Βραζιλιάνικος εμφύλιος και ψηφιακές αναζητήσεις

Δεν είναι μάλλον τυχαίο που η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, η μεγαλύτερη του είδους στον κόσμο, έχει επιλέξει ως τιμώμενη χώρα μια του λεγόμενου κλαμπ των BRICS, των αναδυόμενων μεγάλων οικονομικών δυνάμεων, για τρίτη φορά τα τελευταία οκτώ χρόνια. Μετά την Ινδία το 2006 και την Κίνα το 2009, ήρθε η ώρα της Βραζιλίας, μιας χώρας 200 εκατομμυρίων ανθρώπων, να φιλοξενηθεί ως τιμώμενη στην έκθεση που ανοίγει σήμερα τις πύλες της και θα διαρκέσει μέχρι την Κυριακή.

Η Βραζιλία θέλει να εκμεταλλευτεί το γεγονός. Καταφθάνει με 70 συγγραφείς της και έχοντας ήδη διαθέσει 900.000 ευρώ για να τους μεταφράσει στα γερμανικά. Βέβαια δέχθηκε ήδη, πριν φτάσει, τα πρώτα βέλη και μάλιστα εκ των έσω. Ο αμφισβητούμενος για το λογοτεχνικό του ύψος αλλά οπωσδήποτε μακράν ο γνωστότερος βραζιλιάνος συγγραφέας της εποχής, ο Πάουλο Κοέλιο, δεν δέχθηκε να είναι ένας από τους εβδομήντα αυτούς συγγραφείς, με αιτιάσεις προς την κυβέρνησή του που θυμίζουν… Ελλάδα.

Κλήθηκε αλλά δεν θα δώσει το «παρών», αφού θεωρεί ότι η επιλογή των υπολοίπων δεν έγινε αξιοκρατικά. «Γνωρίζω περί τους είκοσι από τους εβδομήντα, οι άλλοι είναι πιθανότατα φίλοι φίλων. Νεποτισμός. Αυτό που με ενοχλεί ιδιαίτερα είναι ότι υπάρχει μια σημαντική νέα λογοτεχνική σκηνή στη Βραζιλία, πολλοί νέοι συγγραφείς, που όμως δεν βρίσκονται σε αυτή τη λίστα».

Η αλήθεια είναι, πάντως, ότι λίγες πολύ μεγάλες φίρμες πηγαίνουν πια στη Φρανκφούρτη. Στις δεκάδες εκδηλώσεις που γίνονται, οι συγγραφείς δεν είναι γνωστοί έξω από τα σύνορα της χώρας τους. Ακόμη και από το πλήθος των ίδιων των γερμανών συγγραφέων λίγοι είναι οι πολύ γνωστοί που συμμετέχουν – λ.χ. ο Ντάνιελ Κέλμαν, ο Μάρτιν Βάλζερ.  

Ο λόγος είναι ότι στην ουσία δεν πρόκειται για συνάντηση συγγραφέων, αλλά για τη μεγάλη διεθνή συνάντηση των επαγγελματιών του βιβλίου – εκδοτών, ατζέντηδων, εταιρειών νέων τεχνολογιών. Το κοινό, για το οποίο η έκθεση είναι ανοιχτή μόνο το Σαββατοκύριακο, την τιμά πάντως ιδιαιτέρως. Περί τους 300.000 είναι οι ετήσιοι επισκέπτες. Οσο για τους εκθέτες, είναι και αυτοί πάρα πολλοί: 7.100 από εκατό χώρες περίπου.

Αυτό βέβαια που δίνει τον τόνο τα τελευταία χρόνια είναι η τεχνολογία. Φέτος ακόμη περισσότερο, μια και οι εκθέτες που προτείνουν νέα προϊόντα πολλαπλασιάζονται χρόνο με τον χρόνο.

