Τρεις αδελφές κυνηγοί θησαυρών

Πολύτιμα και «κλεμμένα» έργα τέχνης επιχειρούν να «ξεθάψουν» τρεις μεσήλικες αδελφές από τα υπόγεια του Εθνικού Μουσείου της Σερβίας οι οποίες έχουν αναγάγει σε στόχο ζωής να κερδίσουν τη χαμένη κληρονομιά του Αμπρουάζ Βολάρ, του ανθρώπου που ανέδειξε καλλιτέχνες όπως ο Πικάσο ή ο Σεζάν

Είναι τρεις. Είναι αδελφές. Και έχουν περάσει όλες τα πενήντα. Αντί να πλέκουν ήσυχα στον καναπέ τους όμως, να φτιάχνουν γλυκά και να λένε παραμύθια στα εγγόνια τους, κυνηγούν κλεμμένα έργα τέχνης. Δεν είναι ούτε οι μαμάδες ούτε οι γιαγιάδες των αειθαλών «Αγγέλων του Τσάρλι», αλλά οι αδελφές Σέμπαστιεν: η Λουίζ, η Ασούντα και η Εστέλ.

Η αποστολή τους δεν έχει να ζηλέψει σε τίποτα, όμως, τις θρυλικές ντετέκτιβ καθώς έχουν εξαπολύσει κυνηγητό για να πάρουν πίσω 429 πίνακες όλων των κορυφαίων ζωγράφων – ένα ολόκληρο μουσείο δηλαδή – που βρίσκονται στα υπόγεια του Εθνικού Μουσείου της Σερβίας κρυμμένοι και αθέατοι εδώ και δεκαετίες. Πριν όμως οι πολύτιμοι πίνακες, που φέρουν υπογραφές καλλιτεχνών όπως οι Γκογκέν, Ντεγκά, Ματίς, Ρενουάρ και Μονέ, καταλήξουν στο υπόγειο, φυγαδεύτηκαν από το Παρίσι στο Βελιγράδι με διπλωματικούς σάκους, καταχωνιάστηκαν πίσω από το ψευδοχώρισμα μιας κουζίνας και έχασαν τον προστάτη τους στους θαλάμους αερίων των στρατοπέδων συγκέντρωσης των Ναζί, ενώ την ίδια ώρα οι αδελφές διεκδικούν πίνακες από τα μουσεία Ορσέ, Ρενουάρ και την Εθνική Πινακοθήκη του Καναδά.

Ποιες είναι όμως οι τρεις κυρίες και για ποιον λόγο διεκδικούν τα έργα τέχνης που αξίζουν πολλές δεκάδες εκατομμυρίων ευρώ; Είναι κληρονόμοι του Αμπρουάζ Βολάρ, του γάλλου εμπόρου τέχνης που «δημιούργησε» πολλούς από τους μεγάλους ζωγράφους του 20ού αιώνα, όπως ο Πάμπλο Πικάσο – διοργάνωσε την πρώτη του έκθεση όταν ο Πικάσο ήταν 19 ετών -, ο Πολ Γκογκέν, ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ και ο Πολ Σεζάν. Και οι οποίες έχουν αρχίσει, με τη βοήθεια της γαλλικής Αστυνομίας, αγώνα για να διεκδικήσουν τα έργα που εκλάπησαν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οταν ο αυτοδημιούργητος και πένης στα νιάτα του Βολάρ – που κατάφερε να γίνει δισεκατομμυριούχος μέσω της γκαλερί που άνοιξε στο Παρίσι – πέθανε σε τροχαίο κοντά στο Παρίσι το 1939, δεν άφησε πίσω του μόνο πορτρέτα του ζωγραφισμένα από τους Ρενουάρ, Σεζάν και Πικάσο, ώστε ο Πικάσο να δηλώνει ότι «ούτε η πιο ωραία γυναίκα στον κόσμο δεν έχει ζωγραφιστεί τόσο συχνά όσο εκείνος». Στο σπίτι του βρέθηκαν περί τα 10.000 έργα, που αποτελούσαν μία από τις πιο πολύτιμες συλλογές της εποχής εκείνης.

Τα δύο τρίτα της συλλογής αυτής τα κληροδότησε στη Μαντλέν ντε Γκαλέα – οι φήμες την ήθελαν ερωμένη του -, στον σύζυγό της και στον γιο της, που λέγεται ότι ήταν γιος του Βολάρ. Τα υπόλοιπα έργα μοιράστηκαν ανάμεσα στους αδελφούς και τις αδελφές του, τα οποία πωλήθηκαν εν συνεχεία στον Εντουαρντ Τζόνας, έναν παλαιοπώλη, και τη σύζυγό του. Οι τρεις κυρίες είναι ανιψιές της.

