Η ΝΔ παγιδευμένη στο κόκκινο και το μαύρο

Το άλλο θύμα της περασμένης εβδομάδας, εκτός από τον τραγικό ράπερ Παύλο Φύσσα, είναι η θεωρία των δύο άκρων. Αντί να βοηθήσει τη ΝΔ να κυριαρχήσει ως εγγυήτρια δύναμη μέσα στην πολιτική αστάθεια της εποχής του Μνημονίου, φαίνεται ότι επέτρεψε τους τελευταίους 14 μήνες στη Χρυσή Αυγή να κερδίσει δημοσκοπικό έδαφος μέσα από την πόλωση με τον ΣΥΡΙΖΑ. Από την άσφαιρη εμφάνιση του Χρύσανθου Λαζαρίδη στην τηλεόραση έως την ενεργοποίηση του Νίκου Δένδια και τη συγκρότηση ποινικού φακέλου Χρυσής Αυγής, ιδού το 48ωρο που κλόνισε τον πολιτικό σχεδιασμό του Μεγάρου Μαξίμου για τη Χρυσή Αυγή και οδήγησε στο διάγγελμα Σαμαρά.

Η διπλή ανάγνωση

Είναι η σκληρότητα της εποχής; Εχουν οι νεκροί του Μνημονίου – από το πυρπολημένο κατάστημα της Marfin στη Σταδίου έως τους αμέτρητους αυτόχειρες – αναισθητοποιήσει την πολιτική τάξη; Πάντως η δολοφονία του Παύλου Φύσσα στην Αμφιάλη αξιολογήθηκε με ψυχρά πολιτικό τρόπο από τα κομματικά επιτελεία εκατέρωθεν. Κορυφαίος υπουργός έλεγε κατ’ ιδίαν την Παρασκευή το πρωί πως «είναι κάτι που περίμενα εδώ και καιρό ότι θα συμβεί», σπεύδοντας να προσθέσει ότι «μπορεί να είναι θλιβερό να το λες αυτό ενώ υπάρχει ένας νεκρός, αλλά το περιστατικό οδηγεί στο ξεκαθάρισμα της πολιτικής ατμόσφαιρας».

Εντός Βουλής από τον Μάιο του 2012, η Χρυσή Αυγή διχάζει τα κόμματα. Και βάζει το πολιτικό σύστημα σε δοκιμασία. Μέχρι την περασμένη Τρίτη το βράδυ το Μέγαρο Μαξίμου επέμενε σε μια διπλή ανάγνωση.

Στο ένα επίπεδο υπήρχε η εκτίμηση ότι τροφοδότρια του κόμματος του Μιχαλολιάκου ήταν η ανεργία. Συνεργάτης του Αντώνη Σαμαρά με γνώση του δεξιού πολιτικού χώρου σε όλη του την έκταση προχωρούσε σε μια πιο κοινωνιολογική προσέγγιση. Σκιαγραφούσε το προφίλ εκείνων που έχουν προσχωρήσει στη Χρυσή Αυγή μιλώντας για μικροαστούς οικογενειάρχες που έχουν περιέλθει σε δεινή οικονομική θέση, δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα, αναγκάζονται να πηγαίνουν στα συσσίτια των εκκλησιών «και μας μισούν». Είναι η οργή που τους οδηγεί στη Χρυσή Αυγή. Η ανάλυση αυτή θεωρούσε την άνοδο της Ακρας Δεξιάς ως παρενέργεια της κρίσης αλλά και ως ένα χαλαρό παροδικό φαινόμενο που θα το διορθώσει σιγά σιγά η επιστροφή στην ανάπτυξη.

Στο άλλο επίπεδο, η προσέγγιση του Μαξίμου ήταν πιο σύνθετη και καθαρά πολιτική. Η Χρυσή Αυγή εντασσόταν στην περίφημη θεωρία των «δύο άκρων». Αυτή εμφανίζει την Ελληνική Δημοκρατία να είναι θύμα μιας διελκυστίνδας ανάμεσα σε κόκκινους και μαύρους. Στη μέση βρίσκονταν κόμματα όπως η ΝΔ και, δευτερευόντως, οι εταίροι της στην κυβέρνηση – δηλαδή το ΠΑΣΟΚ και μέχρι πρότινος η ΔΗΜΑΡ. Η θεωρία των δύο άκρων δεν προβαλλόταν μόνο στο εσωτερικό – ως τρόπος προσέγγισης των μεσαίων στρωμάτων – αλλά και στο εξωτερικό. Η θεωρία των δύο άκρων εμφανίζει τον κυβερνητικό συνασπισμό ως τη μόνη δημοκρατική και αξιόπιστη πολιτική λύση για την Ελλάδα. Είναι μια εκδοχή που την έχουν υιοθετήσει, είναι η αλήθεια, και οι ξένοι. Πέρα από την πρόοδο στα οικονομικά, είναι και ο λόγος που η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου έχει εξασφαλίσει στήριξη στο τρίγωνο Βρυξελλών – Βερολίνου – Ουάσιγκτον, κάτι όχι άσχετο με τη σταθεροποίηση της χώρας.

