», «κόκκινη κλωστή δεμένη…», «αρχή του παραμυθιού, καλησπέρα σας». Εισαγωγές των γιαγιάδων πριν ξεκινήσουν να διηγούνται παραμύθια, αλλά και που ακόμη χρησιμοποιούν οι σύγχρονοι αφηγητές. Εκείνοι που τα τελευταία χρόνια ερευνούν, διασώζουν και διαδίδουν ό,τι έμαθαν γύρω από την προφορική παράδοση από κάθε γωνιά της Γης σε θέατρα, πλατείες, καφενεία, ακόμη και μπαρ!

Τα παραμύθια δεν είναι ιστορίες ταυτισμένες με το ψέμα – αν και μιλούν για δράκους, μάγισσες, καλικάντζαρους, ξωτικά και ζώα που μιλούν και διδάσκουν την αλήθεια. Ο Στέλιος Πελασγός, ο πρώτος επαγγελματίας αφηγητής – ή ιστορητής όπως πολλοί τον αποκαλούν – δεν ασπάζεται τον διδακτικό ρόλο των παραμυθιών, αλλά τον ψυχοθεραπευτικό. «Είναι κοντά στις πραγματικές ανάγκες μας και  ίσως εκεί βρίσκεται και ο λόγος που θέλουμε να ακούμε παραμύθια. Να ξορκίσουμε τους φόβους μας, τους εφιάλτες μας, αλλά να μιλήσουμε για τα όνειρά μας, για τις ελπίδες μας και να τα μοιραστούμε».  

Είναι μια συλλογική διαδικασία η αφήγηση, λέει, και η λέξη «παραμύθια» περικλείει πολλά είδη προφορικής λογοτεχνίας: έπος, ανέκδοτα, ιστορίες σοφίας, θρύλους, παραβολές.

Ο Στέλιος Πελασγός την τέχνη του την κληρονόμησε από τη γιαγιά του. Την καλλιέργησε όμως μέσα από σπουδές σε Ελλάδα και Ευρώπη, γνωρίζοντας σύγχρονους παραμυθάδες. Ο,τι έχει μάθει το μεταφέρει μέσα από τις παραστάσεις του ταξιδεύοντας σε πόλεις και χωριά, σε σχολεία, θέατρα, μπαρ, φυλακές και μονάδες απεξάρτησης. Και τι είναι εκείνο που μπορεί να γοητεύσει και κρατήσει έναν ακροατή «κρεμασμένο» από τα χείλη του αφηγητή; «Στα παραμύθια αυτός που νικάει είναι ο δίκαιος, ο καλός και ο φτωχός. Αυτός μπορεί να επικρατήσει του αδίκου, του δυνατού ή του πλουσίου. Μπορεί να γίνεται στο τέλος βασιλιάς, αλλά αυτό είναι μια συμβολική λειτουργία. Δίνει σε άλλους αυτό που κατέκτησε ο ίδιος, το μοιράζεται, δεν το κρατάει για τον εαυτό του».

Και εδώ κρύβεται για τον Στέλιο Πελασγό η αξία της παράδοσης, η οποία δεν έχει κανέναν συντηρητισμό. Αντιθέτως, είναι απελευθερωτική: «Εχει πειθαρχία, ίσως αυστηρή, αλλά έτσι προκύπτει η απόλυτη ελευθερία».

