Σεξισμός και ανισότητες στον πλανήτη Χόλιγουντ

Είναι διάσημες και πλούσιες. Αντικείμενο πόθου για τον ανδρικό πληθυσμό του πλανήτη, αντικείμενο ζήλειας για τον γυναικείο. Οι παράλογες απαιτήσεις τους, οι εντυπωσιακές εμφανίσεις τους και οι πολλές φορές  προβαλλόμενη ως άψογα τακτοποιημένη ζωή τους τις κάνουν να μοιάζουν με πριγκίπισσες του παραμυθιού.

Ποιος μπορούσε να φανταστεί όμως ότι τα μεγαλύτερα αστέρια του κινηματογράφου δεν είναι και τόσο λαμπερά για τη βιομηχανία του Χόλιγουντ;

Τι κι αν η Τζένιφερ Λόρενς πρωταγωνιστεί στην ταινία «Hunger Games: Φωτιά», που το περασμένο Σαββατοκύριακο ξεπέρασε το μισό δισ. δολάρια σε εισπράξεις παγκοσμίως; Αν η Κέιτ Μπλάνσετ κλέβει την παράσταση στη «Θλιμμένη Τζάσμιν» του Γούντι Αλεν; Αν η Κάθριν Μπίγκελοου πήρε Οσκαρ για τη σκηνοθεσία της ταινίας «Hurt Locker»; Το Χόλιγουντ επιμένει πεισματικά να μην υπακούει στους κανόνες ισότητας των δύο φύλων. Περίτρανη απόδειξη η εμπεριστατωμένη μελέτη της Ακαδημίας Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης, της οποίας τα αποτελέσματα είναι άκρως ενδιαφέροντα και συνοψίζονται ως εξής: οι ανισότητες είναι διαρκείς ανάμεσα στα δύο φύλα στον κόσμο του θεάματος. Ο αριθμός των ρόλων που απαιτούν από την ηθοποιό να εμφανιστεί ημίγυμνη ή εντελώς γυμνή επίσης είναι πολύ μεγαλύτερος σε σχέση τους άνδρες. Για να μη μιλήσει κάποιος για το σεξουαλικό χάσμα που υπάρχει στις θέσεις που βρίσκονται πίσω από τις κάμερες, ούτε βεβαίως για την απόκλιση στις αποδοχές.

Στο μικροσκόπιο μπήκαν 500 ταινίες της περιόδου 2007 έως 2012. H έρευνα έδειξε ότι μόνο στο ένα τρίτο των διαλόγων συμμετέχουν γυναίκες και μόλις στο 10% των ταινιών οι ρόλοι είναι εξίσου μοιρασμένοι ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες. Η μέση αναλογία δε ανδρών ηθοποιών προς γυναίκες είναι 2,25 προς 1.

«Οπως σε κάθε μεγάλη βιομηχανία, έτσι και στον κινηματογράφο οι αλλαγές χρειάζονται χρόνο», επισημαίνει η δρ Μάρθα Λάουζεν, διευθυντικό στέλεχος του Κέντρου Μελετών για τις Γυναίκες στην Τηλεόραση, τον Κινηματογράφο και τα Νέα Μέσα στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο, στην Καλιφόρνια, η έρευνα του οποίου αποτελεί τη βάση για τη μελέτη της Ακαδημίας. «Η κινηματογραφική βιομηχανία δεν βρίσκεται αποκομμένη σε ένα συννεφάκι. Αποτελεί μέρος της ευρύτερης κοινωνίας που έχει την τάση να είναι μεροληπτική και προκατειλημμένη». Οι γυναίκες αποτελούν το 18% του συνόλου των σκηνοθετών, παραγωγών, συγγραφέων, διευθυντών φωτογραφίας και μοντέρ που εργάστηκαν στις 250 ταινίες εγχώριας παραγωγής του 2012, ποσοστό αυξημένο κατά 1% σε σύγκριση με στοιχεία του 1998. Αν η καταμέτρηση εστιασθεί μόνο στους σκηνοθέτες, οι γυναίκες αποτελούν το 9% του συνόλου, όσες ακριβώς ήταν και πριν από 15 χρόνια.

Εχει σημασία να συγκριθεί ο αριθμός των γυναικών που κατέχουν ισχυρές θέσεις στον κινηματογράφο – μπροστά ή πίσω από τις κάμερες – με τον αριθμό των γυναικών που κατέχουν ηγετικές θέσεις στις 500 ισχυρότερες εταιρείες που βρίσκονται στην έγκριτη λίστα της επιθεώρησης «Φόρτσιουν», σύμφωνα με τη Μάρθα Λάουζεν.

