Ο κατάσκοπος που μίσησαν οι ΗΠΑ

Ηταν μια βροχερή μέρα του περασμένου Μαΐου όταν ο Πρωθυπουργός της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν οδήγησε δύο από τους στενότερους συμβούλους του στην είσοδο του Λευκού Οίκου για μια συνάντηση που όλοι γνώριζαν ότι θα ήταν δύσκολη. Ηταν η πρώτη, πρόσωπο με πρόσωπο, συζήτηση του Ερντογάν και του αμερικανού Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα για περισσότερο από έναν χρόνο. Ο Ομπάμα επιφύλασσε ένα ασυνήθιστα οξύ μήνυμα: οι ΗΠΑ θεωρούσαν ότι η Τουρκία επιτρέπει την είσοδο όπλων και μαχητών στο συριακό έδαφος αδιακρίτως – και μάλιστα κάποιες φορές των «λάθος» ανταρτών, μεταξύ των οποίων τζιχαντιστές που μάχονται τη Δύση.

Δίπλα στον Ερντογάν καθόταν ο άνθρωπος που θεωρούνταν υπεύθυνος για τις αμερικανικές ανησυχίες, ο Χακάν Φιντάν, επικεφαλής της ΜΙΤ, των μυστικών υπηρεσιών της Τουρκίας και ο άνθρωπος πίσω από τις προσπάθειες εφοδιασμού των ανταρτών, οι οποίοι μάχονται να ανατρέψουν τον Μπασάρ αλ Ασαντ στη Συρία. Οταν ξέσπασαν οι εξεγέρσεις της Αραβικής Ανοιξης ο Φιντάν αναδείχθηκε στον βασικό αρχιτέκτονα της στρατηγικής της Τουρκίας για την περιφερειακή ασφάλεια, που αρκετές φορές έφερε την Αγκυρα σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον.

Η άνοδος του 45χρονου Φιντάν συνοδεύτηκε από τον περιορισμό της αμερικανικής επιρροής στην Τουρκία, καθώς οι στρατηγοί έχουν περιοριστεί από τον Ερντογάν, ο οποίος μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου και τον Φιντάν χρησιμοποιούν την Αραβική Ανοιξη προκειμένου να επεκτείνουν τον ρόλο της Αγκυρας ως περιφερειακής δύναμης.

Κατά τη συνάντηση στον Λευκό Οίκο οι Τούρκοι αντέδρασαν στην άποψη ότι βοηθούν ακραίους ισλαμιστές και ζήτησαν από τις ΗΠΑ να εξοπλίσουν την αντιπολίτευση, τονίζοντας ότι οι περιορισμένες αποστολές όπλων στους αντικαθεστωτικούς καθυστερούν την ανατροπή του Ασαντ. Ο Ερντογάν επιθυμεί να απομακρύνει τον Ασαντ όχι μόνο για να έχει ένα πιο φιλικό καθεστώς στα σύνορά του, αλλά και για να διαλύσει την προοπτική ενός κουρδικού κράτους στις πλούσιες σε πετρέλαιο βορειοανατολικές περιοχές της Συρίας.

Ο Φιντάν είναι ο άνθρωπος που υλοποιεί τη στρατηγική του Ερντογάν. Αφότου ανέλαβε το τιμόνι της ΜΙΤ, το 2010 άλλαξε τις προτεραιότητες της υπηρεσίας προκειμένου να συνάδει με την πολιτική του Πρωθυπουργού. Ο ολοένα αυξανόμενος ρόλος του αντιμετωπίστηκε, σύμφωνα με τους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», με ένα μείγμα ανησυχίας, καχυποψίας και σεβασμού από την Ουάσιγκτον, όπου αξιωματούχοι τον βλέπουν ως το alter ego του Ερντογάν όσον αφορά τα περιφερειακά ζητήματα – μεταξύ αυτών, το μέλλον της Αιγύπτου, της Λιβύης και της Συρίας.

Εχοντας σπουδάσει πολιτικές επιστήμες και μάνατζμεντ στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ, ο Φιντάν μπήκε στην πολιτική το 2007 ως σύμβουλος του Ερντογάν για θέματα εξωτερικής πολιτικής και το 2009 ήταν υπεύθυνος για τις μυστικές διαπραγματεύσεις της Αγκυρας με τους κούρδους αντάρτες του ΡΚΚ, ενώ αργότερα είχε συνομιλίες και με τον φυλακισμένο Αμπντουλάχ Οτζαλάν. Πριν από τρία χρόνια προκάλεσε πάλι την ανησυχία των συμμάχων της Τουρκίας όταν έδωσε στους Ιρανούς ευαίσθητες πληροφορίες που είχαν συλλέξει οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Στο εσωτερικό της Τουρκίας δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για τη θέση που κατέχει ο αρχικατάσκοπος. «Είναι ο Νο 2 ισχυρός άνδρας της χώρας», λέει ο Εμρέ Ουσλού, αναλυτής αρθρογράφος καθημερινής εφημερίδας. «Είναι πολύ πιο ισχυρός από οποιονδήποτε υπουργό και πολύ πιο ισχυρός από τον Πρόεδρο Αμπντουλάχ Γκιουλ». Παρ’ όλα αυτά είναι μετρημένος, έχει ήπιο λόγο και δεν του αρέσει να προκαλεί. Και είναι, όπως λένε αμερικανοί αξιωματούχοι, άνθρωπος που γεννά εμπιστοσύνη. Αλλωστε ο Ερντογάν δεν το έχει κρύψει. «Ο Φιντάν είναι ο άνθρωπος που κρατά τα μυστικά μου», είπε γι’ αυτόν πέρυσι σε δημοσιογράφους. «Είναι ο άνθρωπος που κρατά τα μυστικά του κράτους».

Το 2012 ο Φιντάν επεξέτεινε τη δύναμη της ΜΙΤ παίρνοντας τον έλεγχο της κάποτε κραταιάς στρατιωτικής μυστικής υπηρεσίας. Πολλοί στρατηγοί που διατηρούσαν στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ φυλακίστηκαν μετά την καταδίκη τους με την κατηγορία ότι συνωμοτούσαν για την ανατροπή της κυβέρνησης Ερντογάν – γεγονός που δυσαρέστησε έντονα το Πεντάγωνο. Τον περασμένο μήνα ο Φιντάν συναντήθηκε με τον διευθυντή της CIA Τζον Μπρέναν και τον επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Τζέιμς Κλάπερ. Αξιωματούχος που ήταν παρών σχολίασε: «Είναι ξεκάθαρο ότι δεν βλέπουμε τον κόσμο με τον ίδιο τρόπο…».

«Αποτελεσματικός, αλλά…»
«Ο Φιντάν είναι το πρόσωπο της νέας Μέσης Ανατολής», λέει ο Τζέιμς Τζέφρι, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ σε Τουρκία και Ιράκ. «Συνεργαζόμαστε μαζί του επειδή είναι αποτελεσματικός, ξέρουμε όμως ότι δεν είναι απόλυτα φιλικός προς εμάς».