Μουσείο Λούβρου: Αποκαθήλωση και λίφτινγκ στη Νίκη της Σαμοθράκης

Τη νέα εικόνα που θα έχει ένα από τα διασημότερα γλυπτά της αρχαίας ελληνικής τέχνης και ένα από τα πέντε που θεωρείται ότι πρέπει να δει υποχρεωτικά ο επισκέπτης του Λούβρου, αποκαλύπτει στα «ΝΕΑ» ο προϊστάμενος της ΙΘ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Δημήτρης Μάτσας, ο οποίος είναι και ο ένας εκ των δύο Ελλήνων (μαζί με τη Βασιλική Μαχαίρα του Κέντρου Ερεύνης της Αρχαιότητος της Ακαδημίας Αθηνών) που συμμετέχει στη διεθνή γνωμοδοτική επιτροπή σχετικά με τις εργασίες συντήρησης του μνημείου της Νίκης της Σαμοθράκης.

«Ολες οι εργασίες που έχουν προγραμματιστεί έχουν ως σκοπό να φέρουν τη Νίκη όσο πιο κοντά γίνεται στην αρχική της εικόνα», λέει στα «ΝΕΑ» ο αρχαιολόγος, που βρέθηκε στο Λούβρο ύστερα από πρόσκληση του διευθυντή του μουσείου, Ζαν Λικ Μαρτινέζ, να συμμετάσχει στην οκταμελή διεθνή γνωμοδοτική επιτροπή σχετικά με τη συντήρηση της μαρμάρινης Νίκης (την οποία αποτελούν στελέχη του μουσείου και επιστήμονες από αμερικανικά πανεπιστήμια και γερμανικά μουσεία, ειδικοί στην ελληνιστική γλυπτική) και μόλις πριν από λίγες ημέρες παρακολούθησε την πρώτη ενημερωτική συνεδρίαση για τις επεμβάσεις που θα γίνουν στη Νίκη.

ΕΞΙ ΤΜΗΜΑΤΑ. Ευαίσθητο, καθώς αποτελείται από έξι διαφορετικά τμήματα, το μαρμάρινο κορμί της Νίκης έχει κατέβει τόσο από την κορυφή της σκάλας Νταρού, στην οποία στεκόταν επί 129 χρόνια, όσο και από το βάθρο της και έχει μετακομίσει στη γειτονική, κλειστή Αίθουσα των Επτά Καμινάδων – ώστε να δεχθεί τις φροντίδες των ειδικών. Δεν θα αποσυναρμολογηθεί για να συντηρηθεί, καθώς «η ιδέα μιας συνολικής συντήρησης του αγάλματος έχει εγκαταλειφθεί, παρά τις επισημάνσεις της επιστημονικής μελέτης του 2004 για μια πλήρη αποσυναρμολόγηση των εργασιών συντήρησης το 1883», εξηγεί ο Δημήτρης Μάτσας για το γλυπτό που κατά μία εκδοχή αποτελούσε αφιέρωμα των  Ροδίων, όταν το 191 π.Χ., συμμαχώντας με την Πέργαμο, νίκησαν τον Αντίοχο Γ΄ της Συρίας σε ναυμαχία στα ανοιχτά της Σίδης.

«Η επέμβαση αυτή θα οδηγούσε στην τροποποίηση της θέσης των φτερών, στην ανακατασκευή νέων τμημάτων από γύψο, με αποτέλεσμα τη σημαντική αλλαγή της γενικής εμφάνισης του αγάλματος. Η πραγματοποίηση αυτής της πλήρους αλλά εξαιρετικά πολύπλοκης συντήρησης θ’ απαιτούσε μια χρονική περίοδο, η διάρκεια της οποίας είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Το πιο σημαντικό, αν και αποδείχθηκε ότι κάποιες γύψινες συμπληρώσεις δεν είναι σωστές – όπως το σχήμα και η θέση του δεξιού φτερού, για παράδειγμα, καθώς και της ταινίας του χιτώνα στον αριστερό ώμο -, είναι ότι δεν υπάρχουν ακόμα οριστικές εναλλακτικές λύσεις», συνεχίζει και επισημαίνει ότι μια τέτοια προσπάθεια θα εκτόξευε κατακόρυφα το κόστος, κάτι που δεν θα ήθελε η γαλλική πλευρά, η οποία ήδη έχει συγκεντρώσει τρία εκατ. ευρώ για το έργο μέσω χορηγιών και αναζητά ακόμη ένα (έως τώρα, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του μουσείου, έχει συγκεντρωθεί το 20% του ποσού).

