Ο μερκιαβελισμός, εχθρός της Ευρώπης

Ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε αρνήθηκε πρόσφατα ότι η χώρα του επιχειρεί να ηγεμονεύσει στην Ευρώπη. Οπως όμως αποκαλύφθηκε από μεγάλη έρευνα που διενήργησε σε ευρωπαϊκό επίπεδο ο πολιτικός επιστήμονας Εντγκαρ Γκράντε, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Ο Γκράντε και η ομάδα του κατέγραψαν τον διάλογο που γίνεται για την ευρωπαϊκή κρίση σε διάφορες χώρες. Τα συμπεράσματά τους αναδεικνύουν τη σαφή διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στη Γερμανία και στις λοιπές ευρωπαϊκές χώρες.

Ο δημόσιος διάλογος στη Γερμανία για την κρίση του ευρώ ήταν προ πάντων εθνικός, αντίθετα με τις λοιπές χώρες όπου ήταν ευρωπαϊκός. Αυτά τα εμπειρικά αποτελέσματα επιβεβαιώνουν τη θέση μου περί μιας «γερμανικής Ευρώπης»: ενώ η Γερμανία είναι παρούσα στις συζητήσεις που γίνονται στις λοιπές χώρες, η συζήτηση στη Γερμανία περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τη Γερμανία. Αρκεί να επισκεφθεί κανείς το Βερολίνο για να το διαπιστώσει. Καθώς πλησιάζει η ημέρα των εκλογών, θα περίμενε κάποιος να δει μια πόλη να συζητά παθιασμένα για την Ευρώπη. Κι όμως, οι Γερμανοί είναι περίεργα αδιάφοροι γι’ αυτό το θέμα. Η προεκλογική εκστρατεία για τις εκλογές της 22ας Σεπτεμβρίου περιστράφηκε γύρω από τις αποκαλύψεις για τις ηλεκτρονικές παρακολουθήσεις της αμερικανικής Εθνικής Υπηρεσίας Ασφάλειας, την αύξηση των τιμών της ενέργειας και τις υπηρεσίες πρόνοιας για τα παιδιά. Αυτό ήταν όλο. Παρά το γεγονός ότι αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην επίλυση της κρίσης, η Γερμανία δείχνει να αποφεύγει επιμελώς οποιαδήποτε συζήτηση στο θέμα των πιθανών λύσεων, από τις οποίες καμία δεν είναι δωρεάν.

Από τότε που ξέσπασε η κρίση του ευρώ, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανατράπηκαν. Σε ό,τι αφορά την Ανγκελα Μέρκελ, συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Οι Γερμανοί τη λατρεύουν, κατ’ αρχάς και προ πάντων επειδή τους ζητάει λίγα. Αλλά και επειδή εφαρμόζει ένα είδος άσκησης της εξουσίας στην Ευρώπη: τον μερκιαβελισμό – συνδυασμό του Μακιαβέλι και της Μέρκελ. «Θα ήταν καλύτερα να σας αγαπούν από το να σας φοβούνται;», έγραφε ο Μακιαβέλι στον «Ηγεμόνα». «Θα έπρεπε και τα δύο. Αλλά επειδή κάτι τέτοιο είναι δύσκολο να γίνει, είναι καλύτερα να σας φοβούνται από το να σας αγαπούν» ήταν η απάντησή του. Η Μερκιαβέλ έχει υιοθετήσει αυτή την αρχή με καινοτόμο τρόπο. Στο εξωτερικό θέλει να τη φοβούνται, στη Γερμανία να την αγαπούν. Ωμός νεοφιλελευθερισμός στη λοιπή Ευρώπη, σοσιαλδημοκρατική συναίνεση στο εσωτερικό της Γερμανίας.

Από τις 23 Σεπτεμβρίου, όποια κυβέρνηση και να προκύψει, το ζήτημα της Ευρώπης που θέλουμε πρέπει να κυριαρχήσει εντός και εκτός Γερμανίας. Ας ελπίσουμε ότι αυτή που θα νικήσει θα είναι μια «άλλη Ευρώπη», ανοικτή και ικανή να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις, και όχι μια «Γερμανική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Ευρώπης».

Ο Ούρλικ Μπεκ είναι γερμανός κοινωνιολόγος