Από τα τσιμέντα στα παρκέ της δόξας

Δεκαοκτώ ευρωπαϊκοί τίτλοι σε συλλογικό επίπεδο, εννέα χρυσά μετάλλια σε επίπεδο εθνικών ομάδων, είκοσι τρεις συμμετοχές σε Φάιναλ Φορ και, μέσα σε όλα αυτά, το κορυφαίο ντέρμπι της Ευρώπης, που θα καθηλώσει για άλλη μια φορά τους φίλους του μπάσκετ σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Ασχέτως, αν το ελληνικό κλάσικο Ολυμπιακός – Παναθηναϊκός θα διεξαχθεί μεθαύριο (19.15, ΔΤ) κεκλεισμένων των θυρών, επειδή οι «αιώνιοι» και αρκετές ακόμη ελληνικές ομάδες συνδέονται με οπαδικούς στρατούς, οι ελληνικοί νόμοι σπανίως εφαρμόζονται και η αθλητική κουλτούρα συνιστά απαγορευμένη έννοια.

Οπως και να το κάνουμε, πάντως, το μπάσκετ είναι στο DNA του Ελληνα και για να φτάσουν να υπερηφανεύονται όσοι το διακονούν ή το παρακολουθούν για τα τρία διαδοχικά τρόπαια, του εξάκις πρωταθλητή Ευρώπης Παναθηναϊκού (2011) και του back-to-back Πρωταθλητή Ευρώπης (2012, 2013) και κατόχου του Διηπειρωτικού Κυπέλλου Ολυμπιακού, έβαλαν το λιθαράκι τους σπουδαίες προσωπικότητες και ιστορικές ομάδες που έκτισαν δυναστείες.

Αν επιχειρήσουμε να στοιχειοθετήσουμε μια σειρά γεγονότων, που προκάλεσαν τη γέννηση, την εξέλιξη και εν τέλει την έκρηξη του ελληνικού μπάσκετ, θα πρέπει να γυρίσουμε στο μακρινό 1932, τότε που δύο Ελληνες, ο Συμεών Μαυροσκούφης και ο Γιώργος Αμπατζίογλου, συνυπέγραψαν την ιδρυτική διακήρυξη της Διεθνούς Ομοσπονδίας (FIBA) στη Γενεύη.

ΣΤΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΦΟΡΑ. Μετά το τέλος της Κατοχής, νέες ιδέες άρχισαν να εισρέουν εξ Αμερικής. Νεαροί παίκτες πήγαιναν στα αεροπλανοφόρα του Πολεμικού Ναυτικού και «έκλεβαν» κινήσεις, ενώ για πρώτη φορά εφαρμόζεται το επαναστατικό σουτ με άλμα. «Ντρέπομαι, κύριε Γιάννη. Είμαι αρχηγός της Εθνικής και τα παπούτσια μου είναι τρύπια», είχε παραπονεθεί ο εμπνευστής του «σκριν» Γιάννης Σπανουδάκης στον γραμματέα του Ολυμπιακού Γιάννη Κουτσουλέντη, θέλοντας να καταδείξει τις αντίξοες συνθήκες, για να εισπράξει την απάντηση: «Μην ανησυχείς. Θα σου αγοράσω ένα ζευγάρι σιδερένια για να κρατήσουν δέκα χρόνια».

Εκτός από ερασιτεχνικές συνθήκες, το μπάσκετ ήταν χόμπι για τους περισσότερους και φυσικά δεν υπήρχαν ωράρια και απαγορεύσεις. «Στον Κολοκυθά άρεσε πολύ το ξενύχτι, αλλά την άλλη μέρα έβαζε άνετα 40 πόντους, ενώ όσοι τον ακολουθούσαμε στα μπαράκια σερνόμασταν», λέει στα «ΝΕΑ» για τον θρυλικό Μύτο, που σημάδεψε το καλοκαίρι του 1966 με την περιπετειώδη μετακίνησή του από τον Σπόρτιγκ στον Παναθηναϊκό, ο συμπαίκτης του στον ΠΑΟ Ανδρέας Χαϊκάλης.

Ετος-σταθμός είναι φυσικά το 1968, όταν η ΑΕΚ κατέκτησε το Κύπελλο Κυπελλούχων με 29 πόντους του αείμνηστου Γιώργου Αμερικάνου στον τελικό με τη Σλάβια Πράγας, στο κατάμεστο από 100.000 ψυχές Καλλιμάρμαρο. Το αυτοκίνητό του, μάλιστα, έφτασε «πετώντας», σχεδόν στα χέρια των φιλάθλων, μέχρι το σπίτι του στην Πλατεία Βικτωρίας για να ακολουθήσει τρικούβερτο γλέντι στον Γιώργο Ζαμπέτα.

