Η αρχαιότερη «κάβα» ήταν για λίγους και εκλεκτούς

Τι γεύση είχε το κρασί πριν από 3.700 χρόνια; Μέντας, κέδρου, μελιού και κανέλας. Συνδυασμός που σήμερα μοιάζει αδιανόητος. Πόσω δε μάλλον αν στα παραπάνω προσθέσει κάποιος και ψυχοτρόπους ουσίες σε μορφή ρητίνης.

Το ότι το κρασί στην αρχαιότητα ήταν νοθευμένο βεβαίως δεν είναι είδηση, αλλά μια νέα αρχαιολογική ανακάλυψη έρχεται όχι απλώς να το επιβεβαιώσει, αλλά να μας δώσει και τη συνταγή των αρχαίων κρασιών. Πρόκειται για το μεγαλύτερο και αρχαιότερο κελάρι που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στα βόρεια του Ισραήλ, στα ερείπια ενός μεγάρου στο Τελ Κάμπρι, το οποίο ήταν σε χρήση σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια της Μέσης Εποχής του Χαλκού και εγκαταλείφθηκε για άγνωστους λόγους, ενώ δεν κατοικήθηκε ποτέ ξανά. Η ανασκαφή στην περιοχή ξεκίνησε το 1986 και έχει αποκαλύψει εκτός των άλλων τοιχογραφίες με αναφορές σε εκείνες του προϊστορικού Αιγαίου.

«Πρόκειται πραγματικά για μια πολύ σημαντική ανακάλυψη, καθώς πρόκειται για το παλαιότερο και το μεγαλύτερο κελάρι που έχει βρεθεί ώς σήμερα», λέει ο καθηγητής Ερικ Κλάιν από το Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσιγκτον που συμμετείχε στις έρευνες.

Η αρχή έγινε με τον πρώτο τεράστιο αμφορέα – ύψους σχεδόν ενός μέτρου – που οι ερευνητές βάφτισαν Μπέσι. Γρήγορα όμως αποδείχθηκε ότι η Μπέσι είχε και παρέα. Ούτε ένα ούτε δύο, αλλά ακόμη 39 αγγεία – πολλά εξ αυτών άθικτα – βρέθηκαν στο υπόγειο ενός μεγάρου, εκεί που εικάζεται πως φυλασσόταν το καλύτερο κρασί για τις ξεχωριστές περιστάσεις, όπως οι γιορτές και οι δεξιώσεις.

«Μετά βεβαιότητος δεν πρόκειται για το κρασί που πίνει κάποιος για να χαλαρώσει ύστερα από μια κοπιαστική μέρα», λέει ο Αντριου Κοχ εκ μέρους του Πανεπιστημίου Μπράντεϊς, ένας από τους αρχαιολόγους που παρουσίασαν τόσο τα αρχαιολογικά ευρήματα όσο και τις χημικές αναλύσεις στα υπολείμματα που βρέθηκαν μέσα στα αγγεία – μαζί με τους Ερικ Κλάιν και Ασάφ Γιασούρ Λαντάου από το Πανεπιστήμιο της Χάιφα.

Κάθε αμφορέας εκτιμάται ότι περιείχε 50 λίτρα γλυκού κρασιού, δημιουργία των αρχαίων Χαναναίων, και το σύνολο του κρασιού εκτιμάται πως αντιστοιχεί σε περίπου 3.000 σημερινές φιάλες.

Η συνταγή, όπως προέκυψε από την ανάλυση των υπολειμμάτων, φαίνεται πως περιλάμβανε προσθήκη άλλων φρούτων μαζί με τα σταφύλια κατά τη διαδικασία της ζύμωσης για δύο κυρίως λόγους: για να γίνει το κρασί πιο γλυκό, αλλά και επειδή είχαν αντιβακτηριακή δράση. Βάσει της συνταγής αυτής πρέπει να φτιαχνόταν το κρασί και την εποχή που περιγράφεται το θαύμα στον γάμο της Κανά, ενώ ομοιότητες παρουσιάζει και με τη συνταγή που χρησιμοποιούσαν επί 2.000 χρόνια στην Αίγυπτο για τη δημιουργία κρασιού που προοριζόταν για ιατρικούς σκοπούς.

Οσο για τη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών, δεν πρέπει να μας ξενίζει, υποστηρίζουν οι επιστήμονες, δεδομένου ότι ήταν γνωστή η χρήση τους τόσο για τελετουργικούς σκοπούς όσο και ως αναισθητικά, καθώς επηρεάζουν το κεντρικό νευρικό σύστημα και την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου.

«Εκείνη την εποχή το κρασί δεν ήταν ένα καταναλωτικό προϊόν καθημερινής κατανάλωσης, αλλά ένα υγρό που χρησιμοποιούνταν σε τελετές για την επίτευξη της διονυσιακής έκστασης, με άλλα λόγια κάτι σαν ναρκωτικό», εκτιμά ο καθηγητής Αμπελουργίας στο Μιλάνο Ατίλιο Σιέντσα.

Εντυπωσιακό δε είναι ότι η μελέτη του περιεχομένου των 40 αμφορέων δείχνει ότι το περιεχόμενο κάθε αγγείου μοιάζει με των υπολοίπων, γεγονός που υποδεικνύει ότι ο οινοποιός επιδείκνυε συνέπεια και είχε τον έλεγχο της παραγωγής του, όπως θα συνέβαινε σήμερα.

«Δεν είναι ένα τυχαίο προϊόν που κάποιος φτιάχνει στο υπόγειό του, ορίζοντας με το μάτι τις αναλογίες. Η συνταγή έχει αυστηρά ακολουθηθεί για το περιεχόμενο του καθενός αμφορέα», επισημαίνει ο Αντριου Κοχ.

«Η ανακάλυψη στο Βόρειο Ισραήλ ρίχνει νέο φως στις διαδρομές του κρασιού, που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Μεσόγειο», εκτιμά ο ιστορικός της αμπελουργίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, Πάτρικ ΜακΓκόβερν.

Ποιος κατανάλωνε όμως το ξεχωριστό αυτό προϊόν; «Η θέση του κελαριού δίνει μια απάντηση», λέει ο δρ Ασάφ Γιασούρ Λαντάου, πρόεδρος του Τμήματος Θαλάσσιων Πολιτισμών στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα, που εκτιμά ότι το κρασί προοριζόταν για εκλεκτούς καλεσμένους. «Το κελάρι βρισκόταν κοντά σε μια αίθουσα δεξιώσεων, όπου δηλαδή η υψηλή κοινωνία της περιοχής και πιθανόν διακεκριμένοι καλεσμένοι από το εξωτερικό έτρωγαν κατσικίσιο κρέας και έπιναν κρασί».

Το κελάρι – το οποίο διέθετε δυο πόρτες, μία προς Νότο και μία προς Δύση, οι οποίες οδηγούσαν πιθανόν σε γειτονικούς αποθηκευτικούς χώρους – και η αίθουσα δεξιώσεων δεν ήταν άρρηκτα δεμένα μόνο στις ημέρες της δόξας τους, αλλά και στο τέλος τους, αφού και τα δύο καταστράφηκαν ταυτοχρόνως λόγω κάποιου βίαιου γεγονότος, όπως πιθανότατα ένας σεισμός, με αποτέλεσμα να καταπλακωθούν από οικοδομικά υλικά.