«Ολες αυτές είναι πολυπόθητες και υψηλού στάτους θέσεις οι οποίες εξακολουθούν να κυριαρχούνται από άνδρες», εξηγεί η ερευνήτρια.

Το πιο εντυπωσιακό της υπόθεσης όμως είναι η προφανής έλλειψη οποιασδήποτε αλλαγής. «Ενας σινεφίλ, σκεπτόμενος το “Hunger Games”, ούτε που θα του περάσει από το μυαλό ότι υπάρχει πρόβλημα. Αυτά τα μεμονωμένα και πολύ προβεβλημένα  παραδείγματα λειτουργούν παραπλανητικά. Οταν όμως βάλει κάποιος τους αριθμούς κάτω θα διαπιστώσει ότι δεν υπάρχει κάποια ουσιαστική αλλαγή», επισημαίνει η Μάρθα Λάουζεν.

Οι αμοιβές. Απόδειξη αποτελεί η λίστα του περιοδικού «Φορμπς» με τις 10 πιο ακριβοπληρωμένες ηθοποιούς. Το σύνολο των εσόδων τους είναι 181 εκατ. δολάρια. Την ίδια ώρα η αντίστοιχη ανδρική δεκάδα κερδίζει 465 εκατ. δολάρια. Επιπλέον, στις περασμένες υποψηφιότητες για Οσκαρ οι άνδρες που διεκδικούσαν το χρυσό αγαλματάκι ήταν 140 και οι γυναίκες μόλις 35. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπήρχαν γυναικείες υποψηφιότητες στις κατηγορίες σκηνοθεσίας, φωτογραφίας, σεναριογράφων και σε αρκετές ακόμη.

Αντίστοιχα – ίσως και πιο σαφή – είναι τα αποτελέσματα και επί της μεγάλης οθόνης. Το 29% των γυναικών που εμφανίστηκαν στις 500 υπό εξέταση ταινίες φορούσε αποκαλυπτικά ρούχα. Το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών ήταν 7%. Επίσης, 26% των γυναικών εμφανίζονταν ημίγυμνες, ενώ το ποσοστό των ανδρών ήταν μόλις 9%. Ενδιαφέρον είναι ότι οι έφηβες που εμφανίζονται έστω και ημίγυμνες έχουν αυξηθεί κατά ένα τρίτο σε σχέση με το 2007. Οι δε σινεφίλ τις περισσότερες φορές γνωρίζουν την οικογενειακή κατάσταση ενός γυναικείου χαρακτήρα και το επάγγελμα ενός ανδρικού.

Χαρακτηριστική, άλλωστε, είναι και η ομιλία της ηθοποιού Λόρα Λίνεϊ τον περασμένο Ιούνιο κατά την παραλαβή του Αριστείου στον κινηματογράφο (στα ετήσια γυναικεία κινηματογραφικά βραβεία του Λος Αντζελες Κρίσταλ και Λούσι), η οποία περιέγραψε το κλίμα που επικρατεί στην ανδροκρατούμενη αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία. «Οταν ξεκίνησα, έμεινα έκπληκτη από τον απίστευτα πολύ χρόνο που οι άνδρες διέθεταν συζητώντας για το χρώμα των μαλλιών μου, διαδικασία που αποδείχθηκε απόλυτο χάσιμο χρόνου. Σύντομα διαπίστωσα ότι περιβαλλόμουν κυρίως από άνδρες. Ηταν πολύ εύκολο να απομονωθώ εξαιτίας της ανισότητας στην αναλογία ανδρών – γυναικών που υπάρχει. Σπάνια είχα σκηνή με άλλη γυναίκα και ελάχιστες γυναίκες συναντούσα στο συνεργείο».

Η επιτυχία μεμονωμένων γυναικών είναι τελικά ένα σημάδι προόδου ή εξαίρεση στον κανόνα; «Οταν βγήκαν οι “Φιλενάδες” (σ.σ.: μεγάλη εμπορική επιτυχία με κυρίως γυναικείο καστ) ή όταν η Μπίγκελοου πήρε το Οσκαρ όλοι μιλούσαν για το “φαινόμενο Φιλενάδες” ή για το “φαινόμενο Μπίγκελοου” και ήλπιζαν ότι οι μεγάλες αυτές επιτυχίες θα είχαν αντίκτυπο και στις άλλες γυναίκες που εργάζονται στον χώρο. Δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα. Η επιτυχία της Κάθριν Μπίγκελοου μπορεί να βοήθησε την ίδια, δεν ήταν αρκετή όμως για να αλλάξει τον κόσμο, διότι οι θέσεις γύρω από το φύλο ή τη φυλή ή την ηλικία έχουν πολύ βαθιές ρίζες. Και η εκρίζωσή τους είναι εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση», καταλήγει η ερευνήτρια.