Οταν έκλαψε η ξύλινη μαριονέτα

«Η διπλή αυτοκτονία στο Σονεζάκι», ένα από τα μεγάλα γεγονότα στο φετινό Φεστιβάλ του Φθινοπώρου στο Παρίσι, ανήκει στο κλασικό ρεπερτόριο μπουνράκου. Της ξύλινης ιαπωνικής μαριονέτας, όπως θα ονομάζαμε στη Δύση το συγκεκριμένο θεατρικό είδος. Και ο Χιρόσι Σουγκιμότο, φωτογράφος ιδιαίτερος και γνωστός για τη σχολαστική δουλειά του πάνω στις απεικονίσεις του φωτός κατά τη διάρκεια διαφορετικών χρονικών στιγμών και γεωγραφικών συντεταγμένων, παρουσιάζει μια άλλη πτυχή του.

«Οταν ήμουν παιδί στο Τόκιο τη δεκαετία του ’50, το μπουνράκου δεν ήταν διαδεδομένο επειδή η τέχνη του ανθούσε στην Οσάκα. Αρχισα να ανακαλύπτω τις παραδοσιακές τέχνες τον καιρό που εγκαταστάθηκα στη Νέα Υόρκη για τις φωτογραφικές σπουδές μου». Ετσι άρχισε να συλλέγει μάσκες και αντικείμενα και έφτασε στις ξύλινες κούκλες του μπουνράκου. Χάρη σε αυτές, απέκτησε την εμμονή του για το φως και το πάθος να δίνει «ζωή σε μια ψυχή πεθαμένη», που άλλωστε χαρακτηρίζει και όλη την πορεία της δουλειάς του με τις εικόνες.

Η απόφασή του το 2011 να σκηνοθετήσει το συγκεκριμένο έργο ήταν μια πρόκληση που τον οδήγησε στο σπάσιμο των ταμπού. Οι καλλιτέχνες του Εθνικού Θεάτρου της Οσάκα με τους οποίους συνεργάστηκε για το ανέβασμα του έργου «Η διπλή αυτοκτονία στο Σονεζάκι» δέχτηκαν τους δικούς του κανόνες, που παρέβαιναν την παράδοση αιώνων στην τέχνη του μπουνράκου, η οποία μεταδίδεται από τον 17ο αιώνα από γενιά σε γενιά. Μία από τις ρηξικέλευθες προτάσεις του Χιρόσι Σουγκιμότο είναι η προβολή εικόνων βίντεο που αφηγούνται τον χρόνο της νύχτας, τις ανεπαίσθητες γραμμές που παρεμβαίνουν στον ουράνιο ορίζοντα, τις κινήσεις μιας ανθισμένης κερασιάς ή ενός δάσους. Εικόνες που το σύνολό τους προσδίδει το στοιχείο του φανταστικού σε ένα έργο μυθικό.

ΚΥΜΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΩΝ. «Η διπλή αυτοκτονία» είναι έργο του 18ου αιώνα γραμμένο από τον Σικαμάτσου Μονζεμόν, ο οποίος δεν καταπιάστηκε με έναν επικό θρύλο, προσφιλές θέμα του μπουνράκου, αλλά εμπνέεται από την αυτοκτονία δύο εραστών. Το έργο γνωρίζει μεγάλη επιτυχία, σε βαθμό που στην εποχή του προκάλεσε κύμα αυτοκτονιών αναγκάζοντας την ιαπωνική κυβέρνηση να απαγορεύσει το ανέβασμά του για τους επόμενους δυόμισι αιώνες.

Οι μαριονέτες μοιάζουν να πλέουν μέσα στον χώρο. Ολα συμβαίνουν για να υπενθυμίσουν σε εμάς τους ζωντανούς ότι είμαστε σκιές της ζωής. Μπορεί οι κώδικες και οι αναφορές του έργου να είναι ιαπωνικοί, υπάρχει όμως μια παγκόσμια διάσταση σε αυτές τις ξύλινες κούκλες του ενός μέτρου ύψος. Σε αυτή την τέχνη που αρχίζει με τη διήγηση μιας ιστορίας που μιλά για θάνατο και τελειώνει με ένα δάκρυ στο πρόσωπο της μαριονέτας.

Δεκάδες χρόνια εκπαίδευσης
Στο μπουνράκο κάθε μαριονέτα κινείται από τρεις άνδρες. Ενας για τις κινήσεις των ποδιών, ο δεύτερος για τα χέρια και ο τρίτος για τις εκφράσεις του προσώπου. Χρειάζονται δεκάδες χρόνια εκπαίδευσης και το ανώτατο επίπεδο της τεχνικής τους είναι ο χειρισμός του πρόσωπου. Μόνο ο χειριστής του προσώπου εμφανίζεται στη σκηνή με ακάλυπτο το δικό του πρόσωπο.