Η μουσική κάνει καλό στην υγεία

Είτε ροκάρετε υπό τους ήχους των Ζέπελιν στο αυτοκίνητο είτε χαλαρώνετε με Μότσαρτ ή Χάρη Αλεξίου στο σαλόνι σας, το πιθανότερο είναι πως γνωρίζετε πολύ καλά ότι η μουσική μπορεί να σας «ανεβάσει» ή να σας ηρεμήσει σε χρόνο… dt.

Για τους επιστήμονες, όμως, το μέγα ερώτημα είναι τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλό μας, που επιτρέπει στη μουσική να ασκεί τόσο ισχυρή επίδραση στην ψυχή μας και πώς μπορεί αυτή η επίδραση να ωφελήσει το σώμα μας.

Τον γρίφο αρχίζουν να επιλύουν μελέτες των τελευταίων ετών, οι οποίες δείχνουν πως όταν ακούμε αλλά και όταν παίζουμε μουσική, ελαττώνεται η αρτηριακή πίεση, μειώνεται ο καρδιακός παλμός, περιορίζεται το στρες και αμβλύνονται το άγχος και η κατάθλιψη. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις πως όσοι παίζουν κάποιο μουσικό όργανο έχουν πιο γερό ανοσοποιητικό σύστημα και, μεγαλώνοντας, διατηρούν πιο οξείες τις νοητικές λειτουργίες τους.

Μια από τις σχετικές μελέτες αποτελεί συνδυασμένη ανάλυση 400 προγενέστερων και διεξήχθη από ερευνητική ομάδα υπό τον δρα Ντάνιελ Λεβάιτιν, καθηγητή Ψυχολογίας & Συμπεριφορικής Νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο ΜακΓκιλ του Καναδά και έναν από τους γνωστότερους μελετητές της νευροεπιστήμης της μουσικής.

Η μετανάλυση αυτή, που δημοσιεύθηκε τον φετινό Απρίλιο στο επιστημονικό περιοδικό «Trends in Cognitive Sciences», συμπεριέλαβε μελέτες σε ασθενείς οι οποίοι επρόκειτο να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση και οι οποίοι είτε άκουγαν την αγαπημένη τους μουσική είτε έπαιρναν αγχολυτικά φάρμακα. Οι ερευνητές ζήτησαν από τους ασθενείς να βαθμολογήσουν το άγχος που ένιωθαν ενώ τους υπέβαλλαν σε μετρήσεις της ορμόνης του στρες, της κορτιζόλης. Αποτέλεσμα: όσοι άκουγαν μουσική ένιωθαν λιγότερο άγχος και είχαν χαμηλότερη κορτιζόλη απ’ ό,τι όσοι πήραν αγχολυτικά. Ανάλογα ευρήματα είχαν και μελέτες σε πάσχοντες από καρκίνο, οι οποίοι παρουσίαζαν σημαντική άμβλυνση του άγχους τους όταν άκουγαν μουσική.

Ο δρ Λεβάιτιν και οι συνεργάτες του παραθέτουν επίσης μελέτες που συσχετίζουν τη μουσική με πιο ισχυρό ανοσοποιητικό σύστημα και ιδίως με υψηλότερα επίπεδα του αντισώματος ανοσοσφαιρίνη Α και των κυττάρων που καταπολεμούν βακτήρια και ιούς.

Το 2011, εξάλλου, μελέτη που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο του Jyväskylä στη Φινλανδία και δημοσιεύθηκε στη «Βρετανική Επιθεώρηση Ψυχιατρικής» (BJP) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προσθήκη μουσικοθεραπείας στη συνήθη αντικαταθλιπτική αγωγή αυξάνει την επιτυχία των θεραπειών για την κατάθλιψη. Στη μελέτη αυτή είχαν συμμετάσχει 79 πάσχοντες από κατάθλιψη ηλικίας 18 έως 50 ετών, οι 33 εκ των οποίων έκαναν κατά μέσο όρο 18 συνεδρίες μουσικοθεραπείας ως συμπλήρωμα της αντικαταθλιπτικής αγωγής τους.