Οι αντιφάσεις του Μαξίμου

Ο Γιώργος Σεφέρης έλεγε ότι δεν υπάρχει παρθενογένεση στην τέχνη. Το ίδιο ισχύει και στην πολιτική. Η θεωρία των δύο άκρων είναι η αναστροφή της θεωρίας του μεσαίου χώρου. Αυτόν δεν διεκδικεί η ΝΔ του Αντώνη Σαμαρά; Παλαιότερα τον είχε ορίσει ως στρατηγικό στόχο η ΝΔ του Κώστα Καραμανλή – που λειτούργησε όμως ως πελατειακή λαϊκή Δεξιά. Και ακόμη πιο παλιά, την περίοδο 1996-2003, τον είχε κατακτήσει το ΠΑΣΟΚ – στις αναλύσεις είχε μάλιστα προκύψει μια ειδική κατηγορία ψηφοφόρων, οι λεγόμενοι «δεξιοί του Σημίτη». Κάτι, βέβαια, που δεν εμπόδισε το βαθύ ΠΑΣΟΚ να φωλιάσει στο κράτος ούτε λειτούργησε ανασχετικά για σκάνδαλα όπως αυτά που ήρθαν πρόσφατα στο φως στη δίκη του Ακη.

Ωστόσο, η στρατηγική του Μεγάρου Μαξίμου είχε μία αντίφαση. Και η αντίφαση αυτή ενείχε πολιτικούς κινδύνους που ήρθαν στο φως την περασμένη εβδομάδα. Τους επισημαίνουν από το 2010 στελέχη της ΝΔ που σήμερα μετέχουν στην κυβέρνηση, κρατώντας αποστάσεις από το Μαξίμου. Η κοινωνιολογικο-οικονομική θεωρία που συνδέει την άνοδο της Χρυσής Αυγής με την αύξηση της ανεργίας επιβάλλει μια πολιτικά νηφάλια αντιμετώπιση του κόμματος του Μιχαλολιάκου από τη ΝΔ. Δηλαδή, μια τακτική που να αποφεύγει την πόλωση γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να συσπειρωθεί το ποσοστό της Χρυσής Αυγής ή και να μπετοναριστεί. Αυτός είναι ο λόγος που το επιτελείο του Σαμαρά ήταν στα κάγκελα με την πρωτοβουλία Ρουπακιώτη – υπουργού Δικαιοσύνης τότε – για αντιρατσιστικό νομοσχέδιο, που θα λειτουργούσε ως Δούρειος Ιππος για να μπει λουκέτο στη Χρυσή Αυγή.

Ωστόσο, η ανοχή απέναντι στη Χρυσή Αυγή αντί να εμποδίσει τη συσπείρωσή της τη βοήθησε να αναπτυχθεί ανενόχλητη. Σύμφωνα με μια κλασική ανάγνωση – γνωστή από τη Γαλλία – μόνο η Δεξιά μπορεί να ανταγωνιστεί επιτυχώς την Ακρα Δεξιά. Ηταν ο Νικολά Σαρκοζί που έφαγε το ψωμί του Εθνικού Μετώπου. Η χαρτογράφηση του εκλογικού αποτελέσματος του 2007 τον δείχνει πανίσχυρο ακριβώς στα «κάστρα», στις υποβαθμισμένες περιοχές των πόλεων, του Front National. Ο Σαρκοζί σκλήρυνε τη ρητορική του την ίδια ώρα που έβαλε απέναντι τους ακροδεξιούς. Ανοιξε επίσης την κυβέρνησή του προς το Κέντρο και τις μειονότητες φέρνοντας μέσα τον σοσιαλιστή Κουσνέρ ως υπουργό Εξωτερικών, αλλά και αφρικανικής ή αραβικής καταγωγής κυρίες σε κρίσιμα υπουργεία. Δηλαδή, μια πολύ σοφιστικέ επιχείρηση.

