Ο λαογράφος του αθέατου

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 η τραβεστί Πάολα Ρεβενιώτη (μετέπειτα εκδότρια του περιοδικού «Κράξιμο» και πολιτική ακτιβίστρια) κατέβαινε από την Ομόνοια προς την Συγγρού για «πεζοδρόμιο» με μια φίλη της και έκαναν οτοστόπ.

Το Φολκσβάγκεν με τον κύριο με το μούσι σταμάτησε, εκείνες επιβιβάστηκαν και δεν άργησαν να πιάσουν το κουβεντολόι στο πίσω κάθισμα και μάλιστα στα καλιαρντά (την αργκό των ομοφυλόφιλων). Αίφνης, ο κύριος με το μούσι άρχισε να τις διορθώνει και να μιλάει άψογα τη «διάλεκτο». Αυτό, εκείνη τη μακρινή εποχή μπορεί να ήταν κανονικό αφού τα καλιαρντά δεν ήταν μια ξεχασμένη γλώσσα αλλά αρκετά (τότε ακόμη) διαδεδομένη στις πιάτσες και στο σινάφι των ομοφυλόφιλων.

Ο κύριος με το μούσι, όμως, είχε άλλον λόγο που είχε μάθει αυτήν τη γλώσσα, είχε καταγράψει για χρόνια λέξεις και φράσεις, είχε συγκεντρώσει δεκάδες συνομιλίες για το βιβλίο του «Καλιαρντά» που μόλις τότε – το 1971 – είχε ήδη εκδώσει. Και ο κύριος με το μούσι στο Φολκσβάγκεν ήταν ο Ηλίας Πετρόπουλος, ο πρωτοποριακός συγγραφέας – λαογράφος του άστεως που καταπιάστηκε με πάθος με τα θέματα της μικρής Ιστορίας, της καθημερινότητας, του περιθωρίου, της αθέατης πλευράς της Σελήνης.

Φέτος συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από τον θάνατό του στο Παρίσι (3 Σεπτεμβρίου του 2003) και αγαπημένοι του φίλοι και όχι μόνο θα διαβάσουν αποσπάσματα από το έργο του στο Polis Art Café του κέντρου της Αθήνας, ένα έργο ογκώδες, όπου οι πιο αθέατες, καθημερινές, λαϊκές όψεις της ζωής ταξινομούνται και παρελαύνουν.

Πρωτοποριακός, με τα περίφημα «Ρεμπέτικα τραγούδια» (βέβαια έχουν αρκετά λάθη) που εκδόθηκαν το 1968 πρώτη φορά και στον μνημειώδη τόμο το 1979, έκτασης 700 σελίδων. Μια έρευνα που περιλαμβάνει τεράστια συλλογή τραγουδιών και φωτογραφιών. Το «Εγχειρίδιον του καλού κλέφτη», μελέτη για τον υπόκοσμο, που λατρεύτηκε από τη νεολαία της δεκαετίας του ’70. Τα «Καλιαρντά» που προαναφέραμε και για τα οποία καταδικάστηκε σε πεντάμηνη φυλάκιση το 1977. Αλλά και έρευνες με τίτλους όπως «Το άγιο χασισάκι», «Καπανταήδες και μαχαιροβγάλτες», «Ιστορία της καπότας», «Κουραδοκόφτης», «Το μπουρδέλο», «Υπόκοσμος και Καραγκιόζης», βιβλία για τον «Τούρκικο καφέ εν Ελλάδι», την αυλή, το παράθυρο ή το μπαλκόνι, τη φουστανέλα ή την τραγιάσκα. Ο Ηλίας Πετρόπουλος είχε από την αρχή μέλημα να πάρει από το χέρι τη λαογραφία του άστεως και να τη βοηθήσει να αποδράσει από το πανεπιστημιακό κατεστημένο.

Βαθιά σχολαστικός, οργάνωνε και ταξινομούσε το υλικό του για το κάθε φορά θέμα του, ενώ αντλούσε τις πληροφορίες του από την επιτόπια έρευνα που ο ίδιος έκανε (ας πούμε περιηγήθηκε νεκροταφεία της Γαλλίας και της Ελλάδας παρέα με τη σύντροφό του Μαίρη Κουκουλέ και τον ελληνιστή Ζακ Λακαριέρ). Αλλά και όταν βρέθηκε στη φυλακή κατηγορούμενος για πορνογραφία (με τα «Καλιαρντά») το 1972, μιλούσε ώρες με τους ποινικούς κρατουμένους και κρατούσε σημειώσεις. Μάλιστα, όταν τον πλησίασε και τον ρώτησε έκπληκτος «τι κάνεις;» ο τότε πολιτικός κρατούμενος Λάκης Σάντας (ένας εκ των δύο που στην Κατοχή κατέβασαν τη σημαία των Γερμανών από την Ακρόπολη), ο Ηλίας Πετρόπουλος του απάντησε: «Εγώ δεν κάνω φυλακή, εγώ κάνω έρευνα».

ΣΤo παρισι. Η ενασχόλησή του με τον κόσμο του περιθωρίου τον υποχρέωσε σε ένα ατελείωτο «μπες – βγες» στις φυλακές και το 1975 ο Πετρόπουλος έφυγε για το Παρίσι, όπου έμεινε όλα τα χρόνια μέχρι τον θάνατό του. Από εκεί θα «απασφάλιζε» συχνά με άρθρα και βιβλία που θύμιζαν χειροβομβίδες κατά της μικροαστικής ελληνικής υποκρισίας. Ο ίδιος υπήρξε ο βασικός υπεύθυνος που «φωτίστηκαν» οι πιο άγνωστες πλευρές της καθημερινότητας, ένας ρομαντικός που συχνά φορούσε το προσωπείο του ανηλεούς, του βωμολόχου, ένας λοξός συγγραφέας που σήμερα «ελέγχεται» για τη μεθοδολογία του, αλλά χωρίς αυτόν η Λαογραφία θα ήταν πολύ πίσω.

Στη σημερινή εκδήλωση αποσπάσματα από τα βιβλία του Ηλία Πετρόπουλου θα διαβάσουν οι: Ηλίας Λογοθέτης, Γιώργος Μοσχίδης, Πόπη Μοσκώφ, Κώστας Μποσταντζόγλου, Βαγγέλης Ραπτόπουλος, Τέος Ρόμβος, Ελπίδα Σκούφαλου, Εφη Τσαπαρέλη. Ρεμπέτικα θα παίξουν και θα τραγουδήσουν ο Δημήτρης Χατζής (κιθάρα – τραγούδι), ο Γιώργος Οικονόμου (μπουζούκι – τραγούδι) και η Ειρήνη Λιοκουκουδάκη (τραγούδι – κρουστά).