Τα φαντάσματα του Αμστερνταμ

Παρότι η ολλανδική πρωτεύουσα χρωστά κατά μεγάλο ποσοστό την τουριστική φήμη της στην ελεύθερη χρήση μαριχουάνας και στις «βιτρίνες του σεξ», σε πολλά σημεία της σημαντικές προσωπικότητες της Ιστορίας έχουν αφήσει με τρόπο χαρακτηριστικό το αποτύπωμά τους

Αυτοί που γνωρίζουν καλά την ιστορία του Αμστερνταμ μπορούν να «δουν» με τα μάτια της φαντασίας τους, αν κάνουν τον κύκλο του καναλιού Αουντσέιτς Φόρμπερχβαλ, τη φιγούρα του Ουίνστον Τσόρτσιλ, με το ψηλό καπέλο του και το χαρακτηριστικό παλτό του, να περνά χτυπώντας το μπαστούνι του την πέτρινη πύλη που οδηγεί στο Grand Hotel, εκεί όπου προτιμούσε να μένει όταν επισκεπτόταν την πόλη. Το κτίριο όπου στεγάζεται το ξενοδοχείο σήμερα, τον 16ο αιώνα ήταν μοναστήρι και στη συνέχεια έγινε δημαρχείο. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο οι Ολλανδοί προσέφεραν και υπέφεραν πολλά, ο βρετανός πρωθυπουργός, θέλοντας να τους αποτίσει φόρο τιμής, σε αυτό το κτίριο διοργάνωσε μια μεγάλη γιορτή.

Οι επισκέπτες που πηγαίνουν δυτικά για τη Χααρλεμερντέικ μπορούν να φανταστούν ότι βρίσκονται στις αρχές του αιώνα, ανάμεσα στο πλήθος που συγκεντρώνεται γύρω από έναν σοβαρό και μάλλον βλοσυρό τύπο με ατημέλητα γκρίζα μαλλιά και γένια: ο Καρλ Μαρξ έφθασε σε αυτό το σημείο του Αμστερνταμ το 1872 για να ζητήσει από τους εργάτες να οργανωθούν σε σωματεία.

Ο σιδηροδρομικός σταθμός που χρησιμοποίησε για να έρθει στην πόλη βρίσκεται στην άκρη αυτού του δρόμου. Ο ηγέτης του κομμουνιστικού κινήματος από τη στιγμή που αποβιβάστηκε δεν σταμάτησε να ακολουθείται από αστυνομικούς που είχαν γίνει η σκιά του όσο έμεινε στο Αμστερνταμ.

Από το κέντρο της πόλης ξεκινά ένα μικρό σκοτεινό δρομάκι, το Νες, που τελευταία παίρνει τα πάνω του αφού εκεί άρχισαν να ξεφυτρώνουν μοδάτα εστιατόρια και μπαρ. Εκεί σύχναζε ο Ντιρκ βαν Ος. Το όνομά του είναι ιδιαίτερα γνωστό στους γνωρίζοντες την ιστορία του καπιταλισμού. Του ανήκει άλλωστε η πατρότητα της έννοιας «μερίδιο μετοχών». Σε αυτόν αποδίδεται και η δημιουργία του πρώτου ανταλλακτηρίου συναλλάγματος.

