Βγαίνουν μαχαίρια για το ελληνικό χρέος: Γιατί διασταυρώνουν τα ξίφη τους οι δύο πλευρές του Ατλαντικού

Νέα σκληρή διαπραγμάτευση περιμένει το οικονομικό επιτελείο, ενόψει της επιστροφής της τρόικας, καθώς κύκλοι της εμφανίζονται αίφνης να αμφισβητούν την πρόοδο στα οικονομικά στοιχεία, κλιμακώνοντας την πίεση για νέα μέτρα – έστω και «διαρθρωτικά».
Συγκεκριμένα, όπως διαμηνύουν κυβερνητικές πηγές, στο Μέγαρο Μαξίμου καταφτάνουν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες κάποιες δυνάμεις στο εσωτερικό της τρόικας εκφράζουν επιφυλάξεις για το πρωτογενές πλεόνασμα. Αλλες πληροφορίες αναφέρουν ότι αμφισβητείται η προβλεπόμενη ανάπτυξη το 2014. Ολα αυτά δίνουν πάτημα στους τροϊκανούς να απαιτήσουν πρόσθετα μέτρα από τη χώρα, ενώ η ευρωζώνη μπορεί να μεταθέσει για αργότερα τη ρύθμιση του ελληνικού χρέους. 
Πάντως, η τελική έκβαση της διαπραγμάτευσης που αρχίζει τις επόμενες ημέρες με την τρόικα θα κριθεί και πολιτικά, καθώς οι τροϊκανοί δεν θα θελήσουν πιθανότατα να θέσουν σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα της κυβέρνησης Σαμαρά με πιέσεις για αφόρητα μέτρα. 
Εν τω μεταξύ, στο εσωτερικό της τρόικας η κόντρα για το χρέος συνεχίζεται, αν και το ΔΝΤ φέρεται να δέχεται μια μετάθεση της απόφασης για αργότερα.
«Το ΔΝΤ μιλάει για τα λεφτά των άλλων», ήταν το σκληρό σχόλιο χθες του Γεργκ Ασμουσεν της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ο επίτροπος Ολι Ρεν πρόσθεσε ότι δεν θεωρεί αναγκαίο ένα νέο κούρεμα και ότι «η έμφαση πρέπει να δοθεί στα επιτόκια και στον χρόνο ωρίμασης». Η διαδικασία, είπε, θα αρχίσει με την επιβεβαίωση του πρωτογενούς πλεονάσματος τον Απρίλιο και θα ολοκληρωθεί κάποια στιγμή το ερχόμενο καλοκαίρι.
Σχετικά με το επίμαχο θέμα των νέων μέτρων, ο υπουργός Οικονομικών Γιάννης Στουρνάρας είπε χθες ότι δεν θα υπάρξουν νέες μειώσεις μισθών και συντάξεων ή αυξήσεις φόρων, αλλά θα συνεχιστούν οι διαρθρωτικές αλλαγές.

«Οταν μαλώνουν οι ελέφαντες την πληρώνουν τα βατράχια», έλεγε υψηλόβαθμο στέλεχος της κυβέρνησης την επομένη της δημοσίευσης της έκθεσης του ΔΝΤ, με την οποία το Ταμείο ζητούσε από την Ελλάδα να λάβει μέτρα 6,5 δισ. ευρώ έως τα τέλη του 2016.

Αυτό που εννοούσε το κυβερνητικό στέλεχος ήταν ότι η Ελλάδα υφίσταται τις ωδίνες του τοκετού μιας λύσης για το πρόβλημα του χρέους της, για το περιεχόμενο της οποίας ευρωζώνη και ΔΝΤ δεν κινούνται πάντα στο ίδιο μήκος κύματος.

Ετσι, τη μία ημέρα η Ελλάδα ακούει από το ΔΝΤ ότι πρέπει να λάβει και πάλι μεγάλης έκτασης μέτρα και την άλλη στέλεχος της ευρωζώνης τής υποδεικνύει ότι δεν μπορεί να βγει για δανεισμό στις αγορές, όπως φιλοδοξεί.

 Μια αποστροφή του επικεφαλής της αντιπροσωπείας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Πολ Τόμσεν, στο πλαίσιο συνάντησής του με το οικονομικό επιτελείο κατά την τελευταία επίσκεψή του στην Αθήνα, είναι χαρακτηριστική. «Αφού δεν μπορείτε, όπως λέτε, να λάβετε μέτρα, τότε να βγείτε δημοσίως και να ζητήσετε να κουρευτεί το χρέος ή να αναθεωρηθούν οι στόχοι», φέρεται να είπε.

 Πέρυσι, περίπου τέτοια εποχή χρειάστηκαν κάποιες ολονυκτίες των υπουργών Οικονομικών στις Βρυξέλλες, παρουσία της Κριστίν Λαγκάρντ, για να συμφωνηθεί μια λύση για τη συνέχιση της χρηματοδότησης της Ελλάδας. Μια λύση που περιελάμβανε τη δέσμευση των Βρυξελλών ότι εφόσον η Ελλάδα τηρήσει τις δεσμεύσεις της και εμφανίσει πρωτογενές πλεόνασμα το 2013, η ευρωζώνη θα πάρει πρωτοβουλίες για τη μείωση του χρέους της.

