50 χρόνια ροκ εν ρολ στον φακό του Τζέρεντ Μάνκοβιτς

Από τους Beatles και τους Rolling Stones μέχρι τους Oasis και τους Suede, η λατρεία των μουσικών ειδώλων επηρεάστηκε και από τους ανθρώπους που τα αποτύπωσαν στο φιλμ. Ο 67χρονος Βρετανός φωτογραφίζει δημοφιλή συγκροτήματα τον τελευταίο μισό αιώνα και το γιορτάζει με μια έκθεση και μια πλούσια έκδοση
Γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1946, περίπου όταν ή όπου και ο Μικ Τζάγκερ, ο Τζίμι Χέντριξ, η Ανι Λένοξ, ο Νόελ και ο Λίαμ Γκάλαχερ. Πατέρας του ήταν ο σεναριογράφος Βολφ Μάνκοβιτς, μητέρα του μια ψυχοθεραπεύτρια της γιουνγκιανής σχολής με το όνομα Αν και μεγάλη του αγάπη, τουλάχιστον από τότε που το συνειδητοποίησε σε μια σχολική εκδρομή στην Ολλανδία, η τέχνη της φωτογραφίας. Μάλλον για χάρη της παράτησε το σχολείο στα 15 του και παρά τους αρχικούς δισταγμούς του, πήρε κουράγιο από έναν οικογενειακό φίλο, που ως ηθοποιός είχε δώσει σάρκα και οστά σε μερικά κινηματογραφικά σενάρια του πατέρα του, τον Πίτερ Σέλερς.

Κάπως έτσι ο Τζέρεντ Μάνκοβιτς δούλεψε σε όλες τις πιθανές θέσεις ενός φωτογραφικού πρακτορείου, μαθήτευσε στο πλάι φωτογράφων της σόουμπιζ διευρύνοντας την καλλιτεχνική ατζέντα του και το 1963 τελικά, άνοιξε το πρώτο του στούντιο στο Ουέστ Εντ του Λονδίνου. Στην ίδια συνοικία βρισκόταν το κλαμπ The Scotch of St. James, στέκι της ποπ αριστοκρατίας της εποχής και η γκαλερί Indica, εκεί που αργότερα ο Τζον Λένον θα γνώριζε τη Γιόκο Ονο. Οι δύο συγκυρίες έπαιξαν τον ρόλο τους ώστε ο Μάνκοβιτς να καθιερωθεί ως ένας από τους περιζήτητους φωτογράφους των ανερχόμενων αστέρων της μουσικής και αν αυτό ακούγεται έστω και λίγο παράξενο για την εποχή, είναι γιατί πράγματι η σκηνή έκανε ακόμα τα πρώτα της βήματα, χωρίς ούτε ένα προσχέδιο για την κατόπιν γιγαντιαία οπτική αναπαράστασή της σε εξώφυλλα περιοδικών και δίσκων ή αφίσες εφηβικών δωματίων.

«Δεν ξέραμε ακριβώς τι συνέβαινε», έλεγε ο Μάνκοβιτς σε πρόσφατη συνέντευξή του, απομαγεύοντας τη συχνά αφελή εικόνα που επιζεί για μια περίοδο, όχι ακριβώς παρθένα από οικονομικά μεγέθη. «Νομίζω πως ξαφνικά άνθρωποι της γενιάς μου ένιωσαν εξουσιοδοτημένοι, ένιωσαν ότι είχαν κάτι να προσφέρουν, που φαινόταν να αρέσει στο παλιό καθεστώς. Υπήρχε η συνειδητοποίηση πως στην ασφυκτιούσα, καθεστωτική μουσική βιομηχανία της εποχής, συγκεκριμένοι άνθρωποι ήξεραν ότι υπήρχε μια τεράστια αγορά εκεί έξω για να επωφεληθούν από αυτήν και εμείς έπρεπε να την αξιοποιήσουμε. Χρειάζονταν υπεύθυνους επικοινωνίας, φωτογράφους, σχεδιαστές και καλλιτεχνικούς διευθυντές που να είναι συνδεδεμένοι με το περιβάλλον. Μας δόθηκε αυτή η ασυνήθιστη δύναμη και ήδη από το 1963 καταθέταμε ένα σχεδιάγραμμα που θα μεταμορφωνόταν σε αυτή την τεράστια, παγκόσμια βιομηχανία».