Την ίδια χρονιά δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Neuropsychology» μελέτη του Πανεπιστημίου του Κάνσας, η οποία έδειξε ότι τα μαθήματα μουσικής που κάνει κάποιος στην παιδική ηλικία μπορεί να τον βοηθήσουν να διατηρήσει μυαλό ξυράφι μέχρι τα βαθιά του γηρατειά, ακόμα και αν στο μεσοδιάστημα έπαψε να παίζει το μουσικό όργανο που είχε διδαχθεί στη νιότη του. Η μελέτη αυτή είχε διεξαχθεί σε 70 υγιείς εθελοντές ηλικίας 60-83 ετών, οι οποίοι επί ένα έως τουλάχιστον δέκα χρόνια έκαναν μαθήματα πιάνου, φλάουτου, κλαρινέτου και άλλων μουσικών οργάνων. Αποτέλεσμα: όσο περισσότερα χρόνια έπαιζαν μουσική οι εθελοντές στα νιάτα τους τόσο καλύτερα απέδιδαν όταν γέρασαν σε τεστ νοητικών δεξιοτήτων που αφορούσαν την οπτικοχωρική μνήμη, την ονοματοδοσία αντικειμένων και τη νοητική ευελιξία (είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται στις νέες πληροφορίες).

Φέτος τον Ιανουάριο δημοσιεύθηκε ολλανδική μελέτη που έδειξε ότι η ενασχόληση με ένα μουσικό όργανο ωφελεί το καρδιαγγειακό σύστημα. Οπως γράφουν στην «Ολλανδική Επιθεώρηση Καρδιάς» (NHJ) επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Leiden, μελέτησαν 53 εθελοντές ηλικίας 18-30 ετών, οι 25 εκ των οποίων ήταν μουσικοί. Ολοι οι νεαροί είχαν παρόμοια χαρακτηριστικά (λ.χ. ύψος, βάρος, κατανάλωση καφεΐνης και αλκοόλ, επίπεδο φυσικής δραστηριότητας), με εξαίρεση φυσικά τη μουσική. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αρτηριακή πίεση των μουσικών ήταν σημαντικά χαμηλότερη από αυτήν των συνομηλίκων τους που δεν έπαιζαν μουσική, ενώ και ο καρδιακός παλμός τους έτεινε να είναι πιο χαμηλός.

Στο ίδιο μήκος κύματος, μελέτη του Πανεπιστημίου του Λονδίνου που δημοσιεύθηκε το 2012 στο επιστημονικό περιοδικό «Perspectives in Public Health» κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ηλικιωμένοι που παίζουν μουσική αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα ευεξίας απ’ ό,τι οι συνομήλικοί τους που ασχολούνται με άλλα χόμπι.

Και πάλι το 2012 δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nutrition» μια άλλη συνδυασμένη ανάλυση προγενέστερων μελετών, που έδειξε ότι η μουσική μπορεί να ωφελήσει τους πάσχοντες από συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, τα πρόωρα βρέφη, τη λειτουργία του πεπτικού και του ανοσοποιητικού συστήματος, καθώς και την αντίληψη του πόνου.      n

Γιατί μας αρέσει

Πώς αποφασίζουμε, όμως, ποια μουσική μάς αρέσει; Το μυστικό κρύβεται στον εγκέφαλο, σύμφωνα με μελέτη που δημοσίευσαν προ μηνών στο επιστημονικό περιοδικό «Science» επιστήμονες από το Ερευνητικό Ιδρυμα Rotman στο Τορόντο του Καναδά.

