Τα ανθρώπινα απορρίμματα της Φουκουσίμα

Η εξάντληση έχει δώσει τη θέση της στον θυμό. Στο τέλος της βάρδιας, μένουν πια δυο μάτια κατακόκκινα από την κούραση να κοιτάζουν σχεδόν στο κενό καθώς αφηγούνται την καθημερινή κόλαση στο Φουκουσίμα Νταΐτσι. Την περασμένη εβδομάδα, ένα – ακόμη – ατύχημα είχε ως αποτέλεσμα να τραυματιστούν έξι από τους συνολικά 3.000 εργαζομένους στον κεντρικό σταθμό του πυρηνικού εργοστασίου της Ιαπωνίας. Καταδικασμένοι να εργάζονται στο σύστημα απορρύπανσης νύχτα και ημέρα, χάνονται στον λαβύρινθο των υπεργολάβων που αδιαφορούν τόσο για την υγεία τους όσο και για τα εργασιακά τους δικαιώματα.   

Ο Σότα είναι – δεν είναι 19 ετών. Ισα που μπορείς να διακρίνεις λίγα γένια στα τρυφερά του μάγουλα. Οι μαύροι κύκλοι όμως κάτω από τα μάτια του φαίνονται πολύ καθαρά, η βαριά φωνή του είναι σχεδόν ίδια με όλων των άλλων υπαλλήλων που δουλεύουν σκληρά για να περιορίσουν τα επίπεδα της ραδιενέργειας στην ευρύτερη περιοχή. Τα λέει όλα με μια φράση: «Η δουλειά μου δεν είναι σκληρή. Είναι η χειρότερη». Ο Σότα – που δεν λέγεται Σότα, αλλά για ευνόητους λόγους προτιμά να κρατά την ανωνυμία του – διορίστηκε στο πυρηνικό εργοστάσιο για να αλλάζει τους τρύπιους, σκουριασμένους και μολυσμένους σωλήνες οι οποίοι χρησιμοποιούνται στο σύστημα ψύξης και στην αποστράγγιση του νερού στους ταμιευτήρες. Εργάζεται κυρίως πέριξ του αντιδραστήρα 1, του οποίου η καρδιά έχει κυριολεκτικά λειώσει. Υποστηρίζει επίσης ότι έχει εργαστεί πολύ κοντά σε ζώνες μολυσμένες, όπου η έκθεση στη ραδιενέργεια ανερχόταν στο 1 μιλισιβέρτ την ημέρα – ή 20 φορές μεγαλύτερη από το ετήσιο όριο για τους εργαζομένους σε πυρηνικά εργοστάσια.

Κατάγεται από το Χιρόνο, ένα χωριό περίπου 15 χλμ. νότια του εργοστασίου, και όπως λέει ο ίδιος, έχει ένα εξάμηνο που εργάζεται μέσα στην πλήρη αδιαφορία. «Δεν μιλάμε πολύ για το τι συμβαίνει εδώ. Οι εργαζόμενοι της Φουκουσίμα έχουν αφεθεί στη μοίρα τους. Είναι τα ανθρώπινα απορρίμματα. Τους παίρνουν, τους χρησιμοποιούν και, όταν πια δεν έχουν κάτι άλλο να προσφέρουν, τους πετούν. Κι εμένα που με βλέπετε εδώ, είμαι εργαζόμενος μίας χρήσης». Ο νεαρός Σότα, που αναγκάστηκε να μεγαλώσει πολύ γρήγορα, είναι ένας από τους χιλιάδες εργάτες που μοχθούν για να μη ναυαγήσει ο πυρηνικός «Τιτανικός».  

Μόνοι τους ή σε ομάδες, καταφθάνουν από όλες τις γωνιές του ιαπωνικού αρχιπελάγους αναζητώντας, με όποιο κόστος, μια θέση στους γίγαντες της βιομηχανίας ή πιο συχνά σε τοπικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Δεν έχουν φωνή ούτε πρόσωπο ούτε όνομα ούτε βέβαια το δικαίωμα να μιλήσουν∙ που σημαίνει ότι δεν έχουν αξία, κι ας επιμένει ο ιάπωνας Πρωθυπουργός στις δημόσιες δηλώσεις του ότι το μέλλον της χώρας βρίσκεται στα χέρια των εργατών της Φουκουσίμα. «Βασίζομαι σε εσάς», διαβεβαίωσε ο Σίνζο Αμπε μια μικρή ομάδα εργατών στον θάλαμο ελέγχου του εργοστασίου κατά τη διάρκεια πρόσφατης επίσκεψής του. Θωρακισμένος από την κορυφή ώς τα νύχια με βαριά στολή, ο Αμπε επιχείρησε να τονώσει το καταρρακωμένο ηθικό όλων αυτών των ανθρώπων, από τους τεχνικούς και τους μηχανικούς έως τους οδηγούς των φορτηγών και τους οικοδόμους. Σύμφωνα με αξιωματούχους της TEPCO, της διαχειρίστριας εταιρείας τού εργοστασίου, το τελευταίο ατύχημα οφείλεται στο αρνητικό κλίμα που επικρατεί πλέον ανάμεσα στους υπαλλήλους. «Τα ανθρώπινα λάθη οφείλονται συνήθως στην άσχημη ψυχολογική κατάσταση. Σε ένα θετικό εργασιακό περιβάλλον, τα ανόητα λάθη σπανίζουν», υπογραμμίζει στην «Γκάρντιαν» ο Σουνίτσι Τανάκ, επικεφαλής του κέντρου πυρηνικού ελέγχου της Ιαπωνίας.    