Με αυτή τη δύναμη ο Μάνκοβιτς θα φωτογράφιζε τη Μαριάν Φέιθφουλ, την περίοδο που τραγουδούσε το «As tears go by» και ο μάνατζέρ της θα του ζητούσε να κάνει μερικές εικόνες για άλλο ένα συγκρότημα, με το όνομα Rolling Stones. Η δουλειά του άρεσε πολύ και του ζητήθηκε να ακολουθήσει την μπάντα στην επιτυχημένη αμερικανική περιοδεία τους, το φθινόπωρο του 1965. Τους φωτογράφισε επί σκηνής, εκτός σκηνής, τόσο που θα γινόταν φίλος με τον Κιθ Ρίτσαρντς και τον Τσάρλι Γουότς, ενώ στην πατρίδα η συνεργασία τους θα εντατικοποιούνταν. Παράλληλα, ο Μάνκοβιτς θα αποτύπωνε στα φιλμ του θρυλικές εικόνες μουσικών με το διαμέτρημα του Τζίμι Χέντριξ, των Free, των Soft Machine ή των Yardbirds. Μια φωτογραφία των τελευταίων, στην οποία απεικονίζονται γεμάτοι νεανική αυθάδεια, ενώ πίσω τους περνά ένας συντηρητικά ντυμένος βρετανός, ο Μάνκοβιτς θα την απέδιδε πρόσφατα σε καθαρή τύχη. Αναφερόμενος σε μια άλλη με τον μεγαλύτερο «ηλεκτρικό» κιθαρίστα όλων των εποχών, θα έλεγε ότι ο Χέντριξ ήταν «γοητευτικός, συνεσταλμένος, ήσυχος και αστείος».

Τα 70’s τον βρήκαν να εργάζεται με τη Suzi Quatro, τους γκλαμουράτους Sweet ή τον διαβόητο Garry Glitter. Η κατοπινή έλευση του πανκ δεν έφερε αλλαγές μόνο στον τρόπο με τον οποίο παιζόταν η μουσική. Ο Μάνκοβιτς χρειάστηκε να αναζητήσει νέα πηγή εσόδων και το αποτέλεσμα το θυμόταν πρόσφατα: «Είχε έρθει η ώρα να δοκιμάσω τις ικανότητές μου στη διαφήμιση. Συγκέντρωσα ό,τι νόμιζα πως αποτελούσε ένα σπουδαίο πορτφόλιο, με τα εξώφυλλα που είχα κάνει για δίσκους και “ριζοσπαστικές” φωτογραφίες και άρχισα να χτυπάω πόρτες διαφημιστικών. Η δουλειά μου φάνηκε να αρέσει, αλλά κανείς δεν ήθελε να με προσλάβει. Πριν το καταλάβω, πάντως, είχα και πάλι προσφορές και άρχισα να δουλεύω με “post punk” συγκροτήματα όπως οι Jam, οι Generation X, που ένιωθαν ότι χρειάζονταν την πείρα και τις ικανότητές μου».

Την ίδια άποψη είχαν και μουσικοί όπως η Κέιτ Μπους, η Ανι Λένοξ ή αργότερα ο Ελτον Τζον, οι Ντουράν Ντουράν, οι Eurythmics, ο μακαρίτης Τζορτζ Χάρισον. Η δεκαετία του ’90 θα διαφωνούσε, με επιχειρήματα που συνοψίζονταν σε μια γενικότερη οικονομική ύφεση και κυρίως στην έστω και προσωρινή κυριαρχία του CD. Εστω κι έτσι, ο Μάνκοβιτς συνέχισε να γεμίζει τον φάκελό του, αυτή τη φορά με πόζες των Catatonia, Suede, Ride και Oasis. Κάτι όμως είχε αρχίσει να αλλάζει οριστικά. Η αντικατάσταση του CD από το ψηφιακό κατέβασμα δεν ήταν ακριβώς αυτό που θα ανανέωνε έναν φωτογράφο και τη λαμπερή καριέρα του. Ο ολοένα συρρικνούμενος χώρος απεικόνισης του καλλιτέχνη σηματοδοτούσε σχεδόν το οριστικό τέλος του παλιού, καλού εξωφύλλου και ο Μάνκοβιτς το ήξερε ήδη καλά.

Για αυτό άλλωστε επιλέγει σήμερα να αφήσει παρακαταθήκη της δουλειάς του μέσω μιας έκδοσης χειροπιαστής, η οποία υπό τον τίτλο «Gered Mankowitz, 50 Years of Rock and Roll Photography», σε 320 σελίδες προλογισμένες από τον Κιθ Ρίτσαρντς, τον Μπιλ Γουάιμαν και την Ανι Λένοξ και τυπωμένες από τον οίκο Goodman, συγκεντρώνει εκατοντάδες εικόνες από όλη την καριέρα του. Οι φωτογραφίες των Rolling Stones ειδικά, συνολικά περισσότερες από 800, πρόκειται να εκτεθούν και να διατεθούν προς πώληση στην γκαλερί Atlas του Λονδίνου, από τις 5 Δεκεμβρίου έως τις 31 Ιανουαρίου 2014. Τίποτα βέβαια δεν μοιάζει, για τον Μάνκοβιτς, ικανό να συγκριθεί με τα παλιά τα χρόνια. «Το 12ιντσο εξώφυλλο των βινυλίων ήταν, πολύ απλά, υπέροχος χώρος για έναν φωτογράφο», έλεγε πρόσφατα. «Θυμάμαι κάποτε που είχα φωτογραφίσει ένα τετράπτυχο για το εσωτερικό ενός άλμπουμ. Ηταν εκπληκτικό να έχεις τόσο χώρο να δημιουργήσεις. Τώρα κάτι τέτοιο είναι σχεδόν ανύπαρκτο».