Από τα φαντάσματα της πόλης δύο είναι εκείνα που τη στοιχειώνουν έντονα, καθώς τα ονόματά τους έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της! Ο Ρέμπραντ γεννήθηκε στο Λέιντεν, μια μικρή πόλη που βρίσκεται 30 μίλια μακριά από το Αμστερνταμ. Στα 20 του χρόνια, βλέποντας ότι στη μεγάλη πόλη είχε αρχίσει να αναπτύσσεται η τάξη των εμπόρων, οι οποίοι θα μπορούσαν να γίνουν πελάτες του, εγκαθίσταται στην ολλανδική πρωτεύουσα. Τα πιο σημαντικά έργα του ο διάσημος ζωγράφος τα δημιούργησε σε μια περιοχή λίγο πιο κάτω από την περίφημη σιδερένια γέφυρα Κλοβενίστερμπβαλ. Εδώ ανέπτυξε τη δεξιοτεχνία του και τα τόσα διαφορετικά στυλ ζωγραφικής του. Λίγα μέτρα από το σπίτι του υπήρχε ένα κτίριο όπου στεγαζόταν η υπηρεσία ελέγχου ποιότητας όλων των κλωστοϋφαντουργικών ειδών που αποστέλλονταν στο εξωτερικό. Ηταν μια άχαρη διαδικασία, ιδιαίτερα για τους υπαλλήλους που την έκαναν. Ομως ο ολλανδός ζωγράφος κατάφερε να τους δώσει έναν αέρα μυστηρίου και μελαγχολίας. Οι «Σύνδικοι της συντεχνίας των υφασματεμπόρων του Αμστερνταμ» θεωρείται ένα από τα αριστουργήματά του.

Μια ανάλογη ιστορία βρίσκεται και πίσω από το αριστούργημά του «Nυχτερινή περίπολος». Σε ένα άλλο κτίριο που βρισκόταν στη γέφυρα Κloveniersburwal (και που τώρα είναι ξενοδοχείο) ήταν η έδρα των φρουρών της πόλης εκείνη την εποχή. Οι ίδιοι ανέθεσαν στον Ρέμπραντ να φτιάξει έναν πίνακα με την ομάδα της φρουράς τους.

Κανείς δεν μπορεί να φύγει από το Αμστερνταμ αν δεν επισκεφθεί το σπίτι της Αννας Φρανκ. Εκεί όπου μαζί με την οικογένειά της και άλλους ομόθρησκούς της κρύφτηκε για να γλιτώσει από τους Ναζί και έγραψε το ημερολόγιό της. Αυτό το κτίριο στην οδό Πρίνσενχραχτ, σε ένα από τα κεντρικά κανάλια της πόλης, δεν ήταν το σπίτι της αλλά το μέρος όπου στεγαζόταν η επιχείρηση του πατέρα της. Η οικογένειά της αρχικά ζούσε στο Ριφίρενμπουρτ, ένα νεόκτιστο, τότε, σπίτι νότια του καναλιού. Στο ημερολόγιό της η Αννα περιγράφει την ημέρα εκείνη που κρύφτηκαν στο γραφείο του πατέρα της δίνοντας πολλές λεπτομέρειες: τα ρούχα που φορούσαν, την αδελφή της Μαργκό που πήγε ξεχωριστά με το ποδήλατο, το μυστικό δωμάτιο που είχε κατασκευάσει ο πατέρας της για να κρυφτούν. Ομως δεν δίνει καμία πληροφορία για το πώς έφθασε η ίδια στην επιχείρηση του πατέρα της ούτε για τη διαδρομή που ακολούθησε.

Αυτή η περιοχή, από την εποχή που είχαν εισβάλει οι Φράγκοι και αναπτύχθηκε η εβραϊκή συνοικία, ήταν μια ειρηνική γειτονιά με κτίρια που ακόμη και σήμερα έχουν αρχιτεκτονική που φαντάζει μοντέρνα! Ομως η εμφάνιση των Ναζί, ο διωγμός και οι συλλήψεις των Εβραίων άφησαν έντονο το σημάδι τής μελαγχολίας στην περιοχή.

Τα φαντάσματα σε αυτή την πόλη δίνουν το δικό τους στίγμα για την ιστορία, την τέχνη και την οικονομία της. Και αυτό δεν έμεινε ανεκμετάλλευτο από τους Ολλανδούς. Κάθε γωνιά της έχει σημάδια από τις μεγάλες μορφές που περπάτησαν στους δρόμους της, που έζησαν στα σπίτια της, που εργάστηκαν εκεί ή απλώς την επισκέφθηκαν. Από τα μουσεία μέχρι τα καφέ και τις πλατείες, οι σκιές από τα πρόσωπα που έχουν γράψει τη δική τους σελίδα στην παγκόσμια Ιστορία υπάρχουν ακόμη.