Η Γαλλία φοβάται τις σκιές

Παραμονές Χριστουγέννων του 2013, το Παρίσι μοιάζει να έχει χάσει λίγο από το φως του. Ο γιορτινός διάκοσμος είναι στη θέση του, οι γέφυρες του Σηκουάνα εντυπωσιακά φωτισμένες. Λίγα μέτρα όμως μακριά από τους τουρίστες που απολαμβάνουν τη βόλτα στη «χριστουγεννιάτικη αγορά», οι μαίες, μία από τις αναρίθμητες κοινωνικές ομάδες που θεωρούν πως δικαιούνται να φωνάζουν, πραγματοποιούν καθιστική διαμαρτυρία μπροστά στην Εθνοσυνέλευση προκαλώντας κυκλοφοριακό χάος. Η παραδοσιακή ροπή των Γάλλων προς την γκρίνια, ή αυτό που γάλλος αξιωματούχος περιγράφει ως μια «γοητευτική έκφραση απαισιοδοξίας», έχει πάρει πλέον άλλες διαστάσεις.
Η Γαλλία φοβάται. Φοβάται τα οικονομικά της προβλήματα, φοβάται την παγκοσμιοποίηση, φοβάται πως έχει χάσει τον βαρυσήμαντο ρόλο της στην Ευρώπη, πως ο γαλλογερμανικός άξονας έχει αντικατασταθεί από την κυρίαρχη Γερμανία, φοβάται την άνοδο της Ακροδεξιάς και το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών. Η οικονομική κρίση δεν είναι τόσο ορατή στον επισκέπτη – ιδίως στον έλληνα επισκέπτη. Πασιφανής είναι μια βαθιά υπαρξιακή κρίση. Κι αν ακούς συχνά εδώ από επίσημα χείλη εκτιμήσεις όπως «η Ελλάδα πέρασε τα χειρότερα», μένεις λιγότερο με την εντύπωση ότι «έξω πάμε καλά» και περισσότερο με την αίσθηση ότι η Γαλλία είναι υπερβολικά απορροφημένη στα δικά της ελλείμματα (4,11%), την ανεργία (10%), τη μείωση της ανταγωνιστικότητας και της αγοραστικής της δύναμης, για να ασχοληθεί περισσότερο με την Ελλάδα – παρότι τα προβλήματά της είναι ήσσονα συγκριτικά με τα δικά μας και η φράση «η Ελλάδα έχει πάντα εδώ έναν φίλο» μόνιμη επωδός. 
Βρεθήκαμε την περασμένη εβδομάδα στο Παρίσι, μια ολιγομελής ομάδα ελλήνων δημοσιογράφων, προσκεκλημένοι του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών ενόψει της ανάληψης από την Ελλάδα, 1η Ιανουαρίου, της ευρωπαϊκής προεδρίας. Μιλήσαμε με διπλωμάτες, πολιτικούς, αναλυτές, δημοσιογράφους… Ακολουθούν πέντε διαπιστώσεις που χώρεσαν στη βαλίτσα της επιστροφής.

Οι προβλέψεις για την ευρωπαϊκή πορεία της νέας γερμανικής κυβέρνησης διίστανται. «Η γερμανική πολιτική θα αλλάξει και η Γαλλία θα πει ότι άλλαξε χάρη σε αυτήν, αλλά οι λόγοι είναι γερμανικοί», μας είπε βετεράνος Σοσιαλιστής, από τους «ελέφαντες» του κόμματος. «Η ανάπτυξη στην Ευρώπη επιβραδύνεται και η Γερμανία χρειάζεται την Ευρώπη για να εξάγει τα προϊόντα της. Επειτα, η Μέρκελ υποχρεώθηκε να διαπραγματευτεί με το SPD. Αναγκάστηκε λοιπόν να ανοίξει το πορτοφόλι. Αυτό θα μεταφραστεί σε δύο μονάδες ανάπτυξης για την Ευρώπη». «Είναι η μεγάλη ελπίδα των γάλλων Σοσιαλιστών, αλλά απατώνται», αντέτεινε ο Κριστιάν Λεκέν, διευθυντής του Κέντρου Διεθνών Μελετών και Ερευνών στη Science Po. «Το SPD είναι εξίσου υπέρ της δημοσιονομικής εξυγίανσης με την CDU. Επέβαλε βέβαια κάποια μέτρα, όπως ο κατώτατος μισθός, αλλά στα μακροοικονομικά στοιχεία δεν έχουν διαφορές». 

Οι εκτιμήσεις για τον Φρανσουά Ολάντ ως «σημαιοφόρο της ανάπτυξης» επίσης διίστανται: οι διπλωμάτες του Κε ντ’Ορσέ επιμένουν πως χάρη στον Σοσιαλιστή γάλλο πρόεδρο αρχίζει να διαμορφώνεται «μια καλή ισορροπία μεταξύ δημοσιονομικής πειθαρχίας και αναπτυξιακής προοπτικής» – και προτάσσουν την τραπεζική ένωση ως ένα ακόμα βήμα που γίνεται με πίεση / παρότρυνση του Παρισιού. «Ας μη συγχέουμε πραγματισμό και έλλειψη οράματος», λένε. Αλλοι παρατηρητές, όμως, αναγνωρίζουν πως η Γαλλία «δεν είναι ιδιαίτερα δραστήρια σε ευρωπαϊκό επίπεδο» καθώς «βρίσκεται σε θέση αδυναμίας έναντι της Γερμανίας, πόσω μάλλον αφού δεν έχει να αντιτάξει κάτι άλλο σε ένα μοντέλο – το γερμανικό – που λειτουργεί». 