Τι θέλει το ΔΝΤ. Τώρα το ΔΝΤ εμφανίζεται μεν πιο διαλλακτικό , έχοντας  αποδεχθεί οτι η λύση για το χρέος θα παραπεμφθεί για το 2014, αλλά οπωσδήποτε θα πιέσει για να επιβεβαιώσει την υπόσχεσή της η ευρωζώνη. «Είναι βέβαιο ότι οι Ευρωπαίοι θα επικαλεστούν τα “εάν” και εφόσον” της απόφασης για να ξεφύγουν», λένε στελέχη του. Κατά βάθος το ΔΝΤ θέλει πάντα κούρεμα του ελληνικού χρέους , όπως ανέφερε άλλωστε και στην έκθεσή του την Τετάρτη. Αλλο αν στο τέλος θα συμβιβαστεί με το έμμεσο κούρεμα της μείωσης των επιτοκίων και της επιμήκυνσης των ομολόγων. Θέλει και κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού, τουλάχιστον του 2015, που έχει πια ανέβει στα 5,5 δισ. ευρώ λόγω καθυστερήσεων στις ιδιωτικοποιήσεις.

Και σύμφωνα με πληροφορίες  προτείνει ως εναλλακτική λύση ακόμη μία παράταση του προγράμματος. Με αυτό τον τρόπο, όπως υποστηρίζει, το πρόγραμμα λιτότητας μπορεί να πάει πιο μαλακά (σύμφωνα με τη νέα κοσμοθεωρία του περί «ήπιας» και σταδιακής λιτότητας) και να αφήσει χώρο για αναπτυξιακές ανάσες. Το πρόβλημα είναι ότι σε αυτή την περίπτωση πρέπει να βάλει επιπλέον χρήματα η ευρωζώνη. Και βεβαίως η Ελλάδα θα παραμείνει σε κάποιου είδους Μνημόνιο, έστω και «ήπιο», για περισσότερο χρόνο.

Τι θέλει η ευρωζώνη. Στην ευρωζώνη είναι, ως συνήθως, δυσκίνητοι. Θέλουν να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό, αλλά δεν είναι σίγουρο πως είναι έτοιμοι να υποσχεθούν από τώρα – ενόψει ευρωεκλογών τον Μάιο – ένα νέο πακέτο βοήθειας. Θα το «παλέψουν» τις επόμενες εβδομάδες με τα υπόλοιπα του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, την τιτλοποίηση ακινήτων, τις προνομιούχες μετοχές των τραπεζών που κατέχει το κράτος, ως αντάλλαγμα για το πρώτο πακέτο βοήθειας (Αλογοσκούφη). Πιθανότατα, όλα αυτά δεν θα είναι αρκετά.

Η Ελλάδα ίσως θα ρίξει στο τραπέζι το χαρτί της προσφυγής στις αγορές για την κάλυψη του υπολοίπου και για να αποφύγει ένα νέο Μνημόνιο. Πολλά φρύδια αναμένεται να σηκωθούν σε αυτό το επιχείρημα. «Με το επιτόκιο στο 10%;», λένε οι τροϊκανοί. «Και ποιος θα πληρώσει, οι τράπεζες από τις οποίες ζητάτε να ενισχύσουν τη ρευστότητα; Για να στεγνώσει κι άλλο η αγορά εις βάρος της ανάπτυξης;».

Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας Κλάους Ρέγκλινγκ το είπε καθαρά πριν από λίγες ημέρες: η Ελλάδα δεν θα επιστρέψει στις αγορές το 2014, ενώ θα χρειαστεί ένα νέο πακέτο βοήθειας. Η κυβέρνηση Σαμαρά δεν ήταν καθόλου χαρούμενη με αυτή τη δήλωση.

Το χρονοδιάγραμμα της λύσης. Σε κάθε περίπτωση, η λύση για το χρηματοδοτικό κενό του 2014 αναμένεται στο Eurogroup του Νοεμβρίου ή, το αργότερο, του Δεκεμβρίου. Η προετοιμασία της εκτιμάται ότι θα είναι και το βασικό αντικείμενο της επίσκεψης του επικεφαλής της ομάδας εκπροσώπων των υπουργών Οικονομικών (Euro Working Group) Τόμας Βίζερ την επόμενη Τρίτη στην Αθήνα. Για τη μείωση του χρέους όλοι συμφωνούν ότι θα χρειαστεί να περιμένει έως τον Απρίλιο, όταν θα βγουν τα οριστικά στοιχεία του προϋπολογισμού που θα επιβεβαιώνουν το πρωτογενές πλεόνασμα. Τοτε θα ξεκινήσει η συζήτηση. Το ΔΝΤ όμως θέλει από τώρα μια επιβεβαίωση της δέσμευσης της ευρωζώνης ότι θα λάβει μέτρα για τη μείωσή του.

