Το Βατερλώ (του Κιούμπρικ) που δεν έγινε ποτέ

Εχουν και οι ταινίες και τα μεγαλόπνοα σχέδια το Βατερλώ τους. Απόδειξη; Ο φιλόδοξος «Ναπολέων» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ που έμεινε για σαράντα χρόνια μόνο στα χαρτιά – παρότι ο σκηνοθέτης είχε συγκεντρώσει έναν τεράστιο όγκο ιστορικού και άλλου υλικού για να είναι όσο γίνεται πιστός στην αναράσταση των ναπολεόντειων χρόνων.
Τώρα ενθουσιασμό έχει προκαλέσει – όχι μόνο στους απανταχού θαυμαστές του έργου του Κιούμπρικ – η απόφαση του Στίβεν Σπίλμπεργκ να εμφυσήσει ζωή σε εκείνη «τη μεγαλύτερη ταινία όλων των εποχών» που δεν έγινε ποτέ, μόνο που θα μεταθέσει την κινηματογραφική φιλοδοξία στο τηλεοπτικό πλατό! Εφτανε μόνο να βγει ο Σπίλμπεργκ να δηλώσει στο γαλλικό Canal+ ότι θα αξιοποιήσει το σχέδιο του σκηνοθέτη της «Οδύσσειας του Διαστήματος» με θέμα τη ζωή του Ναπολέοντα Βοναπάρτη. «Ετοιμάζω μια τηλεοπτική σειρά, όχι μια κινηματογραφική ταινία, επάνω στο σενάριό του».

Αυτό, δε, θα είναι το δεύτερο πρότζεκτ του Κιούμπρικ που αναλαμβάνει να εκπληρώσει μετά την «Τεχνητή νοημοσύνη», την οποία ο Σπίλμπεργκ μετέφερε στη μεγάλη οθόνη δύο χρόνια μετά τον θάνατο του αυτοεξόριστου στην Αγγλία – τα τελευταία χρόνια της ζωής του – σκηνοθέτη της «Λάμψης».

Για περισσότερα από 40 χρόνια υπήρχαν ερωτηματικά γύρω από τη μυστηριώδη μη ολοκληρωμένη ταινία, την παραγωγή της οποίας ο Κιούμπρικ σχεδίαζε να ξεκινήσει μετά την προβολή του «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος» το 1968.

Η έρευνά του όμως γύρω από τη ζωή του γάλλου στρατηλάτη είχε ξεκινήσει από το 1961, μόλις ολοκλήρωσε την ταινία «Σπάρτακος» με τον Κερκ Ντάγκλας. Ηθελε να συλλέξει περισσότερες πληροφορίες όχι μόνο για τις μάχες του αλλά και για τις καθημερινές του συνήθειες, τους κοντινούς του ανθρώπους, τι έτρωγε, πώς διασκέδαζε.

Πανάκριβες πληροφορίες
Ανάμεσα στα 500 βιβλία που μελέτησε ήταν και η βιογραφία του ιστορικού της Οξφόρδης Φέλιξ Μάρκχαμ, στον οποίο βασίστηκε για το υπόμνημά του «Πράγματα που θέλετε να ξέρετε για τον Ναπολέοντα» που ξεκίνησε να στέλνει σε ειδικούς ανά την υφήλιο. Με τις λεπτομέρειες που κατάφερε να αγρεύσει, μπορούσε να καθοδηγήσει τους ενδυματολόγους μέχρι και για το ποιες πόρπες φορέθηκαν από τους πεζικάριους στον στρατό του Ναπολέοντα! Ολα αυτά αποτυπώνονταν σε 15.000 φωτογραφίες και 17.000 διαφάνειες σχετικές με τον Ναπολέοντα – μια δυνατή πρώτη γεύση από το τι θα ακολουθούσε στη μεγάλη οθόνη.

Αυτά μαζί με 200 σελίδες ενός προσχεδίου του σεναρίου είχαν αποθηκευτεί μέσα σε κούτες στο κτήμα του Κιούμπρικ κοντά στο Σεντ Αλμπανς. Ολο αυτό το πολύτιμο υλικό του για τη «σπουδαία ταινία που δεν έγινε ποτέ» πέρασε στα χέρια των θαυμαστών του μέσα από έναν τόμο που εξέδωσε o εκδοτικός οίκος Taschen. Οσοι μπόρεσαν να αποκτήσουν το ακριβό βιβλίο – σε τιμή που φτάνει σήμερα τα 3.000 ευρώ – βρήκαν, εκτός από τις έρευνες για την τοποθεσία (με βάση και το ρεπεράζ του Κιούμπρικ) και τα κοστούμια, πλουσιότατο ερευνητικό υλικό, ακόμη και στοιχεία για ναπολεόντειες ταινίες, όπως το θρυλικό βωβό έπος του 1927 από τον Αμπέλ Γκανς. Κατά κάποιον τρόπο αυτή η έκδοση της πολύχρονης έρευνας του Κιούμπρικ θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως βιβλίο της ναπολεόντειας ιστορίας!