Η ανησυχία για το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών είναι, απεναντίας, διάχυτη: η Γαλλία έχει τον Μάρτιο δημοτικές εκλογές. Οι φόβοι όμως επικεντρώνονται στις ευρωεκλογές, δύο μήνες αργότερα. Οι Γάλλοι τις θεωρούν δευτερεύουσας σημασίας, η αποχή είναι λοιπόν υψηλή και όσοι ψηφίζουν, συχνά ρίχνουν ψήφο διαμαρτυρίας. Εν μέσω κρίσης, η δημοτικότητα του Ολάντ βρίσκεται στο 33%, η απαξία των παραδοσιακών κομμάτων στο ζενίθ και η εθνολαϊκιστική ρητορική της ακροδεξιάς Μαρίν Λεπέν σε έξαρση. Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση, το Εθνικό Μέτωπο θα αναδειχθεί πρώτο κόμμα. Και δεδομένης της ανόδου εθνικισμών και λαϊκισμών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αναλυτές προβλέπουν ένα Ευρωκοινοβούλιο χωρισμένο ισότιμα μεταξύ Δεξιάς, Αριστεράς και εχθρών της Ευρώπης. Για τον Ιβ Μπερτονσινί, πάντως, τον διευθυντή του Ινστιτούτου Ζακ Ντελόρ «Notre Europe», ο μεγάλος κίνδυνος δεν είναι αυτός· δεν είναι καν «να βγάλει έναν-δυο ευρωβουλευτές η Χρυσή Αυγή» – αλλά να στραφούν, ακολουθώντας το ρεύμα, προς τον ευρωσκεπτικισμό τα παραδοσιακά κόμματα της Ευρώπης.

Η Γαλλία έχει, καλώς ή κακώς, συγκεκριμένη άποψη για τον ΣΥΡΙΖΑ: δεν υπήρξε, σχεδόν, ομιλητής μας που να μη χρησιμοποίησε κολλητά στην ίδια φράση τα ονόματα της Μαρίν Λεπέν και του Αλέξη Τσίπρα. Χρειαζόταν επεξηγηματική ερώτηση για να αναγνωρίσουν πως τα κόμματά τους δεν είναι ομοειδή· και η Μαρίν Λεπέν, εντούτοις, και ο Αλέξης Τσίπρας και ο μέχρι πρότινος σύντροφος αυτού στην Ομάδα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς Ζαν-Λικ Μελανσόν εντάσσονται από πολλούς στην ίδια κατηγορία των «λαϊκιστών» – ή και των «άκρων». Το σύνηθες επιχείρημα είναι πως τα κόμματά τους καταγγέλλουν εξίσου ως αντιδημοκρατικές τις Βρυξέλλες – έστω και αν οι λόγοι δεν συμπίπτουν. 

Ακόμα και στη Γαλλία, πάντως, ακούει κανείς «τέρατα»: ο οικονομολόγος Ζακ Ντεπλά προκάλεσε πέρυσι (ενθουσιώδη) θόρυβο στην Ελλάδα υποστηρίζοντας πως η Γερμανία μάς οφείλει εν είδει πολεμικών αποζημιώσεων 575 δισ. Τελικά, αυτό που μας είπε μεταξύ καφέ και κρουασάν ήταν πως πρέπει «να κοιτάμε μπροστά», «να μην ξεχνάμε αλλά να συγχωρούμε» και να επιδιώξουμε να γίνουμε αφενός «η Φλόριδα της Ευρώπης» από πλευράς τουριστικής ελκυστικότητας, αφετέρου «η εμπροσθοφυλακή μιας ευρωπαϊκής ομοσπονδίας», εκχωρώντας το ήμισυ της κυριαρχίας μας στις Βρυξέλλες, με κάθε απόφαση να λαμβάνεται παράλληλα από την ελληνική κυβέρνηση και την Κομισιόν, από το ελληνικό και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο· αν δεν μας αρέσει, βεβαίως, υπάρχει «η εναλλακτική λύση της εξόδου από την ευρωζώνη».

Το πορτοφόλι της Μέρκελ
Η ανάπτυξη στην Ευρώπη επιβραδύνεται και η Γερμανία χρειάζεται την Ευρώπη για να εξάγει τα προϊόντα της. Επειτα, η Μέρκελ υποχρεώθηκε να διαπραγματευτεί με το SPD. Αναγκάστηκε λοιπόν να ανοίξει το πορτοφόλι. Αυτό θα μεταφραστεί σε 2 μονάδες ανάπτυξης για την Ευρώπη.
Στέλεχος του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος