Η έρευνα και η καινοτομία, σωσίβια για την Ελλάδα

Μπορεί η χώρα να βρίσκεται σε βαθιά ύφεση, αλλά δεν χρειάζεται να ανακαλύψει την πυρίτιδα για να δει φως στην άκρη του τούνελ. Μπορούν να το προσφέρουν η προώθηση της έρευνας και η αξιοποίηση της καινοτομίας.

Η ανάπτυξη ενός συστήματος που θα διασυνδέει την έρευνα με την καινοτομία είναι ο κεντρικός στόχος του Ελληνικού Φόρουμ Καινοτομίας που πραγματοποιεί το πρώτο του συνέδριο στις αρχές Οκτωβρίου στην Αθήνα. Και επειδή πρόκειται περί ενός «ολοκληρωμένου συστήματος», στο συνέδριο έχουν προσκληθεί πάνω από διακόσιοι ερευνητές, οικονομολόγοι, πολιτικά στελέχη και επιχειρηματίες.

 «Η Ελλάδα δεν μπορεί να ορθοποδήσει μόνο με κάποιες μεταρρυθμίσεις. Για να βρει τον βηματισμό της με την υπόλοιπη ευρωζώνη χρειάζονται ουσιαστικές επενδύσεις σε συστήματα καινοτομιών», λέει στα «ΝΕΑ» ο Αλέξανδρος Κρητικός, οικονομολόγος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών DIW που εδρεύει στο Βερολίνο και πρωτοστάτησε στη διοργάνωση του Φόρουμ στην Αθήνα. «Το σύστημα καινοτομιών είναι εκείνο που διασφαλίζει ότι από μια νέα ιδέα γεννιέται ένα νέο προϊόν. Ενα τέτοιο σύστημα χρειάζεται τα επιστημονικά ερευνητικά κέντρα, αλλά και τα κέντρα εφαρμοσμένων ερευνών, ώστε μέσα από τη συνεργασία τους οι καινοτόμες ιδέες να μετατρέπονται σε συγκεκριμένες λύσεις που θα εφαρμόσουν οι επιχειρήσεις», λέει ο κ. Κρητικός.

To μοντέλο βασίζεται στη συνεργασία ενός μεγάλου ξένου ερευνητικού ινστιτούτου με μια συγκεκριμένη περιοχή στην Ελλάδα για τη δικτύωση της έρευνας και τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Και αυτό μπορεί να γίνει με τη χρηματοδότηση της ΕΕ. Στον κοινοτικό προϋπολογισμό της επόμενης περιόδου 2014-2020 προβλέπονται κεφάλαια που προορίζονται ειδικά για την προσέλκυση ξένων ερευνητικών κέντρων στην Ελλάδα, λέει ο κ. Κρητικός. Ζητούμενο λοιπόν και στο Φόρουμ, το οποίο στηρίζεται και από το IZA (Institut zur Zukunft der Arbeit) στη Βόννη, το Ευγενίδειο Ιδρυμα και την Task Force για την Ελλάδα, θα είναι η καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των κοινοτικών κονδυλίων.

To ελληνικό Αντλερσχοφ. Στην περίπτωση της Ελλάδας ο κ. Κρητικός διαπιστώνει δύο βασικά ελλείμματα: αφενός, η έρευνα περιορίζεται σε ελάχιστα ιδρύματα. Αφετέρου, η χώρα έχει ένα απαγορευτικό θεσμικό πλαίσιο γραφειοκρατίας, που καθιστά σχεδόν αδύνατο για τις επιχειρήσεις καινοτομιών να ενδιαφερθούν και να επενδύσουν στην Ελλάδα. Γι’ αυτό και το Φόρουμ θα επιχειρήσει να χαράξει έναν «οδικό χάρτη» τόσο για τη μείωση των περιοριστικών θεσμικών όρων όσο και για την ανάπτυξη της ερευνητικής υποδομής με την οργάνωση τριών βασικών κέντρων στην Ελλάδα. «Ο Δημόκριτος, η Τεχνόπολη Θεσσαλονίκης CERTH, το FORTH στην Κρήτη και άλλα δυο-τρία κέντρα δεν έχουν διασύνδεση μεταξύ τους, δεν διαθέτουν ένα δίκτυο ανταλλαγής με άλλα ερευνητικά κέντρα», επισημαίνει ο κ. Κρητικός.

 Πρέπει όμως να σπάσει και το ταμπού της διασύνδεσης της έρευνας με την παραγωγή, που είναι βαθιά ριζωμένο στην Ελλάδα. «Δυστυχώς έχει πέραση και στην επιστημονική κοινότητα της χώρας», λέει ο κ. Κρητικός. Και τέτοιου είδους ιδεολογικές αγκυλώσεις πρέπει να ξεπεραστούν για να φθάσει η Ελλάδα στο σημείο να αποκτήσει το δικό της Αντλερσχοφ. Είναι το τεχνολογικό κέντρο στο Ανατολικό Βερολίνο, όπου τα τελευταία χρόνια συγκεντρώθηκαν 17 ερευνητικά ινστιτούτα με οκτώμισι χιλιάδες σπουδαστές σε μαθηματικά, φυσική, χημεία, βιολογία, ενώ στον ίδιο χώρο έχουν εγκατασταθεί 954 επιχειρήσεις με 15.000 απασχολουμένους. Oι μισές από τις επιχειρήσεις είναι startups υψηλής τεχνολογίας.

Γραφειοκρατία και διαφθορά. «Η ανάπτυξη της επιστημονικής έρευνας δεν πρόκειται να αποδώσει αν δεν μειωθούν τα ανυπέρβλητα σήμερα γραφειοκρατικά εμπόδια για την ίδρυση μιας εταιρείας», λέει ο κ. Κρητικός. Στη λίστα της Παγκόσμιας Τράπεζας για το φιλικό προς τις επιχειρήσεις κλίμα, η Ελλάδα είναι στην 78η θέση μεταξύ 180 χωρών, τελευταία από τις χώρες της ΕΕ. Μάλιστα, στη φιλικότητα προς τις νέες επιχειρήσεις βρίσκεται στην 146η θέση. «Πρόκειται για συνθήκες Αφρικής», λέει ο κ. Κρητικός. «Η Πολωνία, η Λετονία, ακόμα και η FYROM διευκόλυναν δραστικά την ίδρυση νέων επιχειρήσεων μέσω Ιντερνετ και σε μια-δυο ώρες μπορεί να ιδρυθεί μια επιχείρηση και να διεκπεραιωθεί η γραφειοκρατία, χωρίς να μεσολαβήσει ούτε μία προσωπική επαφή με κάποιον υπάλληλο, αποκλείοντας έτσι και την περίπτωση της δωροδοκίας», λέει ο κ. Κρητικός