Το υπαρξιακό δίλημμα του ΠΑΣΟΚ: Τρίτος πόλος ή… τρίτος δρόμος προς τον διπολισμό

Το παρελθόν είναι μια άλλη χώρα. Το καλοκαίρι 2003, μεγαλοϋπουργός της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ με αρχηγικές φιλοδοξίες έλεγε ότι ο τότε πρωθυπουργός είχε καταλάβει όλο το πολιτικό πεδίο που «αν ήταν μπουφές, ο Σημίτης θα τσίμπαγε από όλα χωρίς να αφήσει τίποτε για κανέναν». Ηταν πράγματι η εποχή – ή μάλλον το τέλος εποχής – της παντοκρατορίας του ΠΑΣΟΚ.  

Τι είναι μια δεκαετία; Ο κάποτε μεγαλοϋπουργός δεν ήταν καν στο Συμπόσιο του ΙΣΤΑΜΕ την περασμένη εβδομάδα. Ο δε Σημίτης εκμεταλλεύθηκε την εμφάνισή του – για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια – ενώπιον του όλου ΠΑΣΟΚ – έστω και εν αποστρατεία – για να συστήσει επιστροφή στο 1974. Λογικό. Στον μπουφέ έχουν μείνει μόνο απομεινάρια – για να μην πούμε ότι σαπίζουν κάποια αποφάγια.

Ωστόσο, έστω και συρρικνωμένο σε μονοψήφιο ποσοστό – κάτι που ούτε η ηγεσία ούτε τα στελέχη αρνούνται -, το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να θυμίζει την πολυσυλλεκτικότητα που ήταν πάντα η αρετή του. Δεν περνάς αλλιώς το 40%. Στο ΙΣΤΑΜΕ αναπτύχθηκαν – χωρίς να βάλουμε ονοματεπώνυμα – τρεις τάσεις, έστω και σε μικρογραφία. Οι δύο από τις τρεις αφορούν την Κεντροαριστερά. Η τρίτη έχει χαρακτήρα υπέρβασης. Η πρώτη και η τρίτη τάση εκφράζουν, έστω και με αντικρουόμενο τρόπο, τη λογική ενός νέου δικομματισμού. Η δεύτερη οραματίζεται έναν τρίτο πόλο μεταξύ Δεξιάς και ΣΥΡΙΖΑ.

Πρώτη τάση: η προσέγγιση με τον ΣΥΡΙΖΑ. Εκφράστηκε φωναχτά ή λιγότερο φωναχτά στο ΙΣΤΑΜΕ. Υλοποιεί την παραδοχή ότι μετά το Μνημόνιο δεν μπορεί να υπάρξει Κεντροαριστερά χωρίς την Κουμουνδούρου, εφόσον αυτή είναι σε ποσοστό 30%. Θεωρεί δεδομένο ότι οι ψηφοφόροι που οδήγησαν τον ΣΥΡΙΖΑ σε αυτό το ποσοστό είναι πρώην ψηφοφόροι ΠΑΣΟΚ. Αρα το κόμμα πρέπει να τους ακολουθήσει. Η σημαντικότερη αδυναμία της: η Κουμουνδούρου τσιμπολογάει από τη μέση και τη βάση του ΠΑΣΟΚ. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι την ενδιαφέρει το ΠΑΣΟΚ ως εταίρος – κάνει, άλλωστε, ό,τι μπορεί για να το απαξιώσει.

Δεύτερη τάση: η ανάδειξη του ΠΑΣΟΚ σε πόλο συσπείρωσης της Κεντροαριστεράς. Αυτή δεν μπορεί να προέλθει από συμφωνία – ακόμη χειρότερα: από συναλλαγή – κορυφής με τη ΔΗΜΑΡ. Αλλά από την ενεργοποίηση της κοινωνίας πολιτών, των διανοουμένων, των πανεπιστημιακών – δηλαδή ομάδων αιχμής – με όρους όπως αυτοί της εκδήλωσης του ΙΣΤΑΜΕ. Είναι η λογική του τρίτου προοδευτικού πόλου, που θα τοποθετηθεί ανάμεσα στον ΣΥΡΙΖΑ και στη ΝΔ.

Τρίτη τάση: ο νέος δικομματισμός. Σύμφωνα με τη συλλογιστική εκείνων που τον προωθούν, το ΠΑΣΟΚ έχει υποστεί αξεπέραστη φθορά, κάτι που αποδεικνύει και η πρόσφατη εκδήλωση του ΙΣΤΑΜΕ, η οποία στέγασε «δύο χιλιάδες προσωπικούς εγωισμούς», καθώς και «όλους εκείνους που ήθελαν να δηλώσουν παρόντες για μια κρατική θέση – απλοί πολίτες, με εξαίρεση κάποιους γέροντες, δεν υπήρχαν». Πάντα, κατά την ίδια εκδοχή, Κεντροαριστερά υπάρχει και είναι ο ΣΥΡΙΖΑ, ενώ, μετά το Μνημόνιο, το ΠΑΣΟΚ γίνεται αντιληπτό από τους αριστερόστροφους ψηφοφόρους ως νεοδεξιό μετασοσιαλιστικό κόμμα. Αρα η μόνη ρεαλιστική λύση είναι η μετατόπιση προς το Κέντρο και, με όχημα την κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου, η συγκρότηση ενός ευρωπαϊκού μετώπου με στοιχεία προοδευτικής Κεντροδεξιάς που να σταθεί απέναντι στην Κουμουνδούρου. Και να προφυλάξει τη χώρα από τις ακρότητες.

Τι μέλλει γενέσθαι; Η πρώτη τάση – συμπόρευση με τον ΣΥΡΙΖΑ – δεν έχει έκφραση στην ηγετική κορυφή του ΠΑΣΟΚ. Είναι μειοψηφική και εσωκομματικά αδιέξοδη.

Η δεύτερη τάση – νέα Κεντροαριστερά με μοχλό την κοινωνία πολιτών – αποτελεί προτεραιότητα της ηγεσίας του Κινήματος. Εχει ορίζοντα τις  αυτοδιοικητικές και ευρωεκλογές του 2014. Ειδικά στις ευρωεκλογές, η κάθοδος θα μπορούσε να είναι κοινή με τη ΔΗΜΑΡ, να γίνει με ομπρέλα το Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα και υποψηφίους που να ανήκουν στον ευρύτερο κεντροαριστερό χώρο, χωρίς ισχυρές κομματικές ταυτίσεις. Αλλωστε, δεν φλερτάρει και η Αγίου Κωνσταντίνου με τη σοσιαλδημοκρατία;

Οσο για τους οπαδούς της τρίτης τάσης – του νέου δικομματισμού – αυτοί πιστεύουν ότι πράγματι στις ευρωεκλογές – αυτοδιοικητικές το ΠΑΣΟΚ πρέπει να επιχειρήσει τη συγκρότηση κεντροαριστερού μετώπου. Θεωρούν όμως ότι είναι ενδιάμεση λύση. Και ότι η ανάγκη κυβερνησιμότητας της χώρας επιβάλλει το υπουργικό σχήμα Σαμαρά – Βενιζέλου να είναι προπομπός ενός μεγάλου ευρωπαϊκού μετώπου που να καλύψει τη Δεξιά και το Κέντρο ώς τις αριστερές παρυφές του.

Με άλλα λόγια, βλέπουν το ΠΑΣΟΚ να πηγαίνει πιο αριστερά το 2014 για να διορθώσει προς τα δεξιά το 2015 όταν η προεδρική εκλογή μάλλον θα φέρει και βουλευτικές κάλπες.