«Παράξενοι» κι ωραίοι στην οθόνη

«Weird Greek Cinema». Δηλαδή «Παράξενο Ελληνικό Σινεμά». Είναι ο όρος που «φόρεσαν» στη σύγχρονη ελληνική κινηματογραφία επιφανείς κριτικοί του εξωτερικού. Θολός και αδιευκρίνιστος. Τι συνιστά δηλαδή κάτι «παράξενο»; Ας πούμε, οι αποδραματοποιημένες ερμηνείες. Η απόσταση από τη δράση. Η vintage (παλαιική) αισθητική. Και μετά;

Με τους «Νιου Γιορκ Τάιμς» (που εστίασαν στο «Να στέκεσαι και να κοιτάς» του Γιώργου Σερβετά και στον «Αντώνη Παρασκευά» της Ελίνας Ψύκου), τη «Λιμπερασιόν» (που αφιέρωσε χώρο στα γυρίσματα του Πάνου Κούτρα για το «Xenia»), τον «Γκάρντιαν» και άλλες γνωστές εφημερίδες να αφιερώνουν, όσο ποτέ πριν, ρεπορτάζ τους στο «θαύμα» του ελληνικού σινεμά, αναρωτιέσαι αν ο κινηματογράφος μας τους φαίνεται «παράξενος» ακριβώς επειδή είναι ελληνικός. Ισως η εικόνα που είχαν οι «απέξω» για μας, παρά το ισχυρό εσωτερικό κύμα του λεγόμενου Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, να είχε σταματήσει στον Αντονι Κουίν και στα συρτάκια του Ζορμπά. Ισως να βλέπουν αυτές τις ταινίες και να σκέφτονται «μα πού την έκρυβαν όλη αυτήν την εσωτερικότητα οι Ζορμπάδες»; Το ζήτημα όμως είναι αλλού: εντάξει με το «παράξενο» του πράγματος – τι είναι αυτό που καθιστά αυτό το σινεμά «ελληνικό»;

Ο Γιώργος Λάνθιμος, ο σκηνοθέτης ο οποίος λίγο ώς πολύ «χρεώνεται» αυτό το νέο ρεύμα, μου είχε πει – και δεν είχε πολύ άδικο: «Το “ελληνικό” σινεμά είναι όπως όλα τα “εθνικά” νομίζω, απλά τώρα υπάρχει αυτή η τάση να μας ανακαλύψουν. Αρέσει δε και ο συσχετισμός με την οικονομική κρίση – και κατά κύριο λόγο εκεί ανάγουν τη διαφορά του σύγχρονου ελληνικού σινεμά, των ηρώων και της θεματολογίας του. Μόνο που η κατάσταση ήταν πάντα έτσι και κάποιες ελληνικές ταινίες είχαν ήδη ξεκινήσει να βγαίνουν προς τα έξω τα τελευταία χρόνια, απλά είναι “βολικό” το πακετάρισμα τώρα με την οικονομική δεινότητα. Τέλος πάντων, κακό δεν μας κάνει».

Κι όμως, το κοινό (και εννοώ το κοινό εκείνο που στηρίζει, ας πούμε, την ελληνική λογοτεχνία ή το θέατρο) απέχει. Οπως απέχει – για λόγους οικονομικής στενότητας και πάλι – και η κρατική βοήθεια, κι έτσι, οι σκηνοθέτες γυρίζουν τις ταινίες τους όπως μπορούν. Ταινίες όπως το «Να κάθεσαι και να κοιτάς» του Γιώργου Σερβετά (που ξεχώρισε στο Φεστιβάλ του Τορόντο) και «Η αιώνια επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά» της Ελίνας Ψύκου βασίστηκαν στις πρωτοβουλίες ιδιωτών ή στις… τσέπες των δημιουργών τους – στα μείον να προσθέσουμε και το «κλείσιμο» της ΕΡΤ που δυσκόλεψε πολλούς, μιας και ο επίσημος κρατικός φορέας επρόκειτο να συνεισφέρει οικονομικά σε αρκετές από τις ταινίες που αναφέρονται εδώ. Μιλάμε δε για ταινίες που ξεφεύγουν από τη φόρμα του «Weird» και δείχνουν να αναζητούν τον δικό τους εκφραστικό δρόμο.
Μια εθνική κινηματογραφία πλησιάζει το τέλος της ακμής της όταν χάνει την πολυμορφία της – και οι ταινίες του Πάνου Κούτρα, του Γιώργου Σερβετά και του Γιάννη Οικονομίδη (το «Μικρό ψάρι» που τώρα γυρίζεται) ίσως κάνουν τη διαφορά.

Η «ΛΙΜΠΕΡΑΣΙΟΝ»:
«Το σκοτεινό μέλλον»
Ο Πάνος Κούτρας, σκηνοθέτης της διεθνώς αναγνωρισμένης «Στρέλλας», φιλμάρει αυτές τις ημέρες το «Xenia», με ήρωες δύο νεαρούς Αλβανούς δεύτερης γενιάς που κινδυνεύουν με απέλαση από την Ελλάδα. Για τα γυρίσματά της, ο γάλλος δημοσιογράφος Ολιβιέ Σεγκιρέ υπέγραψε δισέλιδο ρεπορτάζ στη «Λιμπερασιόν», όπου μεταξύ άλλων αναρωτιέται: «Εγινε αυτή η χώρα, αυτή η λαμπερή μήτρα της Ιστορίας μας, το εργαστήριο κατασκευής τού σκοτεινού μέλλοντός μας;».