Ασφυξία στην έρευνα

Εδώ και ημέρες το Τμήμα Βιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών είναι ασυνήθιστα άδειο. Μόνο μια αδέσποτη γάτα σουλατσάρει στο ισόγειο. Αν ακολουθήσεις όμως τον διάδρομο προς τα αριστερά και περάσεις τη γυάλινη πόρτα θα συναντήσεις μια μικρή ομάδα καθηγητών και διδακτορικών φοιτητών να δουλεύουν στα εργαστήρια. Μεθοδικά και αθόρυβα. Η πολυήμερη απεργία των διοικητικών υπαλλήλων τούς στέρησε τη δυνατότητα να υποβάλουν αιτήσεις για υποτροφίες. Εχει φρενάρει τη μισθοδοσία των διδακτορικών, οι οποίοι λαμβάνουν τώρα το μηνιάτικο του Αυγούστου. Και δεν έχει επιτρέψει την αγορά αντιδραστηρίων από το εξωτερικό αφού δεν λειτουργεί το σύστημα της αλληλογραφίας. Τόσες εβδομάδες δεν μένουν σιωπηλά μόνο τα αμφιθέατρα. Οι επιπτώσεις του κλειστού πανεπιστημίου πλήττουν και την έρευνα, τη ραχοκοκαλιά της ακαδημαϊκής ζωής.

«Στα εργαστήρια ο χαμένος χρόνος δεν κερδίζεται», λέει ο Γιώργος Διαλλινάς, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Βιολογίας. «Πρέπει να είσαι πρωτότυπος. Εάν σε προλάβει ο Ιταλός ή κάποιος άλλος και κάνει πρώτος τη δημοσίευση ξεκινάς από το μηδέν».

Τις τέσσερις πρώτες εβδομάδες απέφευγε να πάει στο πανεπιστήμιο. Μετά έμπαινε όπως και άλλοι συνάδελφοί του από το πλάι, από τα κάγκελα που φράζουν την πανεπιστημιούπολη καθώς η κεντρική πύλη ήταν κλειστή. Με τον καιρό χαλάρωσε ο έλεγχος στην είσοδο και υπήρξε κατανόηση από απεργούς αλλά και από φοιτητές για την αναγκαιότητα της έρευνας. Ορισμένες ημέρες, ακόμα και τώρα, ο κ. Διαλλινάς μένει στο εργαστήριο για 12 ώρες. Κάποια ραδιοϊσότοπα λήγουν μέσα σε 15 ημέρες και εάν δεν αξιοποιηθούν πειραματικά αχρηστεύονται.

Στο πλευρό του ο αναπληρωτής καθηγητής έχει δύο διδακτορικούς φοιτητές. Οι απεργοί δεν του επέτρεψαν να έχει και τους προπτυχιακούς φοιτητές, οι οποίοι όμως είναι απαραίτητοι για τη δουλειά καθώς βγάζουν το 50% του ερευνητικού έργου. «Ετσι όπως συνεχίζεται η απεργία, η πίεση ασκείται μόνο στους φοιτητές όχι στην κυβέρνηση. Αυτή άλλωστε δεν έχει νοιαστεί για την έρευνα στα ελληνικά πανεπιστήμια», λέει ο κ. Διαλλινάς.

Η ΑΠΕΙΛΗ. Στην πόλωση που έχει δημιουργηθεί το τελευταίο διάστημα με την απεργία, από τη μια, και τη διαθεσιμότητα, από την άλλη, ο μόνος χαμένος είναι το πανεπιστήμιο. Ακόμα και αν ανοίξουν οι πόρτες οριστικά, η τυφλή απομάκρυνση διοικητικών υπαλλήλων θα φράξει την πορεία του ερευνητικού έργου. «Για καθένα ευρώ που επενδύεται για μισθοδοσία διοικητικών υπαλλήλων παράγονται τέσσερα ευρώ στην έρευνα», λέει η αντιπρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Τώνια Μοροπούλου, υπεύθυνη των ακαδημαϊκών θεμάτων. Η επικείμενη απομάκρυνση 399 υπαλλήλων από το Πολυτεχνείο θα μειώσει το προσωπικό σχεδόν κατά 65% δυσχεραίνοντας τη διεξαγωγή πειραμάτων.

