Αυτοί που γύρισαν από το αντάρτικο

Η Κλάουντια Ρόα ήταν 14 ετών όταν εγκατέλειψε τους γονείς και τα πέντε αδέλφια της στο Πουέρτο Ινίριδα της Κολομβίας για να ενταχθεί στις τάξεις των Ενοπλων Επαναστατικών Δυνάμεων της Κολομβίας, την αντάρτικη οργάνωση γνωστή με το όνομα FARC. Μια ομάδα ανταρτών έφθασε στο χωριό, έγιναν φίλοι, τη ρώτησε τι θέλει να κάνει στη ζωή της, της είπε ότι θα τη βοηθούσαν να ολοκληρώσει την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, η οποία θα τη διευκόλυνε να βοηθήσει την οικογένειά της. Εφυγε μαζί τους, μια ημέρα στις 7 το πρωί, χωρίς να συμβουλευθεί κανέναν. Τον επόμενο χρόνο βρισκόταν στη ζούγκλα και έγκυος. Η Ρόα λέει ότι οι επικεφαλής της μονάδας στην οποία ανήκε της έκαναν έκτρωση στον όγδοο μήνα της κύησης μέσα σε μια καλύβα στη ζούγκλα.

Η μαρτυρία της Κλάουντια Ρόα ακούγεται αυτές τις ημέρες στην Ευρώπη, στο πλαίσιο μιας εκστρατείας της κυβέρνησης της Κολομβίας, όπως γράφει η εφημερίδα «Ελ Παΐς». Η Κλάουντια μπήκε σε ένα κυβερνητικό πρόγραμμα που ξεκίνησε το 2003 και αφορά την επανένταξη 31.000 ατόμων από όλες τις ένοπλες ομάδες. Το πρόγραμμα παρέχει οικονομική και ψυχοκοινωνική βοήθεια με αντάλλαγμα την παροχή πληροφοριών. Στην περίπτωση των FARC, αφορά μόνο απλούς μαχητές, τα ονόματα των οποίων δεν έχουν απασχολήσει τα δελτία ειδήσεων.

Η Κλάουντια Ρόα ανήκε στη μονάδα Μέτωπο 16 που δρούσε στα σύνορα με τη Βενεζουέλα. Εκεί στη ζούγκλα ξαναέμεινε έγκυος πέρυσι και πάλι έχασε το μωρό που κυοφορούσε, αυτή τη φορά κατά τον έκτο μήνα της κύησης. Είναι πεπεισμένη ότι της έριξαν δηλητήριο στο φαγητό καθώς είχε αρνηθεί να κάνει έκτρωση ακόμα και με τον κίνδυνο να την εκτελέσουν. Η ομάδα της τελικά τη μετέφερε σε ένα νοσοκομείο για τους πόνους και τη μόλυνση που οφειλόταν σε άλλη μια επέμβαση στη ζούγκλα. «Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορεί να τα πιστέψει άνθρωπος», λέει. Κατόρθωσε να ξεφύγει από τους συνοδούς στο νοσοκομείο της πόλης Αραουάκα και στις 13 Σεπτεμβρίου ήρθε σε επαφή με τον κολομβιανό στρατό. Επειτα από μια δεκαετία στη ζούγκλα, μέσω του προγράμματος επανένταξης, συναντήθηκε με την οικογένειά της στην Μπογκοτά. Ο πατέρας της δεν την αναγνώρισε καν.

Την ίδια ημέρα στο Ιτουάνγκο, στην άλλη άκρη της χώρας, ο 53χρονος Μεντάρντο Ματουράνα κατόρθωσε να συναντηθεί με τον στρατό, έπειτα από έναν μήνα σχεδιασμού της διαφυγής του και 15 ώρες ιππασίας μέσα στη ζούγκλα. Είχε ενταχθεί στις FARC πριν από 23 χρόνια, με έναν τρόπο πολύ διαφορετικό από εκείνον της Ρόα. Εχοντας σπουδάσει Κοινωνιολογία, μέσα στο αριστερό κλίμα στο πανεπιστήμιο αποφάσισε μόνος του να ενταχθεί στους αντάρτες. Στις FARC, όπου η μέση εκπαίδευση είναι το δημοτικό, ο Ματουράνα ήταν ένας διανοούμενος που εργαζόταν με τις αγροτικές κοινότητες, με την ευθύνη των μαζικών κινητοποιήσεων. «Εφυγα από τους αντάρτες χωρίς γρατσουνιά», λέει. «Δεν ήθελαν ποτέ να κινδυνέψω στη μάχη». Σε αυτές τις δύο δεκαετίες στο αντάρτικο είδε την «παραμόρφωση της ιδεολογίας».

«ΠΡΟΣΤΑΤΕΣ ΤΗΣ ΚΟΚΑΣ». Αφηγείται ότι ο αλκοολισμός ήταν διαδεδομένος στους αρχηγούς, όπως και οι καταχρήσεις, ενώ γινόντουσαν συμφωνίες με εγκληματίες για τη διακίνηση της κόκας. «Οι FARC έγιναν προστάτες της κόκας», λέει, και ήλεγχαν ολόκληρες ζώνες όπου μόνο εκείνοι είχαν πρόσβαση στην παραγωγή. «Αγόραζαν από τους χωρικούς το κιλό για δύο εκατομμύρια πέσος και το πουλούσαν δυόμισι» στους λαθρεμπόρους. Τώρα θέλει, πρώτον, να εμποδίσει οποιονδήποτε νέο να ενταχθεί στις γραμμές των FARC και, δεύτερον, να συνεχίσει να σπουδάζει. Εκείνο που τον συγκλόνισε στην επιστροφή του ήταν που είδε τη μητέρα του «τόσο καταβεβλημένη».
Οι μαρτυρίες του Μεντάρντο και της Κλάουντια είναι μερικές από τις πιο πρόσφατες που αφορούν τη ζωή στο εσωτερικό του αντάρτικου κινήματος της Κολομβίας, ενός από τα πολυπληθέστερα και πιο παλιά στη Λατινική Αμερική. Εχουν περάσει μόνο τρεις μήνες που επέστρεψαν στις πόλεις και στην καθημερινότητα εκεί. Η κολομβιανή κυβέρνηση άρχισε πριν από έναν χρόνο κάποιες ειρηνευτικές συνομιλίες με εκπροσώπους των FARC. Οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται στην Αβάνα με πιο αργή, από την αναμενόμενη, πρόοδο. Ο Ματουράνα προειδοποιεί ότι οι ηγέτες των FARC «άλλα λένε στην Αβάνα και άλλα στους μαχητές, αλλιώς οι τάξεις τους θα αραίωναν πολύ γρήγορα».

Ολα ήταν ψέματα
Ηταν 2004 και η Κλάουντια είχε κατορθώσει να δει την οικογένειά της μόνο μία φορά. Θα χρειαζόταν να περάσουν άλλα 10 χρόνια γεμάτα δυσκολίες για να τους ξαναδεί. «Ράγισε η καρδιά μου όταν είδα ότι όλα ήταν ψέματα. Κάθε μέρα ζητούσα συγγνώμη γι’ αυτό που είχα κάνει στη μητέρα μου, η οποία υπέφερε πολύ».

Μαρτυρίες εναντίον της στρατολόγησης
Η κυβέρνηση της Κολομβίας προσπαθεί να αποτρέψει τη στρατολόγηση νέων ανθρώπων στις FARC. Περίπου 2.000 μέλη τους αφοπλίστηκαν μεταξύ Σεπτεμβρίου 2011 και Αυγούστου 2013.