Η βιβλική ιστορία της Γενέσεως ως κεντρικό μοτίβο

Το μυθιστόρημα του Σούλτσε παρουσιάζει ενδιαφέρον και για έναν άλλο λόγο: ο γερμανός συγγραφέας αντλεί υλικό από τα μοτίβα και τα πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης, και κυρίως από το πρώτο βιβλίο. Ηδη ο τίτλος του μυθιστορήματος «Αδάμ και Εβελιν» παραπέμπει στα δύο πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης και δημιουργεί συνειρμούς με το προπατορικό αμάρτημα και με τον διωγμό τους από τον Παράδεισο: η Εβελιν συλλαμβάνει τον Αδάμ της σε φλογερές στιγμές με μια πελάτισσα, το όνομα της οποίας είναι Λίλι – όνομα όχι τυχαίο, αφού παραπέμπει στη βιβλική Λιλίθ. Λέει ο συγγραφέας σε μια συνέντευξη: «Η ιδέα του προπατορικού αμαρτήματος με συνάρπασε. Κάποια στιγμή ανακάλυψα ότι ο Αδάμ και η Εύα είναι προστάτες των ραφτών, επειδή ήταν οι πρώτοι άνθρωποι που φόρεσαν ρούχα, τα οποία μάλιστα κατασκεύασε ο ίδιος ο Θεός ειδικά για εκείνους. Για μένα ήταν βέβαια ενδιαφέρον και το δίλημμα που τέθηκε». Η φυγή έχει διπλή ανάγνωση: είναι φυγή από τον Παράδεισο ή φυγή προς τον Παράδεισο; Και τα δύο, πάντως, αποτελούν αμαρτία. Σε ερωτήματα σαν κι αυτά προσπαθεί ο συγγραφέας να δώσει μιαν απάντηση: είναι η Ανατολική Γερμανία ο χαμένος παράδεισος ή μήπως ο παράδεισος βρίσκεται στους πειρασμούς της Δύσης;

Η δομή του μυθιστορήματος παρουσιάζει εξίσου ανάλογο ενδιαφέρον: ο Σούλτσε είναι ανθρωποκεντρικός, προσεγγίζει με μεγάλη ακρίβεια και λεπτομερώς τη χώρα του και τους ανθρώπους της, ενώ σκιαγραφεί με ιδιαίτερη ευαισθησία τις χαρές και τις έγνοιες της καθημερινότητάς τους. Γράφει με ύφος ανάλαφρο και λιτό, ενώ μέσα από τους διαλόγους διαφωτίζονται κυρίως οι χαρακτήρες του έργου του. Το «Αδάμ και Εβελιν» ανήκει στο είδος που λέμε road-movie και διαβάζεται σαν κινηματογραφικό σενάριο· τα δύο τρίτα του μυθιστορήματος αποτελούνται από σκηνές διαλόγου, ενώ τα αφηγηματικά του μέρη είναι περιορισμένα. Ο Σούλτσε είναι εξαιρετικός τεχνίτης της γλώσσας· οι ήρωές του μιλούν μια γλώσσα ειρωνική, ενίοτε κωμικοτραγική. Σε καθεμία από τις 55 αυστηρά λακωνικές σύντομες ιστορίες ξεπροβάλλουν άκρως ρεαλιστικοί διάλογοι, μέσα από τους οποίους διαφαίνεται ο εσωτερικός διχασμός των πρωταγωνιστών του, ενώ η εξωτερική πλοκή έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Καμιά φορά ο αναγνώστης προσπαθεί να μαντέψει ποιο είναι το πρόσωπο που μιλάει εκείνη τη στιγμή.

Επιπλέον σχεδόν απαρατήρητα αλλάζει κατά τη διάρκεια της αφήγησης η οπτική της γωνία. Ενώ στην αρχή ο Αδάμ βρίσκεται στο επίκεντρο της ιστορίας, σταδιακά το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στο πρόσωπο της Εβελιν και τελικά η δική της οπτική γωνία είναι αυτή που καθορίζει και την έκβαση της ιστορίας.

Πάντως ο Σούλτσε δεν προτίθεται να δώσει συγκεκριμένη απάντηση ως προς το πού βρίσκεται τελικά ο παράδεισος, στην ανατολική ή στη δυτική όχθη. Ο συγγραφέας πραγματεύεται το θέμα αυτό με απόλυτη νηφαλιότητα, ίσως και με κάποια αποστασιοποίηση, σχεδόν υπαινικτικά, χωρίς να δώσει στο τέλος μια σαφή απάντηση. Πιστεύει ότι η «μεταβατική περίοδος» της Γερμανίας δεν έχει τελειώσει ακόμη, ενώ ελπίζει ότι τόσο η Ανατολή όσο και η Δύση θα κατορθώσουν να διαφωτίσουν η μία την άλλη, καθώς διαπιστώνει ότι και η Δύση ήταν τελείως διαφορετική το 1989 απ’ ό,τι είναι σήμερα. «Οι ελπίδες», γράφει, «αλλά και οι τρομερές δυνατότητες που προσέφερε εκείνη η εποχή έχουν απωθηθεί εδώ και καιρό από τη συνείδησή μας».

Ωστόσο πρέπει να τονιστεί ότι ο Σούλτσε δεν είχε την πρόθεση να γράψει ένα πολιτικό μυθιστόρημα για τη «μεταβατική περίοδο» μετά την επανένωση της Γερμανίας. Πρωτίστως αφηγείται τη ζωή ενός ζευγαριού ερωτευμένων, την ίδια στιγμή που διαδραματίζονται γύρω του ιστορικοκοινωνικές εξελίξεις. Είναι ξεκάθαρο ότι στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται η προσωπική ιστορία του ζευγαριού και στο φόντο τα πολιτικά δρώμενα που λειτουργούν ως ρυθμιστής της ζωής τους. Ο Αδάμ και η Εβελιν ζουν στον μικρόκοσμό τους και βιώνουν τα προβλήματα της καθημερινότητάς τους, χωρίς να έχουν συνειδητοποιήσει τις τεράστιες πολιτικές αλλαγές που συμβαίνουν γύρω τους. Ο Σούλτσε σε κάθε περίπτωση είναι ένας διανοούμενος που πιστεύει ότι τα μεγάλα μυθιστορήματα επικεντρώνονται σε απλούς ανθρώπους, οι οποίοι, εκτός από φοβίες, διαθέτουν και χιούμορ, καλοσύνη και οξύτητα πνεύματος.