Ολα αυτά θα είναι στο τραπέζι ή στο παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων με την τρόικα από την ερχόμενη Παρασκευή, οπότε αναμένεται να επιστρέψει. Με την Ελλάδα να βρίσκεται άλλη μία φορά στη μέση, δεχόμενη πιέσεις για νέα μέτρα της τάξης των 2-3 δισ. ευρώ το 2014. Και μπορεί η κ. Λαγκάρντ να είπε προχθές ότι δεν περιμένει οριζόντια μέτρα περικοπών σε μισθούς και συντάξεις, αλλά τέτοια μεγέθη δεν εξασφαλίζονται με διαρθρωτικά μόνο μέτρα. Πηγή της τρόικας υποστήριζε ότι τουλάχιστον το 1 δισ. ευρώ θα χρειαστεί να προέλθει από οριζόντια μέτρα. Η κυβέρνηση, πάλι, λέει ότι το σύνολο των μέτρων της δεν θα είναι πάνω από 1 δισ. ευρώ και αυτά θα αφορούν κυρίως παρεμβάσεις στο Ασφαλιστικό: μειώσεις στις επικουρικές συντάξεις και στο εφάπαξ, ενιαία Αρχή είσπραξης εισφορών για κύρια, επικουρική και εφάπαξ, παρακράτηση κοινοτικών επιδοτήσεων έναντι οφειλών στον ΟΓΑ, κατάργηση εξαιρέσεων από την υποχρεωτική ασφάλιση στον ΟΑΕΕ.

ΕΞΟΡΓΙΣΤΗΚΑΝ. Η τρόικα δεν προβλέπεται να πάρει διαζύγιο με αφορμή την Ελλάδα. Οχι προς το παρόν τουλάχιστον, αφού άλλωστε το ΔΝΤ έχει να πληρώσει αρκετά ακόμη. Ωστόσο, στις δύο πλευρές του Ατλαντικού δεν στάζουν μέλι ο ένας για τον άλλο.

«Το ΔΝΤ μάς έδειξε ότι λειτουργεί σαν think tank οικονομολόγων», έλεγε πικρόχολα στέλεχος της Κομισιόν, με αφορμή τις γνωστές εκθέσεις αυτοκριτικής που έκανε το Ταμείο για τον λανθασμένο πολλαπλασιαστή και για τα λάθη στο πρώτο πρόγραμμα της Ελλάδας, που εξόργισαν την Ευρώπη. Το ίδιο στέλεχος εκτιμούσε ότι οι συζητήσεις για τη διάλυση της τρόικας θα ενταθούν ενόψει ευρωεκλογών. Είναι γνωστό, εξάλλου, ότι η αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βίβιαν Ρέντιγκ είχε ζητήσει τον περασμένο Ιούλιο να διαλυθεί η τρόικα, διορθώνοντας λίγες ημέρες αργότερα και αφού παρενέβη ο άλλος αντιπρόεδρος Ολι Ρεν.

Είναι γεγονός ότι η Ευρώπη δεν αισθάνεται πια τόσο γυμνή από τεχνογνωσία όσο αισθανόταν όταν κάλεσε το ΔΝΤ να βοηθήσει στην περίπτωση την Ελλάδα. Είναι επίσης γεγονός ότι στο ΔΝΤ πολλά φτωχά κράτη δεν είναι καθόλου χαρούμενα που καλούνται να πληρώσουν για μια σχετικά πλούσια χώρα όπως η Ελλάδα.

Ετσι, ένα βελούδινο διαζύγιο είναι πιθανό να έρθει, αλλά όχι ακόμη.

«Το Μνημόνιο έβαλε δεσμευτικούς στόχους»
Αίσθηση προκάλεσε η δήλωση χθες στη Βουλή του υπουργού Οικονομικών Γιάννη Στουρνάρα ότι «το Μνημόνιο – παρ’ όλες τις αδυναμίες του – είναι ίσως το μοναδικό κείμενο πολιτικής που έθεσε συγκεκριμένους στόχους, δεσμευτικούς για το σύνολο του ελληνικού κράτους – είτε μας αρέσει, είτε όχι».
Οπως ο ίδιος εξήγησε, μία από τις πιο οδυνηρές πραγματικότητες της Μεταπολίτευσης ήταν το γεγονός ότι δεν καταρτίσθηκαν σοβαρά και μακρόπνοα αναπτυξιακά σχέδια για την οικονομία και το κράτος.

Λύση από το παρελθόν
Οι προνομιούχες μετοχές των τραπεζών που κατέχει το κράτος ως αντάλλαγμα για το πρώτο πακέτο στήριξής τους, επί υπουργίας Γιώργου Αλογοσκούφη, θα αποτελέσουν βασικό στοιχείο για να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό του 2014, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές. Η αξία τους υπολογίζεται σε 5 δισ. ευρώ ενώ το χρηματοδοτικό κενό είναι 5,5 δισ. ευρώ