«Εάν απολυθεί η πλειονότητα των διοικητικών υπαλλήλων δεν θα μπορούμε να παραγάγουμε έργο. Σε εμάς από τους οκτώ υπαλλήλους θα έφευγαν οι επτά», προσθέτει ο Εμμανουήλ Μικρός, καθηγητής στο Τμήμα Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Κατά της οριζόντιας και μαζικής απόλυσης των διοικητικών υπαλλήλων τάσσεται και ο κ. Διαλλινάς. Εξηγεί ότι είναι απαραίτητοι στις γραμματείες αλλά και ως βοηθοί εργαστηρίων. Κάποιοι μάλιστα από αυτούς διαθέτουν και διδακτορικά. Λέει ότι δεν μπορεί να εξετάσει εάν είναι πολλοί ή λίγοι. Αλλά προτείνει να υπάρχει αξιολόγηση του προσωπικού. «Ανακαλύψαμε ότι υπήρχε διορισμένος φύλακας στο πανεπιστήμιο και δεν τον είχαμε δει για πέντε χρόνια», λέει.

Για τον καθηγητή της Φαρμακευτικής Εμμανουήλ Μικρό το πρόβλημα των πανεπιστημίων είναι πολυσύνθετο. Παραδέχεται ότι αυτή τη στιγμή με τις απεργίες το σύστημα έχει «ξεχαρβαλωθεί», καθώς πραγματοποιούνται μόνο επείγοντα πειράματα. Τρεις φοιτητές που θα συμμετείχαν μέσω του προγράμματος Erasmus στα δικά του εργαστήρια απέφυγαν να έρθουν στην Ελλάδα.

Οι προθεσμίες υποβολής εκθέσεων πεπραγμένων σε ευρωπαϊκά διεπιστημονικά προγράμματα σφίγγουν ασφυκτικά. «Πώς να παραδώσω το δικό μου κομμάτι δουλειάς, που γίνεται σε συνεργασία με ιδρύματα του εξωτερικού, όταν ακόμα δεν έχουμε πάρει τα υλικά που χρειαζόμαστε για τα πειράματα;», λέει ο κ. Μικρός.

Αυτές τις ημέρες συνεχίζει το ερευνητικό έργο του. Τουλάχιστον αυτό που μπορεί να εκτελέσει υπό τις παρούσες συνθήκες. Ο συνάδελφός του στο Τμήμα Βιολογίας Γιώργος Διαλλινάς τονίζει ότι η έρευνα δεν μπορεί να σταματάει. Αναφέρει ως παράδειγμα τον βιολόγο Ζακ Μονό, ο οποίος στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου συμμετείχε ενεργά στη γαλλική αντίσταση και τη νύχτα συνέχιζε τα πειράματά του.

ΤΑ ΚΟΝΔΥΛΙΑ. Προβλήματα θα υπάρξουν και στη λειτουργία του ΕΛΚΕ (Ειδικού Λογαριασμού Κονδυλίων Ερευνας) από τη διαθεσιμότητα, όπως λέει η αντιπρύτανης του ΕΜΠ Τώνια Μοροπούλου. Εάν λιγοστέψει και εκεί το προσωπικό και η απορρόφηση κονδυλίων κολλήσει παραπάνω στη γραφειοκρατία δεν θα μπορούν να διεξαχθούν ομαλά οι έρευνες. Το ΕΛΚΕ πραγματοποιεί την οικονομική διαχείριση των ερευνητικών προγραμμάτων. Στο Πανεπιστήμιο Αθηνών λειτουργούν 241 εργαστήρια. Κατά τη δεκαετία 1999-2009 το Μετσόβιο Πολυτεχνείο πραγματοποίησε 3.727 ερευνητικά έργα, απορροφώντας για αυτά 363 εκατομμύρια ευρώ.