Σύμφωνα με την αγωγή που έχουν καταθέσει οι αδελφές Σέμπαστιεν, ο αδελφός τού Βολάρ, Λουσιέν, εμπιστεύτηκε 429 έργα στον Εριχ Χλόμοβιτς, έναν σέρβο προστατευόμενο του Βολάρ, ο οποίος τα φυγάδευσε το 1940 μέσα σε διπλωματικούς σάκους στη Γιουγκοσλαβία. «Ολα πήγαν πολύ καλά, όπως τα είχαμε συμφωνήσει, και όπως επιθυμούσατε δεν ανέφερα το όνομά σας», έγραφε σε επιστολή του ο Χλόμοβιτς προς τον Λουσιέν.

Ο νεαρός τότε Χλόμοβιτς – Εβραίος στην καταγωγή – δήλωσε στις γιουγκοσλαβικές Αρχές ότι σκόπευε να ανοίξει ένα μουσείο μοντέρνας τέχνης στο Βελιγράδι, όμως ο θάνατος στους θαλάμους αερίων τον πρόλαβε το 1942, σε ηλικία 27 ετών. Οι Γιουγκοσλάβοι έσπευσαν να κατασχέσουν τα έργα. Και πίσω από ένα ψευδοχώρισμα της κουζίνας του ανακάλυψαν 48 έργα Ρενουάρ, 29 πίνακες του Ντεγκά και λιθογραφίες του Σεζάν μαζί με δημιουργίες των Μπονάρ και Πισαρό.

«Ξέρουμε πως ό,τι έκανε ο Χλόμοβιτς ήταν εντελώς παράνομο. Χρησιμοποίησε διπλωματικούς σάκους χωρίς ειδική άδεια για την εξαγωγή των έργων», υποστηρίζει στους κυριακάτικους «Τάιμς» ο δικηγόρος των τριών αδελφών Φρανσουά Ονορά και εκτιμά πως ειδικό τμήμα αστυνομικών που ασχολείται με την παράνομη διακίνηση έργων τέχνης θα καταφέρει σύντομα να εξασφαλίσει άδεια έρευνας στο Βελιγράδι.

Το μουσείο όπου βρίσκονται οι πίνακες στη σερβική πρωτεύουσα είναι κλειστό, ενώ στο μεταξύ οι Σέρβοι φοβούνται ότι θα πρέπει να επιστρέψουν τα έργα στους νόμιμους δικαιούχους τους, δεδομένου ότι υπάρχει δικαστικό προηγούμενο: άλλοι 190 πίνακες, τους οποίους ο Χλόμοβιτς άφησε σε υποκατάστημα της τράπεζας Σοσιετέ Ζενεράλ στο Παρίσι, αποτέλεσαν επίσης αντικείμενο 29χρονης δικαστικής διαμάχης με νικήτριες τελικά τις κληρονόμους.

Οι αδελφές Σέμπαστιαν πιστεύουν ότι η επιθυμία της Σερβίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα λειτουργήσει υπέρ τους, ενώ θετικό ρόλο θα παίξει στην έκβαση της υπόθεσης και το γεγονός ότι η γαλλίδα υπουργός Πολιτισμού Ορελί Φιλιπετί έχει ζητήσει να ενταθούν οι προσπάθειες για τον εντοπισμό κλεμμένων έργων τέχνης.

Οι τρεις αδελφές, ωστόσο, δεν τα έχουν βάλει μόνο με τη Σερβία. Τα διεκδικητικά τους βέλη έχουν δεχθεί και γαλλικά μουσεία, όπως τα Ορσέ και Ρενουάρ, όπου ισχυρίζονται ότι υπάρχουν έργα – κληρονομιά του Βολάρ. Οι διεκδικούμενοι πίνακες είναι ανάμεσα στα εκατοντάδες που είτε κατασχέθηκαν από τους Γερμανούς είτε επεστράφησαν μετά τον πόλεμο και φυλάχθηκαν «προσωρινά» σε διάφορα μουσεία.

Από το δίχτυ των αδελφών Σέμπαστιαν δεν έχει ξεφύγει ούτε η Εθνική Πινακοθήκη του Καναδά, καθώς διεκδικούν μια υδατογραφία του Σεζάν που βρίσκεται στις αποθήκες της. Κι αν αναρωτιέστε πόσο φιλότεχνες είναι, η απάντηση βρίσκεται σε δημοπρασία τοπιογραφίας του Αντρέ Ντερέν που βρισκόταν ανάμεσα στα έργα που κατάφεραν να πάρουν από την τράπεζα. Πωλήθηκε προς 18,8 εκατ. ευρώ.