Σάλσα και καπιταλισμός

Ούτε μια πινακίδα ούτε μια αφίσα ούτε μια νύξη ότι το μαγαζί του Εκτορ Ιγκέρα είναι ένας ναός της διασκέδασης. Και όμως. Κάθε Κυριακή βράδυ, η βίλα του – ένα οίκημα του 19ου αιώνα, σε έναν ήσυχο δρόμο της Αβάνας – χτυπά στους ρυθμούς της ντίσκο ενώ ορδές κουβανών κλάμπερ λικνίζονται στον ρυθμό των ανέμων της Καραϊβικής.

«Γίνεται μια πολύ “καυτή” κατάσταση», λέει χαμογελώντας με νόημα ο 40χρονος Ιγκέρα. Ο επιχειρηματίας με τη μοντέρνα κόμμωση έχει σημειώσει μία από τις πιο ηχηρές επιτυχίες στο εν μέρει διστακτικό, αλλά δυνάμει εκρηκτικό, άνοιγμα της κομμουνιστικής κυβέρνησης στις παλιομοδίτικες καπιταλιστικές επιχειρήσεις.  

«Κρυβόμασταν στο υπόγειο. Οχι, πια», αποκαλύπτει ο Ιγκέρα στον Τόνι Αλεν Μιλς από τους «Τάιμς» του Λονδίνου. Το εστιατόριό του, το Le Chansonnier, ήταν από τις πρώτες επιχειρήσεις που επωφελήθηκαν από την apertura, την – καθυστερημένη – αναγνώριση του Ραούλ Κάστρο και των επαναστατικών ακολούθων του ότι ο παλιός τύπου σοσιαλισμός της Κούβας οδεύει προς το τέλος του. Στη νέα εποχή, η καρδιά της Αβάνας χτυπάει με την υποστήριξη φιλόδοξων νέων ανθρώπων, οι οποίοι είναι αποφασισμένοι να οικοδομήσουν το μέλλον τους μέσα από τα συντρίμμια της 50χρονης μαρξιστικής θεωρίας. Εδώ και δύο χρόνια, οπότε η κουβανική κυβέρνηση χαλάρωσε τους περιορισμούς στις ιδιωτικές επιχειρήσεις, η Κούβα βιώνει μια δεύτερη επανάσταση – πολύ διαφορετική από εκείνη που κήρυξε ο Φιντέλ όταν ανέλαβε την εξουσία, το 1959.   

Η Ακέλα Σαμπίνιε έχει μετατρέψει το μικρό διαμέρισμά της σε ένα πεντακάθαρο πανδοχείο. Ο Ραφαέλ Ροζάλες είχε κουραστεί τόσο πολύ να ακούει συνεχώς και αδιαλείπτως σάλσα σε κάθε μπαρ της Αβάνας που αποφάσισε να ανοίξει το δικό του – στο οποίο η σάλσα απαγορεύεται. Η Μαρί-Ελένα Κρουζ έστησε ένα δημόσιο γυμναστήριο στην ταράτσα το σπιτιού της. Ο Λουίς Ενρίκε Σόλα μεταμόρφωσε το μικροσκοπικό του διαμέρισμα σε στούντιο φωτογραφίας, όπου φωτογραφίζει 15χρονα κορίτσια (ηλικία-ορόσημο για τις γυναίκες της Κούβας).  

Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΣΤΗ ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ. Ολοι περιμένουν το αναπόφευκτο: την ημέρα που ο 82χρονος Ραούλ Κάστρο και ο 87χρονος Φιντέλ, ο οποίος παρέδωσε και επισήμως τα ηνία της χώρας στον αδελφό του πριν από πέντε χρόνια, θα αποχωρήσουν από την πολιτική σκηνή της χώρας. Πριν από λίγες ημέρες, μιλώντας στην ήσυχη πόλη του Σαντιάγο, ο Ραούλ υποσχέθηκε μια «ήρεμη και γαλήνια» μεταβίβαση της εξουσίας στη νέα γενιά, με επικεφαλής τον 53χρονο Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, ένα – ελάχιστα γνωστό – στέλεχος του κομμουνιστικού κόμματος.  

Το ακριβές χρονοδιάγραμμα και οι πιθανές επιπτώσεις της εξόδου των Κάστρο προσφέρονται για παντός τύπου εικασίες. Πολλοί στην Αμερική εξακολουθούν να ελπίζουν ότι η αποχώρηση των Κάστρο θα είναι το κουβανικό ισοδύναμο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου – μια ολονύκτια εξέγερση που θα δώσει στους κομμουνιστές τα παπούτσια στο χέρι. Αλλοι προτιμούν να επισημαίνουν τις ταχείες ανακατατάξεις της Κίνας, του Βιετνάμ και της Σοβιετικής Ενωσης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Ο ίδιος ο Ραούλ ωστόσο επιμένει ότι η Κούβα είναι διαφορετική. Και ότι η «μεταβίβαση της εξουσίας θα είναι σταδιακή και ομαλή» ώστε να κρατηθούν ψηλά «οι σημαίες της επανάστασης και του σοσιαλισμού».
Παρ’ όλα αυτά, οι επίσημες παραινέσεις του τύπου «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» ηχούν κενές στα αυτιά της νέας γενιάς Κουβανών, οι οποίοι δεν είχαν καν γεννηθεί όταν ο δικτατόρας Μπατίστα και οι «σύντροφοι της αμερικανικής μαφίας» γέμιζαν την Αβάνα με καζίνο και ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ έπινε ντάκιρι με τον Σπένσερ Τρέισι στο μπαρ Ελ Φλοριντίτα. «Νομίζω ότι οι περισσότεροι δεν θέλουν ούτε σοσιαλισμό ούτε καπιταλισμό ούτε οτιδήποτε άλλο που να λήγει σε ισμό», σχολιάζει ένας κουβανός μεσοαστός, ο οποίος προτιμά να παραμείνει ανώνυμος. «Αυτό που θέλουν», προσθέτει», είναι να ζουν χωρίς να χρειάζεται να δίνουν μια διαρκή μάχη».  

Ενας νέος κόσμος γεννιέται
Πρώην οδηγός ταξί, ο Σίλβιο Ορτέγκα έχει αφιερώσει 18 χρόνια από τη ζωή του στην ανακαίνιση ενός ερειπωμένου αρχοντικού σε μια απόκρημνη πλαγιά με θέα την Αβάνα. Σήμερα, με τη βοήθεια ιταλών επενδυτών, το έχει μετατρέψει σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο με πισίνα. «Η αλλαγή της νομοθεσίας μάς έδωσε τη δυνατότητα να υλοποιήσουμε ιδέες χρόνων», υπογραμμίζει. Ο κομμωτής Γκιλμπέρτο Βαλαδάρες πάλι είναι ο επιχειρηματίας που θα αγκάλιαζε κάθε σοσιαλιστής. Επενδύει τα έσοδά του σε κοινωφελείς σκοπούς και έχει ανοίξει σχολή κομμωτικής για τους ντόπιους. «Ποιος ο λόγος να δουλεύεις, εάν δεν βοηθάς τους συνανθρώπους;», υποστηρίζει.