Τα «όχι» παραγωγών και ηθοποιών
Πίσω από τον φιλόδοξο «Ναπολέοντα» υπάρχει η ιστορία της απόρριψης από τον Κιούμπρικ του Αντονι Μπέρτζες, δημιουργού του έντυπου «Κουρδιστού πορτοκαλιού». Ο άγγλος συγγραφέας πήγε στο σπίτι τού σκηνοθέτη για να παρακολουθήσει σε ιδιωτική προβολή το «Πορτοκάλι» και όταν τελείωσε η προβολή κάθησε στο πιάνο και έπαιξε την «3η Συμφωνία» του Μπετόβεν.

Στο τέλος, ο σκηνοθέτης πρότεινε στον Μπέρτζες να γράψει ένα αφήγημα εμπνευσμένο από το έργο του γερμανού μουσουργού.

Λίγες ημέρες αργότερα επικοινώνησε με τον Κιούμπρικ και του αποκάλυψε ότι ετοιμαζόταν να γράψει τη «Ναπολεόντεια συμφωνία» με την ελπίδα να τη χρησιμοποιήσει εκείνος στην ταινία που ετοίμαζε. Εκείνος όμως την απέρριψε. Ο συγγραφέας εξέδωσε τελικά το βιβλίο το 1974 με αφιέρωση στον Στάνλεϊ Κιούμπρικ, στον «μαέστρο των χρωμάτων».

Αποθαρρυντικά ήταν τα μηνύματα από όλες τις επικές ταινίες που γυρίστηκαν εκείνη την εποχή. Η ρωσική ταινία «Βατερλώ» με τον Ροντ Στάιγκερ καταποντίστηκε εισπρακτικά. Αυτό ήταν αρκετό για να το ξανασκεφτούν οι εταιρείες παραγωγής της United Artists και της MGM και να κάνουν πίσω, αφού αποφάσισαν ότι μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν πολύ επικίνδυνη σε μια εποχή που τα ιστορικά έπη ήταν πλέον εκτός μόδας.

Η εμπορική αποτυχία των… Βατερλώ της εποχής έκανε και πολλούς ηθοποιούς να σκέφτονται διπλά τη συμμετοχή τους στο σχέδιο του Κιούμπρικ. Εντυπωσιακό: κανείς δεν ήταν πρόθυμος να υποδυθεί τον Ναπολέοντα για αρκετές δεκαετίες.

Η πρώτη επιλογή για τον ρόλο του Ναπολέοντα Βοναπάρτη ήταν ο Ντέιβιντ Χέμινγκς. Ο σκηνοθέτης είχε στο μυαλό του επίσης τον Οσκαρ Βέρνερ (του «Φαρενάιτ 451»), τον Ρόμπερτ Σο, ακόμη και τον Τζακ Νίκολσον.

Για τον ρόλο της Ιωσηφίνας δεν είχε άλλη στο μυαλό του από την Οντρεϊ Χέπμπορν. Η απάντησή της έφθασε με επιστολή: «Εχω αποφασίσει να μη δουλέψω για κάποιο διάστημα, αλλά σας παρακαλώ να με σκεφτείτε ξανά κάποια ημέρα».

Το γράμμα βρισκόταν ανάμεσα στα άλλα ντοκουμέντα και τις σημειώσεις του Κιούμπρικ στην έκθεση που εγκαινιάστηκε πρόσφατα στο Μουσείο Τεχνών του Λος Αντζελες.

Ανάμεσα στα εκθέματα ήταν και η επιστολή του σκηνοθέτη προς τους παραγωγούς σχετικά με την ταινία του: «Μου είναι αδύνατον να σας εξηγήσω τι πρόκειται να κάνω. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι θα αναμένω να δημιουργήσω την καλύτερη ταινία που γυρίστηκε ποτέ». Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ πέθανε το 1999 δίχως να προλάβει να ολοκληρώσει ούτε την τελευταία ταινία του «Μάτια ερμητικά κλειστά» – το υλικό όμως ήταν αρκετό για να μονταριστεί και να βγει ως ταινία στις αίθουσες.