Στην Ελλάδα η ΝΔ απέφυγε την αντιπαράθεση με τη Χρυσή Αυγή. Αυτή πολώθηκε, λοιπόν, μετά τις εκλογές του 2012 με την Αριστερά. Αυτό μπορεί, με όρους πολιτικού κυνισμού, να άφησε τη θεωρία των δύο άκρων να αναπτυχθεί. Αλλά δεν βοήθησε σε τίποτε τη ΝΔ. Η νέα πόλωση βοήθησε τον ΣΥΡΙΖΑ να συσπειρωθεί απέναντι στους φασίστες. Και ξύπνησε τα αντικομμουνιστικά συναισθήματα των χαμηλοδεξιών ψηφοφόρων στέλνοντάς τους στο κόμμα Μιχαλολιάκου. Πρόχειρο συμπέρασμα: ο βασικός ωφελημένος από τη θεωρία των δύο άκρων είναι το μαύρο άκρο. Από πέρυσι μέχρι φέτος ο ΣΥΡΙΖΑ έμεινε λίγο πολύ σταθερός, εκεί κοντά στο 30%. Η Χρυσή Αυγή όμως υπερδιπλασίασε το ποσοστό της γράφοντας 15άρια. Την ίδια ώρα η ΝΔ έμεινε σταθερή. Γιατί; Διότι η Χρυσή Αυγή πήρε από τον Καμμένο. Αλλά και γιατί μέρος αυτών που έχασε προς τη Χρυσή Αυγή η ΝΔ τούς πήρε από το ΠΑΣΟΚ, που πήγε σε μονοψήφια νούμερα. Εχουμε δηλαδή διαρροή προς τα δεξιά και ανακατανομή στο κέντρο. Αλλά και ένα παράδοξο: την ίδια ώρα που η ΝΔ έδειχνε ελαφρά ανοχή προς τη Χρυσή Αυγή – μην τυχόν και αποξενώσει τους δεξιούς ψηφοφόρους που μετακόμισαν εκεί – γινόταν πιο κεντρώο/μεσαίο κόμμα. Αν όμως η ΝΔ δείχνει στατικότητα και κόπωση δημοσκοπικά, είναι γιατί το ΠΑΣΟΚ, μετά την έξοδο της ΔΗΜΑΡ από την κυβέρνηση τον Ιούνιο, ανέκτησε μέρος της αξιοπιστίας του και δείχνει ανοδικές τάσεις.

Το λάθος του Χρύσανθου

Αυτή ήταν η πολιτική πραγματικότητα την περασμένη Τετάρτη το πρωί, όταν ο πολιτικός σύμβουλος του Πρωθυπουργού και βουλευτής Επικρατείας της ΝΔ Χρύσανθος Λαζαρίδης βγήκε πρωινιάτικα στο Mega για να αναπτύξει τη θεωρία των δύο άκρων. Η τοποθέτηση δεν είχε απήχηση. Αντιθέτως, πήγαινε κόντρα στο πολιτικό κλίμα, αφού φαινόταν ότι το πρόβλημα δεν ήταν τα δύο άκρα. Αλλά το ότι η Χρυσή Αυγή γινόταν ανεξέλεγκτη. Αυτή ήταν μια πραγματικότητα στο πεδίο του νόμου και της τάξης. Η Αστυνομία, που φαίνεται να μετράει στις γραμμές της σημαντικό αριθμό ψηφοφόρων της Χρυσής Αυγής, έδειχνε ανοχή στη δράση της οργάνωσης, ενώ αυτή είχε εκφύγει από τα όρια του πολιτικού ακτιβισμού και είχε αρχίσει να υπάγεται στον ποινικό κώδικα. Την κατάσταση αυτή απηχούν και οι μαρτυρίες για τον ρόλο της ομάδας ΔΙΑΣ – με εξαίρεση τη γυναίκα αστυνομικό – επιτόπου στην Αμφιάλη, τη στιγμή της δολοφονίας. Συγκρατημένη έδειχνε και η Εισαγγελία, ενώ υπήρχαν εδώ και μήνες πληροφορίες για δείπνα στα βόρεια προάστια μεταξύ μεγαλοδικαστών και παραγόντων που σχετίζονται με τη Χρυσή Αυγή.

Την ίδια ώρα, μία μερίδα ΜΜΕ και μεγαλοδεξιών δημοσιογράφων έδινε βήμα σε στελέχη της Χρυσής Αυγής ή επιχειρούσε να τα νουθετήσει. Ακόμη χειρότερα: η θεωρία των δύο άκρων, έχοντας αφήσει ανεπηρέαστο τον ΣΥΡΙΖΑ ενώ γιγάντωνε τη Χρυσή Αυγή, έδωσε αφορμή για προτάσεις περί μελλοντικής συμπόρευσης της ΝΔ με το κόμμα Μιχαλολιάκου. Εκεί που κυριαρχούσε στον δεξιό χώρο, η ΝΔ βρέθηκε να δέχεται προτάσεις για ακροδεξιό δεκανίκι! Ολα αυτά δικαίωναν κάποιους μεταξύ των σαμαρικών που, ήδη από το 2010, επέμεναν ότι «πρέπει να οριοθετηθούμε απέναντι στην Ακρα Δεξιά και να την ορίσουμε ως αντίπαλο». Η άποψη αυτή δεν πέρασε. Αυτή που την υποστήριξαν τότε λένε τώρα ότι «το Μαξίμου τρέχει και δεν φτάνει».

