Η μεγάλη επιστροφή του Πούτιν

Ο αμερικανός Πρόεδρος έμοιαζε παγιδευμένος. Ηταν πεπεισμένος πως ο αδίστακτος σύρος δικτάτορας είχε παραβιάσει την «κόκκινη γραμμή» της χρήσης χημικών όπλων για την οποία τον είχε προειδοποιήσει επανειλημμένως. Δεν κατόρθωνε εντούτοις να πείσει ούτε το Κογκρέσο ούτε τον αμερικανικό λαό ούτε τη σύζυγό του για την αναγκαιότητα μιας «περιορισμένου εύρους, στοχευμένης» επιχείρησης, ώστε να δοθεί ένα μάθημα στον δικτάτορα και σε όσους άλλους ενδεχομένως σκέπτονταν να ακολουθήσουν τα βήματά του. Η ημέρα της ψηφοφορίας που είχε ζητήσει στο Κογκρέσο πλησίαζε και ο ίδιος κινδύνευε να υποστεί δεινή ήττα, αντίστοιχη σε μέγεθος της νίκης του δικτάτορα. Και ξαφνικά έτρεξε να τον βοηθήσει προσφέροντάς του οδό διαφυγής ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο άνθρωπος που μόλις προ εβδομάδας είχε αποκαλέσει τον υπουργό Εξωτερικών του ψεύτη, ο άνθρωπος τον οποίο ο ίδιος ο αμερικανός Πρόεδρος είχε παρομοιάσει πρόσφατα με «ένα βαριεστημένο παιδί στην τάξη».    

Αν ήταν ταινία, θα ήμασταν βέβαιοι πως πρόκειται για κόλπο. Στην πραγματικότητα, ο διεθνής Τύπος πλημμύρισε – όπως πάντα όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με περίπλοκες, αβέβαιες καταστάσεις – με αναφορές στο σκάκι και στο πόκερ, περιγράφοντας τις εξελίξεις ως μια «θεαματική κίνηση» του ρώσου Προέδρου, η οποία επανέφερε τη Μόσχα στο επίκεντρο του διπλωματικού παιχνιδιού έπειτα από δύο χρόνια πλήρους ακινησίας της Ρωσίας στο ζήτημα της Συρίας.

Η Ιστορία επιδέχεται πολλαπλών ερμηνειών, ανάλογα με το χρονικό «παράθυρο» από το οποίο κοιτάζει κανείς. Πιάνοντας το νήμα από την περασμένη Δευτέρα, βλέπει τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών να κάνει ενδεχομένως μια «γκάφα», σχολιάζοντας ότι ο Μπασάρ αλ Ασαντ θα μπορούσε να αποφύγει μια επίθεση αν παρέδιδε άμεσα τα χημικά του όπλα. «Δεν πρόκειται να το κάνει και δεν μπορεί να γίνει», πρόσθεσε ο Τζον Κέρι. Αλλά λίγοι έδωσαν σημασία. Λίγο αργότερα, ο ρώσος ομόλογός του μετέτρεπε αυτό που το Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτήρισε «ρητορικό επιχείρημα» σε συγκεκριμένη πρόταση – με την επί της αρχής συμφωνία της Δαμασκού. Στο προαναγγελθέν του διάγγελμα την Τρίτη, ο Μπαράκ Ομπάμα ανήγγειλε την αναβολή της ψηφοφορίας στο Κογκρέσο, εκθέτοντας παράλληλα εκ νέου τα ηθικά επιχειρήματα εναντίον του Ασαντ και συντηρώντας την απειλή της βίας. Στον νεόκοπο ρόλο του «διεθνούς ειρηνευτή», ο Βλαντίμιρ Πούτιν έσπευσε δύο ημέρες αργότερα να παραδώσει στις ΗΠΑ, με άρθρο του στους «New York Times», μαθήματα σεβασμού του διεθνούς δικαίου – κατηγορώντας παράλληλα εκ νέου τους αντάρτες ως δράστες της επίθεσης με χημικά στη Δαμασκό στις 21 Αυγούστου.

