[Ανάλυση] Χορεύοντας με τους λύκους

Homo homini lupus est. Ο άνθρωπος είναι λύκος για τον συνάνθρωπό του. Με την άδεια του βρετανού φιλοσόφου Τόμας Χομπς, αυτή είναι η περιγραφή της τριήμερης συζήτησης για την πρόταση μομφής. Ποτέ στα χρονικά της Μεταπολίτευσης, από τότε που αποκαταστάθηκε η Δημοκρατία το 1974, ποτέ, ακόμη και στις φάσεις της χειρότερης πόλωσης, δεν έχουμε δει τόσοι/τόσες πολλοί/πολλές να κατασπαράσσουν και να κατασπαράσσονται από τόσους/τόσες πολλούς/πολλές. Οι συγκρούσεις είναι ανεξαρτήτως φύλου ή βαθμού. Διεξάγονται μεταξύ αρχηγών ή μεταξύ βουλευτών, μεταξύ ανδρών ή μεταξύ ανδρών και γυναικών. Είναι επίσης προφανές ότι ο στόχος των μεν είναι να καταστρέψουν τους δε. Οι συγκρούσεις – και όχι μόνο η «μονομαχία» Βενιζέλου-Τσίπρα – αποβλέπουν στην εξόντωση. Εχουν δηλαδή προσωπικό χαρακτήρα και δεν εμφορούνται από διαφορετικές πολιτικές ιδεολογίες.

Η εικόνα είναι ανησυχητική. Πριν αρχίσει κανείς να μοιράζει κακούς βαθμούς, να καυτηριάζει συγκεκριμένες συμπεριφορές ή να φωτίζει την παραπολιτική διάσταση του ενός ή του άλλου καβγά, θα ήταν προτιμότερο να επιχειρήσει μια συνολικότερη προσέγγιση. Τι συμβαίνει στο χωριό της ελληνικής πολιτικής; Γιατί έχουν βγει τα μαχαίρια και τα δίκρανα; Ο καθηγητής για θέματα ηγεσίας του Χάρβαρντ, Ρον Χάιφετς, που είχε κληθεί από τον Γιώργο Παπανδρέου να βοηθήσει/συμβουλέψει τους υπουργούς του όταν η Ελλάδα μπήκε στην κρίση το 2009-2010 είχε κάνει, κατ’ ιδίαν, μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση σε έναν από αυτούς. Μάλλον γιατί τον ήξερε από το Κέμπριτζ της Μασαχουσέτης όπου είχαν πρωτοβρεθεί στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Διεισδυτικός παρατηρητής κοινωνιών που αντιμετωπίζουν μια «πρόκληση προσαρμογής» – και όχι μια απλή αλλαξοκαιριά – ο Χάιφετζ είχε υιοθετήσει συστημική ανάγνωση και είχε προειδοποιήσει: «Προσέξτε γιατί σε λίγο ο ένας στην κυβέρνηση θα τα βάζει με τον άλλον».

Δεν είναι ότι η αποτυχία φέρνει διχόνοια. Αλλά ότι μια κοινωνία που δεν μπορεί να υπερβεί μια κρίση γιατί δεν θέλει ή δεν ξέρει πώς να αλλάξει συνήθως υποκύπτει σε διάφορες παθολογίες. Μια από αυτές είναι η αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων. Αν δεν είναι μια εθνοτική ομάδα – από τους Εβραίους του Μεσοπολέμου ώς τους Ρομά στη σημερινή Ευρώπη – τότε η κοινωνία σπάει σε υποομάδες που η μία κατηγορεί την άλλη. Και μάλιστα με μίσος. Είναι αυτό το μίσος που βλέπουμε στη Βουλή. Το μίσος ξεχειλίζει γιατί αντανακλά, με συστημικό τρόπο, την ευρύτερη ατμόσφαιρα στη χώρα, την οργή της κοινωνίας. Αντανακλά επίσης την αδυναμία εξόδου από την κρίση. Το πολιτικό σύστημα δεν έχει λύση. Η κυβέρνηση προσπαθεί αλλά μετά από ένα καλοκαίρι ελπίδας υπάρχει ο φόβος ότι θα βρούμε πάλι τοίχο στην Ευρώπη. Η αντιπολίτευση πάλι ξέρει μέσα της ότι δεν έχει κάτι ουσιαστικό ή διαφορετικό να προτείνει. Ηδη άρχισε να παίζει στο βάθος της Κουμουνδούρου η μουσική της δραχμής.

Οπότε το πολιτικό προσωπικό αλληλοσπαράσσεται σαν το πλήρωμα ενός ιστιοφόρου χαμένου στην ομίχλη όταν τα νεύρα ξεχειλώσουν. Δεν έχει σημασία ποιος άρχισε. Εχει σημασία ότι κανείς δεν σκέφτηκε να μη σηκώσει το γάντι. Κανείς δεν υιοθέτησε μια πολιτική συλλογιστική που να λέει ότι μια ήπια προσέγγιση θα ήταν ίσως πιο πειστική από την καταστροφή του αντιπάλου. Αυτό είναι κακό νέο. Ενδεχομένως η κυβέρνηση να έχει δίκιο όταν βλέπει τον ΣΥΡΙΖΑ και τους ΑΝΕΛ ως καταστροφικούς παίκτες, αλλά το σπιράλ της έντασης δεν θα βγάλει κανέναν ωφελημένο και, κυρίως, τη χώρα.