ΕΠΟΧΗ ΓΚΑΛΗ. Η ημερομηνία που άλλαξε το μπάσκετ είναι η 19η Οκτωβρίου 1979, όταν ο Νίκος Γκάλης «προσγειώνεται» στη Θεσσαλονίκη δικαιώνοντας τον αείμνηστο Ανέστη Πεταλίδη. Ο Γκάνγκστερ χρειάστηκε τέσσερα χρόνια ώσπου να κατακτήσει το πρώτο πρωτάθλημα, ενώ το καλοκαίρι του 1984, όταν έσμιξε με τον ερχόμενο από τον Ιωνικό Νικαίας Παναγιώτη Γιαννάκη, εκτόξευσαν τον Αρη σε τρία σερί Φάιναλ Φορ και έκαναν την Ελλάδα να… νεκρώνει κάθε Πέμπτη.

«Με τον Γκάλη, τον Γιαννάκη, τον Φιλίππου και τα άλλα παιδιά», τραγουδούσε η Μαρινέλλα, όταν η Εθνική σκαρφάλωνε στο Εβερεστ του ευρωπαϊκού μπάσκετ υποτάσσοντας τη Σοβιετική Ενωση στον τελικό του ιστορικού Ευρωμπάσκετ του 1987. Το μπάσκετ «τρέχει» πλέον στις φλέβες του Ελληνα, οι δρόμοι όλης της χώρας πλημμυρίζουν, εκατοντάδες παιδιά εγγράφονται στους συλλόγους και κάθε γειτονιά έχει και μια αυτοσχέδια μπασκέτα.

Το 1991 ξεπροβάλει ο πρώτος ευρωπαϊκός τίτλος που κατακτά ελληνική ομάδα μετά το 1968. Είναι ο ΠΑΟΚ, ο οποίος με ηγέτη τον Μπάνε Πρέλεβιτς και χαλυβδωμένος από τις αποτυχίες του παρελθόντος, γράφει ιστορία πανηγυρίζοντας το Κύπελλο Κυπελλούχων στον τελικό με τη Σαραγόσα, ενώ το 1994 ο Δικέφαλος κατακτά και δεύτερο ευρωπαϊκό τίτλο, το Κύπελλο Κόρατς, με δύο νίκες σε ισάριθμους τελικούς απέναντι στην ιταλική Στεφανέλ Τριέστε.

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ. Στο μεταξύ, η τεχνογνωσία της Θεσσαλονίκης έχει μετακομίσει στην Αθήνα, όπου με προπονητή τον Γιάννη Ιωαννίδη και στυλοβάτη τον Παναγιώτη Φασούλα ο Ολυμπιακός κτίζει τη δική του αυτοκρατορία κατακτώντας πέντε σερί τίτλους, τέσσερις με τον Ξανθό και το triple crown με τον σπουδαίο Ντούσαν Ιβκοβιτς.

Η έλευση (1999) του Ζέλικο Ομπράντοβιτς στον Παναθηναϊκό, ο οποίος είχε ήδη πανηγυρίσει τον πρώτο ευρωπαϊκό του τίτλο στο Παρίσι, δύο πρωταθλήματα και δύο Κύπελλα, σε συνδυασμό με την παρουσία του κουμπάρου του, Ντούντα, σε αρκετές ελληνικές ομάδες, έβαλαν τη σερβική σφραγίδα στον τρόπο προπόνησης και μπόλιασαν με τον δικό τους τρόπο σκέψης παίκτες και προπονητές, σε σημείο ώστε όλη η Ευρώπη να εκτιμά την ελληνική «σχολή» του μπάσκετ.

Ειδικά ο Ζοτς κέρδισε αμέσως την εμπιστοσύνη της οικογένειας Γιαννακόπουλου οδηγώντας τον ΠΑΟ, μετά τους δύο εγχώριους τίτλους του Λευτέρη Σούμποτιτς, σε πέντε Ευρωλίγκες, ένδεκα πρωταθλήματα και επτά Κύπελλα, ενώ ο Ντούντα οδήγησε τον Ολυμπιακό σε δεύτερο ευρωπαϊκό τίτλο το 2012 για να ακολουθήσει η τρίτη κατάκτηση από τον πρώτο έλληνα προπονητή που τα κατάφερε, τον Γιώργο Μπαρτζώκα.