Πράγματι, αρκετά έχουν αλλάξει από την εποχή που όλος ο πλανήτης παρακολουθούσε με κομμένη την ανάσα τους «50 της Φουκουσίμα» να προσπαθούν με αυτοθυσία να αποφευχθούν τα χειρότερα. Το βέβαιο είναι ότι από τις 15 Μαρτίου (τέσσερις ημέρες μετά τον φονικό σεισμό των 9 βαθμών και το τσουνάμι που κατάπιε χιλιάδες ανθρώπους), όταν οι πρώτοι 50 εργάτες μπήκαν στο εργοστάσιο δίνοντας μάχη για να αποτρέψουν μια πιθανή ολέθρια πυρηνική καταστροφή, έχει χαθεί το πάθος. «Τότε υπήρχαν ήρωες, ο κόσμος χαιρέτιζε την εργασία των πυροσβεστών», θυμάται ένας άλλος πρώην υπάλληλος στο Νταΐτσι, ο οποίος επίσης επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία του προκειμένου να μη χάσει τη δουλειά του στη βιομηχανία που εργάζεται σήμερα. Εχουν επίσης αλλάξει οι συνθήκες εργασίας. Αλλοι πρώην εργαζόμενοι θυμούνται την αφόρητη περίοδο μεταξύ Απριλίου – Σεπτεμβρίου 2012, όταν προσπαθούσαν υπό 45 βαθμούς Κελσίου να αντικαταστήσουν τέσσερα χλμ. μολυσμένων σωλήνων, τυλιγμένων από ρίζες και αγριόχορτα. Εκείνο το καλοκαίρι, ο ιάπωνας δημοσιογράφος Σουν Κιρισίμα, ο οποίος εργάστηκε στο Φουκουσίμα Νταΐτσι επί παντός επιστητού, είδε δύο ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους.   

Ο ξυλουργός Τετσούγια Χαγιάσι, ο οποίος έκανε επίσης ένα πέρασμα από την κόλαση του Νταΐτσι για δύο μήνες, προβάλλει το δικό του πικρό συμπέρασμα: «Ο κόσμος έχει ήδη ξεχάσει τι συνέβη. Δεν έχει συνειδητοποιήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης, το μέγεθος της μόλυνσης». Ανεργος εδώ κι έναν χρόνο, προστέθηκε και αυτός στα ανθρώπινα απορρίμματα της Φουκουσίμα.

Κατάθλιψη και προβλήματα αλκοολισμού
Μετά το πυρηνικό ατύχημα του 2011, 70% των πρώην εργατών αναγκάστηκε να εγκαταλείψει και τις εστίες του στη Φουκουσίμα. Οι περισσότεροι από αυτούς σήμερα πάσχουν από κατάθλιψη και αντιμετωπίζουν προβλήματα αλκοολισμού.

Βασιλικές αποδοχές
Συνολικά, για την εξάμηνη εργασία του στο Φουκουσίμα Νταΐτσι ο νεαρός Σότα θα λάβει 3.250 ευρώ – βασιλικές αποδοχές συγκριτικά με τα 837 γεν την ώρα (6,34 ευρώ) που λάμβανε πριν από έναν χρόνο το 70% του εργατικού δυναμικού, σύμφωνα με μελέτη της διαχειρίστριας εταιρείας Tepco.

Μεροκάματο
Με ημερομίσθιο 8.000 γεν (60 ευρώ για τρεις ώρες), ο Σότα αισθάνεται ιδιαίτερα τυχερός. Είναι επίσης στην προνομιακή θέση να λαμβάνει καθημερινά το ασφάλιστρο κινδύνου των 10.000 γεν, το οποίο χορηγείται από το κράτος – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το λαμβάνουν όλοι οι εργάτες στο πυρηνικό εργοστάσιο.