Το γεμάτο πτυχώσεις φόρεμα της επιβλητικής Νίκης – η οποία βρέθηκε στο Ιερό των Μεγάλων Θεών στη Σαμοθράκη το 1863 από τον γάλλο πρόξενο στην Αδριανούπολη, Σαρλ Σαμπουαζό, ο οποίος τη φυγάδευσε στο Παρίσι σε τρεις φάσεις – θα αποκτήσει και πάλι το χαρακτηριστικό λευκό χρώμα του παριανού μαρμάρου, καθώς η πρώτη ύλη για την κατασκευή του προέρχεται από το λατομείο των Λάκκων, κοντά στο Μαράθι. Για να επιτευχθεί αυτό όμως, το νερό δεν είναι επαρκές, όπως έδειξαν οι πρώτες δοκιμές σε περιοχές 1,5×3 εκ. «Λέιζερ ωστόσο δεν πρόκειται να χρησιμοποιηθεί, καθώς υπάρχει υποψία ότι μπορεί να σώζονται ίχνη χρώματος και η χρήση λέιζερ θα τα εξαφάνιζε. Θετικά αποτελέσματα έχουν φανεί ώς τώρα με ένα ελαφρύ διάλυμα με χημικά», επισημαίνει ο κ. Μάτσας.

Εκείνο που, παρ’ όλα αυτά, φαίνεται να μην έχει λυθεί ακόμη είναι πώς μετά τη συντήρηση θα είναι σαφές στο μάτι του απλού επισκέπτη ποια τμήματα του γλυπτού είναι αυθεντικά και ποια αποτελούν γύψινα συμπληρώματα.

Αν και σκοπός είναι, όπως κατέστη σαφές, η εντυπωσιακή Νίκη να δίνει στους επισκέπτες του 21ου αιώνα την εικόνα που είχαν και οι επισκέπτες του Ιερού των Μεγάλων Θεών στην αρχαιότητα, τελικώς δεν θα τοποθετηθεί κατά τα τρία τέταρτα αριστερόστροφα, όπως ήταν η θέση της στη Σαμοθράκη, αλλά θα επιστρέψει στην κορυφή του κλιμακοστασίου Νταρού – το οποίο επίσης θα συντηρηθεί και θα δοθεί στο κοινό την άνοιξη του 2015 – κοιτάζοντας τους θεατές μετωπικά λόγω έλλειψης χώρου και για λόγους ασφαλείας. Θα μετατοπιστεί μάλιστα περί το ένα μέτρο προς τον πίσω τοίχο, από τον οποίο θ’ απέχει γύρω στα πενήντα εκατοστά, και η όψη των τριών τετάρτων θα είναι δυνατή μόνο για τους επισκέπτες που στέκονται στη δεξιά πλευρά του πλατύσκαλου, μακριά από την κίνηση του πλήθους.

Οσο για το πώς θα «ψηλώσει» το συνολικού ύψους 5,64 μ. γλυπτό και μάλιστα κατά πέντε ολόκληρα εκατοστά; «Αν το μνημείο τοποθετηθεί κατευθείαν πάνω στο δάπεδο, στο ίδιο επίπεδο με εκείνο των επισκεπτών, θα είναι λιγότερο ορατό. Εξετάζεται λοιπόν το ενδεχόμενο να υψωθεί σ’ ένα βραχώδες υπόβαθρο, όπως πιστεύουμε ότι ήταν αρχικά, σύμφωνα με στοιχεία που έχουμε από αυστριακή αρχαιολογική αποστολή το 1875», εξηγεί ο Δημήτρης Μάτσας.

Η ΒΑΣΗ. Χωρίς φροντίδα όμως δεν θα μείνει ούτε η βάση της Νίκης που είναι καμωμένη από γκρίζο – μπλε ροδιακό μάρμαρο. Το τσιμεντένιο στοιχείο που από λάθος είχε τοποθετηθεί τη δεκαετία του ’30 ανάμεσα στη βάση και στο άγαλμα θα κάνει φτερά και οι τρεις σειρές της βάσης πάνω στην οποία πατά το μνημείο θα ανασυναρμολογηθούν και θα ενισχυθούν με μεταλλικά στοιχεία, ενώ η ανώτερη από τις τρεις σειρές θα συμπληρωθεί με άρωμα… Σαμοθράκης. Για την ακρίβεια, ένας από τους τρεις λίθους που την αποτελούν – ο μεγαλύτερος – δεν κατάφερε να «απαχθεί» από τον Σαρλ Σαμπουαζό που ξερίζωσε τη Νίκη από τον τόπο της και τον άφησε στην παραλία της Παλαιόπολης το 1879. Χρειάστηκαν 117 χρόνια για να ταυτιστεί και σήμερα βρίσκεται στην αυλή του Μουσείου της Σαμοθράκης. Με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας ο επίμαχος λίθος που αποτελείται από δύο κομμάτια έχει σαρωθεί ψηφιακά και εκμαγείο του θα βρει τη θέση του στη βάση του μνημείου.

Ενα μέτρο πιο πίσω
Η Νίκη της Σαμοθράκης θα επιστρέψει στην κορυφή της σκάλας Νταρού, κοιτάζοντας τους θεατές μετωπικά και μετατοπισμένη περί το ένα μέτρο προς τον πίσω τοίχο, από τον οποίο θα απέχει περίπου πενήντα εκατοστά και η όψη των τριών τετάρτων θα είναι δυνατή μόνο για τους επισκέπτες που στέκονται στη δεξιά πλευρά του πλατύσκαλου, μακριά από την κίνηση του πλήθους.