Ενα θέμα που συζητείται είναι το αν θα επιβιώσουν στο μέλλον τα βιβλιοπωλεία, καθώς οι ιντερνετικές πωλήσεις αυξάνονται συνεχώς. Οι μεγάλοι βιβλιοπώλες απαντούν δημιουργώντας τα δικά τους ιντερνετικά δίκτυα, ανταγωνιστικά προς την Amazon. Τέτοια περίπτωση είναι η δημιουργία διαδικτυακού βιβλιοπωλείου από μια συμμαχία τριών βιβλιοπωλών, του εκδοτικού οίκου Μπέρτελσμαν και της Ντόιτσε Τέλεκομ. Οι μικρότεροι ανησυχούν λιγότερο καθώς – όπως λένε – έχουν το προνόμιο να γνωρίζουν και τα βιβλία και τους πελάτες τους, να βασίζονται δηλαδή πάνω σε μια σχέση εμπιστοσύνης με τους αναγνώστες που ψωνίζουν από αυτούς.

Οσο για τον ανταγωνισμό ηλεκτρονικού και έντυπου βιβλίου, αυτός φαίνεται, αν όχι να ξεπερνιέται, τουλάχιστον να ομαλοποιείται: «συνύπαρξη» είναι η νέα λέξη που χρησιμοποιείται για να ξεπερνιούνται τα άγχη. «Η κόκκινη γραμμή δεν βρίσκεται πια ανάμεσα στο παλιό και το νέο, ούτε ανάμεσα στο χαρτί και το e-book, ούτε καν ανάμεσα στο αναλογικό και το ψηφιακό σύστημα», υποστηρίζει χαρακτηριστικά ο διευθυντής της έκθεσης Γιούργκεν Μπόος. «Βρίσκεται ανάμεσα σε εκείνους που τρέφουν ένα πάθος για το περιεχόμενο και θέλουν να έχουν πρόσβαση σε αυτό και σε εκείνους οι οποίοι ό,τι και να αγοράσουν τους φαίνεται το ίδιο».

Η εισβολή πάντως της ηλεκτρονικής εποχής είναι χωρίς προηγούμενο: «Η είσοδος νέων εταιρειών καινοτομίας βασίζεται στην αυξανόμενη χρήση της ταμπλέτας και των smartphones», λέει η εκπρόσωπος Τύπου της έκθεσης Κάτια Μπένε. «Στα ψηφιακά βιβλία προστίθενται μια σειρά από υπηρεσίες όπως η αυτο-έκδοση, τα εκπαιδευτικά προϊόντα τριών διαστάσεων, οι νέες πλατφόρμες αγοράς στο Ιντερνετ ή ακόμα και τα σάιτ διαδραστικής ανάγνωσης. Και νέες λύσεις διανομής των βιβλίων μέσω Διαδικτύου εμφανίζονται λίγο – πολύ παντού».   

Η υγεία, πάλι, του εκδοτικού τομέα δείχνει να είναι καλή σε γενικές γραμμές. Κυρίως χάρη στο παιδικό και το εφηβικό βιβλίο καθώς και στα εκπαιδευτικά εγχειρίδια, λέει ο Γιούργκεν Μπόος. «Οι γονείς επενδύουν στα παιδιά τους. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θέλουν και οι ίδιοι να διαβάσουν ένα νέο μεγάλο μπεστ σέλερ, όπως ήταν πέρυσι οι “Πενήντα αποχρώσεις του γκρι” ή παλιότερα ο “Χάρι Πότερ” ή ένα βιβλίο του Νταν Μπράουν». Οι εκδότες το ψάχνουν απεγνωσμένα, αλλά φέτος φαίνεται ότι δεν το έχουν ακόμη βρει…

Η ελληνική παρουσία
Η Ελλάδα, με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, πηγαίνει για δεύτερη συνεχή χρονιά με περίπτερο της ΠΟΕΒ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών Βιβλιοπωλών) σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Γραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού. Εκεί στεγάζονται και οι έλληνες εκδότες που δεν στήνουν δικά τους περίπτερα λόγω οικονομικής δυσανεξίας και που συνεχίζουν, ωστόσο, να στέλνουν τους υπεύθυνους δικαιωμάτων προς αναζήτηση νέων τίτλων για πιθανή μετάφραση στα ελληνικά.