Ο συνδυασμός όλων αυτών των παραγόντων είχε ως αποτέλεσμα να εμφανίζεται η κυβέρνηση υπόλογη για την άνοδο της Ακροδεξιάς. Αλλά και ενώπιον μιας πολιτικοκοινωνικής πραγματικότητας που φαινόταν να βγαίνει εκτός ελέγχου. Αντί για εγγυητής σε θέματα νόμου και τάξης, η κυβέρνηση φαινόταν να είναι θεατής. Ευαίσθητος δέκτης αντιδράσεων το Μαξίμου, ανέκρουσε πρύμναν μέσα σε ένα 48ωρο. Η λύση δόθηκε στον άξονα Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης, όχι με ποινικοποίηση της Χρυσής Αυγής αλλά με ενεργοποίηση του ποινικού οπλοστασίου που παρέχει ο νόμος, καθώς ο Νίκος Δένδιας, σε συνεννόηση με τον Χαράλαμπο Αθανασίου, έστειλε φάκελο με δεκάδες αξιόποινες πράξεις της Χρυσής Αυγής στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου. Αυτονόητη, με νομικούς όρους, και η συνένωσή τους ώστε να σκιαγραφηθεί η δράση της οργάνωσης με όρους εγκληματικής συμμορίας. Κάπως έτσι η διακυβέρνηση έδωσε αναγκαστικά τη λύση εκεί που η πολιτική είχε φέρει το Μέγαρο Μαξίμου σε αδιέξοδο. Το πνεύμα φάνηκε και στο διάγγελμα του Αντώνη Σαμαρά την Τετάρτη το πρωί.

Δυσάρεστες αλήθειες

Παρ’ όλα αυτά, η περασμένη εβδομάδα επιβεβαιώνει δυσάρεστες πολιτικές αλήθειες και προδιαγράφει δύσκολα διλήμματα. Η κύρια αλήθεια είναι ότι η ΝΔ δεν κερδίζει αλλά χάνει από τη θεωρία των δύο άκρων. Αυτή δεν επηρεάζει τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά έχει επιτρέψει στη Χρυσή Αυγή να αναπτυχθεί. Εκτός από την ενεργοποίηση της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, η κυβέρνηση δεν έχει βρει πολιτική λύση για τη Χρυσή Αυγή. Το πρόβλημα είναι στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Εκεί το Μαξίμου έχει να διαλέξει ανάμεσα στο να κατεβάσει δικούς του υποψηφίους ή να στηρίξει κεντρώες υποψηφιότητες. Εκεί όμως ο φόβος είναι ότι θα υπάρξει πρόβλημα πρώτου γύρου, καθώς οι ψηφοφόροι της ΝΔ θα πάνε κατευθείαν στον υποψήφιο της Χρυσής Αυγής. Κάπως έτσι, το Μαξίμου δεν φαίνεται διατεθειμένο να στηρίξει Μπουτάρη στη Θεσσαλονίκη – με κίνδυνο να τον προσεταιρισθεί ο ΣΥΡΙΖΑ. Ούτε θέλει να συζητήσει μια υποψηφιότητα τύπου Λοβέρδου – ή τη στήριξη του Καμίνη – στην Αθήνα.

Ο κατακερματισμός όμως των «μεσαίων» δυνάμεων δημιουργεί κινδύνους να περάσουν οι ακροδεξιοί υποψήφιοι στον δεύτερο γύρο, ενώ πολλά θα εξαρτηθούν από την τακτική του ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή από το αν η Κουμουνδούρου θα κάνει λάθη ή αν θα παίξει έξυπνα τα χαρτιά της επιδιώκοντας αυτή συνεργασίες στο κέντρο. Ελλείπει επίσης πλήρως μια στρατηγική αντιμετώπισης της Χρυσής Αυγής στις ευρωεκλογές, όπου το μεν ΠΑΣΟΚ θέλει να κρυφτεί μέσα στο Ευρωσοσιαλιστικό Κόμμα επιδιώκοντας συνεργασία με τη ΔΗΜΑΡ και αναζητώντας υποψηφίους από την Κοινωνία Πολιτών ενώ η ΝΔ ψάχνεται.

Το συμπέρασμα, πάντως, είναι ότι η ΝΔ θα πρέπει να βρει τρόπο πολιτικής αντιμετώπισης της Ακρας Δεξιάς. Η θεωρία των δύο άκρων αποδείχθηκε μπούμερανγκ.