Αν πιάσει εντούτοις κανείς το νήμα από την προπερασμένη Παρασκευή, βλέπει (σύμφωνα με την εξιστόρηση των «New York Times») τον Πούτιν να ρίχνει πρώτος την ιδέα της παράδοσης του χημικού οπλοστασίου του Ασαντ στον Ομπάμα, στο περιθώριο της συνόδου του G20 στην Αγία Πετρούπολη. Η «γκάφα» του Κέρι μετεξελίσσεται πιθανώς λοιπόν σε ένα υπολογισμένο «πέταγμα της μπάλας» στη Μόσχα, τη μόνη ικανή να σύρει τη Συρία στο διπλωματικό τραπέζι. Πηγαίνοντας ακόμη πιο πίσω, στη σύνοδο του G20 στο Μεξικό τον Ιούνιο του 2012, βλέπει τον Ομπάμα να θίγει για πρώτη φορά στον Πούτιν το ζήτημα της διασφάλισης του χημικού οπλοστασίου του Ασαντ – περισσότερο όμως σε θεωρητικό πλαίσιο, με τη Ρωσία τότε αμετακίνητη στις θέσεις της.

Στην πραγματικότητα, θα έπρεπε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω στο 2000, όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν ανέλαβε για πρώτη φορά τα ηνία του Κρεμλίνου. Ο Πούτιν, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει την κατάρρευση της ΕΣΣΔ «τη μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα», ονειρευόταν ανέκαθεν τη μεγάλη επιστροφή της Ρωσίας στη διεθνή σκηνή. Αλλά ο Στρατός της χώρας, υπενθυμίζει η «Le Monde», δεν θυμίζει σε τίποτα το ένδοξο παρελθόν του, ο ρώσος Πρόεδρος έχει επώδυνη συναίσθηση της στρατιωτικής υπεροχής των ΗΠΑ. Απέναντι στην απειλή μιας επίθεσης στη Δαμασκό, τον στενότερο εταίρο του στην περιοχή, μπορούσε να αντιτάξει μόνο τη συνέχιση του εξοπλισμού του Ασαντ. Βγήκε μπροστά προκειμένου να προστατεύσει τον σύρο δικτάτορα από τους αμερικανούς πυραύλους όχι για να τον αποδυναμώσει στρατιωτικά. Του εξασφάλισε χρόνο, «παγώνοντας» την έξωθεν απειλή και παράλληλα έκανε πολλούς στις ΗΠΑ, και όχι μόνο, να βλέπουν τον Μπαράκ Ομπάμα ως «αιχμάλωτο των γεγονότων».

Ισως έχει δίκιο ο Μπιλ Κέλερ, ο πρώην διευθυντής των «New York Times», να υπενθυμίζει ότι ο Πούτιν προέρχεται από την πατρίδα των γκραν μετρ στο σκάκι. Ισως έχει δίκιο και η Ελέν Ντεσπίκ-Ποποβίτς να περιγράφει στη «Liberation» τον ρώσο Πρόεδρο ως «έναν εξαιρετικό ψυχολόγο», που κατάλαβε ότι η Δύση θα «πιανόταν» από οποιαδήποτε πρόταση της προσέφερε άλλοθι για να μην επέμβει στη Συρία, έστω και αν αυτή «έχει ελάχιστες πιθανότητες να αλλάξει το οτιδήποτε στον τόπο όπου μαίνεται ο πόλεμος δυόμισι χρόνια». Αν αυτό που παρακολουθούμε είναι μια παρτίδα σκάκι ή ένα παιχνίδι πόκερ, το μόνο στο οποίο μπορεί να στοιχηματίσει κανείς με σχετική βεβαιότητα είναι πως ο λαός της Συρίας που ονειρευόταν ελευθερία και δημοκρατία δεν θα συμπεριληφθεί στους κερδισμένους.