Οι ερευνητές υπό τη δρα Βάλορι Σάλιµπουρ υπέβαλαν 19 εθελοντές σε λειτουργική µαγνητική τοµογραφία (fMRI) εγκεφάλου – µια απεικονιστική εξέταση που δείχνει τη λειτουργία στα τµήµατα του εγκεφάλου ενόσω  κάνουµε κάτι. Εν προκειµένω, οι εθελοντές έπρεπε να αποφασίσουν πόσο θα πλήρωναν για 60 αποσπάσµατα τραγουδιών τα οποία δεν είχαν ξανακούσει.

Οπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, οι εθελοντές πλήρωναν αναλόγως µε την ενεργοποίηση του επικλινούς πυρήνα – µιας δοµής του εγκεφάλου η οποία παίζει ρόλο στη δηµιουργία των προσδοκιών. Οσο πιο έντονη ήταν η ενεργοποίησή του από ένα µουσικό απόσπασµα τόσο περισσότερα χρήµατα δήλωναν πως θα πλήρωναν γι’ αυτό.

Μια άλλη δοµή του εγκεφάλου που επίσης παίζει ρόλο στις µουσικές προτιµήσεις είναι η άνω κροταφική έλικα. Μελέτες έχουν δείξει πως το είδος της µουσικής που ακούει κάποιος στη διάρκεια της ζωής του επηρεάζει τον σχηµατισµό της, ενώ ένας από τους ρόλους της είναι να αποθηκεύει αποσπάσµατα από τα τραγούδια που επηρεάζουν τις µουσικές προτιµήσεις µας. Αν, λ.χ., ένας άνθρωπος ακούει κάποια εποχή πολλή τζαζ, έχει περισσότερες πιθανότητες να δηλώσει πως του αρέσει ένα νέο κοµµάτι της τζαζ απ’ όσες ένας άνθρωπος ο οποίος ουδέποτε κατά το παρελθόν έχει ακούσει τζαζ.

Ολοι τα ίδια ακούμε

Η μουσική είναι κάτι σχεδόν ενιαίο για όλους τους ανθρώπους, σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Στάνφορντ που δημοσιεύθηκε την άνοιξη στην «Ευρωπαϊκή Επιθεώρηση Νευροεπιστήμης» (EJN).

Συμμετείχαν 17 εθελοντές με ελάχιστη έως καμία μουσική εκπαίδευση, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε fMRI ενόσω άκουγαν τέσσερις συμφωνίες του άγγλου συνθέτη κλασικής μουσικής Ουίλιαμ Μπόις.  Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι μεταξύ των εθελοντών τους η δραστηριότητα σε βασικές δομές του εγκεφάλου (όχι σε αυτές των μουσικών προτιμήσεων) ήταν παρόμοια όταν άκουγαν τις τέσσερις συμφωνίες, γεγονός που υποδηλώνει ότι όχι μόνο αντιλαμβάνονταν με παρόμοιο τρόπο τη μουσική, αλλά έως έναν βαθμό η εμπειρία ήταν κοινή για όλους. Στην πραγματικότητα, η δραστηριότητα στις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την κίνηση, την προσοχή, τον προγραμματισμό και τη μνήμη ήταν η ίδια στους εθελοντές και σε όλες τις συμφωνίες.

Το επόμενο βήμα της έρευνας γύρω από τη νευροεπιστήμη της μουσικής είναι να καταγραφούν οι χημικές ουσίες του εγκεφάλου που εκλύονται όταν ακούμε και όταν παίζουμε μουσική, καθώς και σε ποια τμήματα του εγκεφάλου δραστηριοποιούνται.

Και αν κάποιος αναρωτιέται ποιο είναι το νόημα όλων αυτών των μελετών, ο δρ Λεβάιτιν έχει την απάντηση: «Μαθαίνοντας καλύτερα την οργάνωση και λειτουργία του εγκεφάλου καθώς και τις επιδράσεις στο σώμα, θα μπορέσουμε να βρούμε καλύτερες θεραπείες για πολλά προβλήματα υγείας, από τους τραυματισμούς του εγκεφάλου και τις καρδιοπάθειες έως τις ψυχιατρικές διαταραχές».