Η Σάσα Βούλγαρη επιμένει να την αποκαλούν παραμυθού. Οχι μόνο τώρα που βρίσκεται περισσότερο από 20 χρόνια στον χώρο της αφήγησης αλλά από τότε που φοιτούσε στη φιλοσοφική σχολή και άρχιζε να αποφασίζει τι θέλει να «γίνει όταν μεγαλώσει». «Από παιδί θυμάμαι τον εαυτό μου να ακούω παραμύθια. Από τη γιαγιά μου, τον παππού μου, τη μητέρα μου. Οταν ξεκίνησα, ήταν αδιανόητο να πω ότι κάνω ένα τέτοιο επάγγελμα. Τώρα πια έχει γίνει γνωστό, και όλο και περισσότεροι στρέφονται σε αυτό».
Τα  παραμύθια για τη Σάσα Βούλγαρη έχουν από τη φύση τους πλούσιο υλικό. Μεταδίδουν βιωμένες εμπειρίες και μέσα από τους συμβολισμούς τους έχουν ρόλο ψυχοθεραπευτικό. «Πολλές φορές διηγούμαστε ιστορίες θυμοσοφίας, ένα είδος που υπάρχει σε όλες τις παραδόσεις των λαών. Ομως σπάνια αντιλαμβανόμαστε το νόημά τους, την εσωτερικότητά τους». Τα παραμύθια, επισημαίνει η σύγχρονη παραμυθού, είναι ένα θαυμάσιο είδος που προσφέρει «συνύπαρξη» στους ακροατές. «Ο παραμυθάς στέκεται μόνο με τη φωνή του και σπάνια έχει ένα αντικείμενο ή μουσικό όργανο ή κάποιον συνεργάτη αφηγητή. Ο παραμυθάς είναι κατά παράδοση μόνος του και έχει σύμμαχο και όπλο μόνο τη φαντασία του και την αγάπη του να μεταφέρει όση μαγεία έχει καταφέρει να δει ο ίδιος».

ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. Ενας άλλος όμως σύγχρονος παραμυθάς επιστρατεύει για τις αφηγήσεις του όχι μόνο τη φωνή και την τέχνη του αλλά και οργανοποιούς. Ο Ταξιάρχης Μπεληγιάννης είναι από εκείνους που πιστεύουν ότι υπάρχει κοινός τόπος στις ιστορίες που αφηγούνται τα παραδοσιακά τραγούδια και τα παραμύθια. «Σε πολλές ιστορίες η μουσική και τα τραγούδια που παίζουμε, παραδοσιακά στην πλειονότητά τους, έχουν πολύ μεγάλη σχέση και ταιριάζουν. Είναι ένας ακόμη τρόπος για να κρατήσεις το ενδιαφέρον του ακροατή». 
Για τον νεοπαραμυθά, που εγκατέλειψε πριν από 10 χρόνια τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές εν μια νυκτί για να λέει ιστορίες και μύθους, το μυστικό βρίσκεται στην αγάπη και την φαντασία που διαθέτει κάποιος. «Δεν φτάνει μόνο να μαθαίνεις πολλές ιστορίες και παραμύθια. Πρέπει να έχεις τη δυνατότητα κάθε φορά να προσθέτεις, να αφαιρείς ή να διαφοροποιείς τις ιστορίες χωρίς να προδίδεις τον μύθο και να είναι σαν να διηγήσεις κάτι καινούργιο».
Ο Ταξιάρχης Μπεληγιάννης αφιερώνει πολύ χρόνο όχι μόνο στις παραστάσεις του αλλά και στην έρευνα και διάδοση της προφορικής παράδοσης. «Δεν υπάρχει άλλος τρόπος από το να διατηρήσεις αυτό τον πλούτο. Πριν από λίγο καιρό πήγα στην Μυτιλήνη όπου επισκέφτηκα περισσότερα από 17 χωριά και μίλησα με ανθρώπους που ξέρουν παραμύθια και παραδοσιακές ιστορίες. Τα παραμύθια που μάζεψα είναι περισσότερα από 70 – μερικά από τα οποία μου τα είπε μια γιαγιά 107 ετών! Με τι να συγκριθεί αυτό; Ολες οι ιστορίες έχουν ως άξονά τους την ανάγκη για να ακούσει ο άνθρωπος τον τρόπο να γίνει αυτόνομος και καλύτερος. Αυτό είναι το μεγαλύτερο δίδαγμα».